Education Means------

"EDUCATION SHOULD BE MAN MAKING & SOCIETY MAKING ----DR. Radhakrishan THANKS

LIFE OF COURGE

live vichar

"શિક્ષક પોતે શીખતો ન રહે તો તે કદી શીખવી ન શકે - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર. જીવનમાં કોઈ પણ માણસને ખોટો ના સમજવો, તેના પર વિશ્વાસ રાખવો, કેમકે એક બંધ ઘડીયાળ પણ દિવસમાં ૨ વાર સાચો સમય બતાવે છે.સફળતાનું કોઈ રહસ્ય નથી,તે ફક્ત ધણો વધારે પરિશ્રમ જ ઈચ્છે છે.પ્રકૃતિનું બીજું નામ ટેવ છે. THANKS

WEL COME TO MY BLOGS

DIWALI WISHES

હજાર કામ નહીં કરો તો ચાલશે પણ એક કામ એવું કરજો જેના માટે દુનિયાએ તમને યાદ કરવા પડે. જે આવડે છે તેને શ્રેષ્ઠ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરો. THANKS

WEL COME

ACHIVEMENT

30 October 2015

ઘમ્મર વલોણું-

ઘમ્મર વલોણું- ૯

મારું દફતર ઉપાડીને મને સ્કુલના ક્લાસ સુધી મુકીને પછી જ પાછી વળનારી બહેન. માંબાપ મારી સાથે કોઈ ઉગ્રતા દાખવે ત્યારે એ ચોક્કસ વચ્ચે કુદી પડતી. અને જરૂર પડે તો મારા વતી એ માર પણ સહન કરતી. મારી બાલીશતા અને તેની મહાનતાના સરવાળા કે બાદબાકી કરવા તો ગણિત પણ ટૂંકું પડશે. બેય હવે તો મોટા થઇ ગયા છીએ.

હવે મને થોડી સમજ આવી છે તો આવું લાગે છે કે છોકરા કરતા છોકરીમાં જલ્દી પરિપકવતા આવી જાય છે. ઘણી વાર તો મને હજી પણ એવું  લાગે છે કે બેનની સરખામણીએ હું હજી બાળક જ છું. જો કે એ વાત જુદી છે કે એનો વ્હાલનો દરિયો મને આવું ફિલ કરાવતો હોય. થોડી સમજ શક્તિ મને વિવશ અને ગંભીર બનાવી દે છે. ઘરમાં એની એક પળની પણ ગેરહાજરી મારા માટે તો અકળાવનારી રહેતી. ક્યારેક તે બહારગામ જાય તો હું રડમશ રહીને બધા સાથે આખડવા લાગી જતો. એજ તો હતી, જે મને સંકટમાં સાથ આપતી, પછી તે ઘરનું હોય કે શેરીનું !

થોડા દિવસ પછી એના લગ્ન છે. ઘણાં લગ્ન પ્રસંગોમાં હું ગયો છું. અમે બંને સાથે પણ ગયા છીએ. વિદાય વખતે કન્યા રડે એ પણ જોયેલું છે. પણ હું તો અબુધ; કન્યાઓની આંસુ સારતી ઘડીએ તો અમે કોણ જાણે કેવી રમતોમાં લાગી જતા. હવે ખ્યાલ આવે છે કે, બેન તો હવે સદા માટે આ ઘર છોડીને જતી રહેશે.

“ બેન, તું આ ઘર છોડીને જશે તો મને ઘર ખાલી ખાલી લાગશે ”

“ નહિ લાગે વીરા, સોફા અને ઘરનું રાચરચીલું તો હશે જ; અને એનાથી ઘર ખાલી નહિ લાગે. અને વિશેષ તો હું આ ઘરમાંથી ખાલી યાદો અને વડીલોના આશીર્વાદ જ લઇ ને જાઉં છું. અને એ ક્યાં ભૂલી જાય છે કે તારી સાથે વિતાવેલ સંસ્મરણો તો અહી જ મુકીને જઈશ. ”

“ હા બેની, કાશ ઉપસ્થિતિ કરતા સંસ્મરણોનું મુલ્ય વધુ હોય. ”

“ એ વધુ જ છે. તું તો હજી મારો અબુધ ભાઈ જ રહ્યો. સમય આવશે તને સમજાઈ જશે. કાશ, તું મારી મજબુરી પામી શકે. કેવળ સ્વસ્વાર્થ ને ના વિચાર. ”

“ કાશ, આ મારો સ્વસ્વાર્થ હોય ! ”

“ તારા પક્ષે આજે પણ હું લડી શકું તેમ છું; અને થોડો માર સહન કરવાની પણ તૈયારી છે. ”

“ ના બેની, હવે તને કોઈ ના મારે, માં કહેતી કે તું થોડા દિવસની મહેમાન છે. મને પણ તને તંગ કરીને સતાવવાની ના પાડી છે. ”

“ આટલો ડાહ્યો છે તો ! ”

બેન સાથે કરેલ મીઠા જઘડા યાદ કરીને હસવું કે રડવું કશું સમજાતું નથી. આવી પણ પળો મારા માટે સર્જાયેલી હશે ? કદી એવો વિચાર નથી આવ્યો. પ્રસંગોપાત મળીએ ત્યારે તો વાતોને વાગોળીને હૈયે હુંફ ભરી લઈએ છીએ. પણ તોયે છાને ખૂણે મારી આંખડી નીતરવા લાગે છે.

( કોઈ પણ સબંધો વિષે લખતા તો ગ્રંથો ભરાય ! અહિયાં મને અને બેન ને રૂપક તરીકે રજુ કર્યા છે. )

ભુલ

ભુલ

by BHARAT SUCHAK

ભુલને એનો ભરમ ના સમજાય રે કદી;

ભુલને એનો મરમ ના સમજાય રે કદી.

ભુલને એનાં મુલની કશી કીંમત ભલા ?

પસ્તાવાનો ધરમ ના સમજાય રે કદી.

 ભુલ ને ભુલ ને ભુલ તો આ જીવતરનો મુદ્દો,

મુળમાં રહ્યાં કરમ ના સમજાય રે કદી.

 મુળમાં જઈ નીદાન કરે સમજાય, છતાંયે

હાથમાં ઓસડ પરમ; ના સમજાય રે કદી.

 ભુલને દાબી દૈ, મથે સંતાડવા ભલે,

ઉપસી આવે વરમ; ના સમજાય રે કદી !

 ભુલ સામાની ભીંત ઉપર દેખાય રે ચોખ્ખી,

આપણી તો એ શરમ, ના સમજાય રે કદી.

 આંગળી ચીંધી એક, બતાવી ભુલ બીજાની;

આપણી સામે ત્રયમ્, ના સમજાય રે કદી !

 – જુગલકીશોર.

26 October 2015


વહેમ અને ખર્ચના ખાડામાં ઉતારતું આ વાસ્તુશાસ્ત્ર


વહેમ અને ખર્ચના ખાડામાં ઉતારતું આ વાસ્તુશાસ્ત્ર

–ડૉ. નાનકભાઈ ભટ્ટ
વાસ્તુશાસ્ત્રનો આધાર દીશા છે અને ખુદ ભુગોળવીજ્ઞાન ચાર પ્રકારની ઉત્તર દીશાઓનો સ્વીકાર કરે છે. (1) ચુમ્બકીય ક્ષેત્રથી નીર્ધારીત થતી ઉત્તર દીશા (2) પૃથ્વીના ઉત્તર ગોળાર્ધના સ્થાને રહેલ ઉત્તર દીશા (3) ઉત્તર ધ્રુવના તારકના સ્થાનથી નીર્ધારીત થતી ઉત્તર દીશા અને (4) સુર્યના ઉદ્ગમ સ્થાનેથી 275 અંશે નીર્ધારીત થતી ઉત્તર દીશા.
આ ચારેય પ્રકારની ઉત્તર દીશાઓ વચ્ચે અક્ષાંશમાં (આડી લાઈનમાં) સાડા આઠ અંશ
અને રેખાંશમાં (ઉભી લાઈનમાં) સાડા તેર અંશનો તફાવત એક વીશાળ વર્તુળ સર્જે છે. 23,000 કીલોમીટરના વીશાળ વર્તુળ વચ્ચે દીશાઓનું સ્થાન ફર્યા કરે છે.
આ પરીસ્થીતી પ્રાકૃતીક ઘટના છે અને એ વાતથી તે સ્પષ્ટ થાય છે કે કોઈ પણ દીશાનું કોઈ નીર્ધારીત સ્થાન હોઈ શકે નહીં. સમય જેમ સાપેક્ષ ખ્યાલ છે, તેમ દીશાઓનું સ્થાન પણ સાપેક્ષ છે. તેની સમજણ આજથી 1200 વર્ષ પુર્વે ચીન દેશના લાઓત્સે નામના એક અધ્યાત્મવીજ્ઞાનીએ આપી. તે પછી આઈનસ્ટાઈન દ્વારા સમયની સાપેક્ષતા દર્શાવવામાં આવી. પરન્તુ તેમને પોતાના સમર્થન માટે ઠીક ઠીક ઉદાહરણો પ્રતીપાદીત કરવાં પડ્યાં; કારણ આજથી 250 વર્ષ પહેલાં સમયની સાપેક્ષતા સમજાવવા કોઈ પ્રમાણભુત સાધનો નહોતાં.
આજથી આઠેક વર્ષ પુર્વે પૃથ્વી ઉપર એક નાની ઉલ્કા પડવાનાં એંધાણ હતાં, ત્યારે દુનીયાભરનાં છાપાંઓએ લોકોને ચેતવેલા. કોઈએ લખેલું આજે મધ્ય રાત્રીએ પૃથ્વી ધ્રુજી ઉઠશે. કોઈએ લખેલું આજે બપોરના ભોજન સમયે ડાઈનીંગ ટેબલ ખખડશે. અહીં સમયની સાપેક્ષતા બતાવાય છે. અને હવે તો ટી.વી.ના પડદે બાળકો વીવીધ કાર્યક્રમો માણતાં… સમયની સાપેક્ષતા અનુભવે છે.
કોઈ એક સમય તેવી સ્થીતી હોઈ ન શકે. તેમ કોઈ એક દીશા પણ ન હોઈ શકે, જેની પ્રતીતી તાજેતરમાં સુર્યગ્રહણની ઘટના સમયે સહુએ અનુભવી. ટી.વી. ઉપર સુર્યગ્રહણ જોનાર દર્શકોએ નીહાળ્યું કે સુર્યપ્રકાશ આડે ઉભેલા ચન્દ્રના પ્રતીબીમ્બમાં પણ અલગ અલગ સ્થાન અને દીશા બને છે.
વાસ્તુશાસ્ત્રનો ખ્યાલ અક્ષાંશ–રેખાંશના સ્થાનગણીત પહેલાં વીકસેલો. આથી હાઉસકીપીંગ સમ્બન્ધે સ્થળના આધારથી જમણી કે ડાબી બાજુએ બીજા સ્થળને મુકવાની કોઈ અભીવ્યક્તી કે પદ્ધતી ન હતી. દીશાઓને આધાર તરીકે ગણવામાં આવી. ત્યાર બાદ ધર્મશાસ્ત્રોમાં બન્યું છે તેમ શાસ્ત્ર આધારે પેટીયું નીભાવનારાઓએ પોતાનાં જ્ઞાન અને આવડતને શ્રેષ્ઠ ગણાવી, વાસ્તુશાસ્ત્રનું અતીમુલ્ય (ગ્લોરીફીકેશન) કર્યું અને પોતાનું વ્યક્તીગત મહત્ત્વ વધારવા તેને શુભ–અશુભ સાથે જોડ્યું.
પરન્તુ વાસ્તુશાસ્ત્ર માટે દીશાઓને આધાર માનવામાં આવે છે ત્યાં વાસ્તવીક પરીસ્થીતી તો એ હોય છે કે વીષુવવૃત રેખા ઉપર ઉગતો પુર્વ દીશાનો સુર્ય, દક્ષીણ ગોળાર્ધમાં વસતા લોકો માટે અગ્ની દીશાનો સુર્ય બને છે ! તેમ વીષુવવૃતનો સુર્ય દક્ષીણ ગોળાર્ધમાં વસતા લોકો માટે ઈશાન દીશાનો બને છે અને કોઈ કાળે માનવજાતીને ચન્દ્ર ઉપર વસવાટ કરવાનું બને તો ત્યાં કઈ દીશાને પુર્વ કે ઉત્તર ગણવામાં આવશે ? આમ, સમયની માફક દીશાઓનું સ્થાન પણ સાપેક્ષ છે. દીશાઓનું સ્થાન કોઈ સનાતન ખ્યાલ નથી.
ભાષાશાસ્ત્રના અભ્યાસ પરથી જણાય છે કે સમયાન્તરે શબ્દના અર્થનું સંકોચન અને વીસ્તરણ થતું રહ્યું છે. દાખલારુપે, સંસ્કૃત ભાષાએ પૃથ્વીનો અર્થ ‘જમીન અથવા ભુતળ’ કર્યો છે. અહીં પૃથ્વીનો અર્થ સમગ્ર ગોળાર્ધ એવો નથી; પરન્તુ રામાયણના કાકભુશંડીએ ભુતળની 14 પરીક્રમા કરેલી તેવા સન્દર્ભને, આજે આપણે એવી રીતે સમજીએ છીએ કે ભુશંડીએ પૃથ્વીની 14 પરીક્રમા કરેલી ! અહીં શબ્દ એ રહ્યો અને સન્દર્ભ બદલાયો. આથી સમગ્ર અર્થઘટન ફેરવાયું છે. વાસ્તુશાસ્ત્રના વીકાસ સમ્બન્ધે પણ આવું જ થયું છે.
ઉદ્યોગની પ્રોડ્ક્ટને ઝાઝી હેરવણી–ફેરવણી વીના, જેમ એક ક્રમમાં નજીકનજીક રાખી, પુરક પ્રવૃત્તીને અનુરુપ રખાય છે; તેમ સ્થાપત્યકલાના વીકાસ સાથે ગૃહસજાવટ પણ કલા તરીકે વીકસી. ગૃહકાર્યમાં પરસ્પર અનુકુલન રહે તેવા ખ્યાલનું નામ તે વાસ્તુશાસ્ત્ર. અનુકુલનની કળામાંથી વીકસેલ માનવીય સમજણને ‘આર્કીટેક્ચરલ વીજ્ઞાન’ તરીકે મર્યાદીત રાખીએ; પણ તેને શુભ–અશુભ સાથે ન જોડીએ. કારણ સ્થાનલક્ષી શુભાશુભનો ખ્યાલ જ્યોતીષ પણ સ્વીકારતું નથી.
આપણી આસપાસના જગતમાં ઘટતી અનેક સફળતાઓ દીશાવીહીન અને સમયથી પર હોય છે. વાસ્તુશાસ્ત્રીઓએ પોતાની આવડતને વીજ્ઞાન હોવાનું પ્રતીપાદીત કરતાં પહેલાં વીચારવું પડે કે, જે વરસાદના પાણીથી સમગ્ર માનવજાતનું કલ્યાણ થાય છે, તે વરસાદ પડવાની દીશા કઈ છે ? જે સમુદ્ર પૃથ્વીના અસ્તીત્વનો આધાર બને છે, તેનું સ્થળ વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ છે ?
અક્ષાંશ–રેખાંશના ગણીત પહેલાં, સ્થાન દર્શાવવા દીશાનો આધાર લેવાયો; પરન્તુ હવે નવી તકનીફ ઉપલબ્ધ છે ત્યારે આશા રાખીએ કે વૈજ્ઞાનીક તકનીકોનો આધાર લઈ ઈજનેરો ગૃહનીર્માણ અંગે પોતાના ખ્યાલોને વધુ તાર્કીક બનાવશે.
ઘરસજાવટ અને રચનાની પ્રક્રીયા ‘મનોજૈવીક પ્રક્રીયા’થી કંઈ વીશેષ નથી. તે બાબતને હવે ‘મષ્તીષ્ક વીજ્ઞાને’ પણ કબુલી છે. ત્યારે વાસ્તુના નામે સમાજને વહેમ અને ખર્ચના ખાડામાં ઉતારવાની પ્રક્રીયાને બૌદ્ધીકોએ તીલાંજલી આપવી જ રહી.
–ડૉ. નાનકભાઈ ભટ્ટ

વિરાટ વિશ્વાસ ….ચિંતન લેખ …. લેખક –ડો.પ્રકાશ ગજ્જર

વિરાટ વિશ્વાસ ….ચિંતન લેખ …. લેખક –ડો.પ્રકાશ ગજ્જર

 

============================================

વિરાટ વિશ્વાસ …. લેખક –શ્રી પ્રકાશ ગજ્જર

[ આજે “પ્રેરણાનો પ્રકાશ” વિભાગમાં અગાઉ “જનકલ્યાણ” સામાયિક (વર્ષઃ ૧૯૯૬) માં પ્રગટ થયેલ, પ્રકાશ ગજ્જર રચિત “વિરાટ વિશ્વાસ” માં જીવનનાં જરુરી એવી સફળતા ના પાયામાં રહેલા “આત્મવિશ્વાસ” જેવા અગત્યના પરિબળ ની આવશ્યકતા તેમજ તેને વિકસાવવાની રીત ને જગતના સર્વોતમ મહાનુભાવો ના અંગત અનુભવો ના વિવિધ ઉદાહરણો આપી ને સરસ રીતે રજુ કરી છે.]

સ્વામી વિવેકાનંદ

સ્વામી વિવેકનંદ જ્યારે વિશ્વધર્મ પરિષદમાં ભાગ લેવા અમેરીકા જતા હતા, ત્યારે હસ્તિનાપુરના રાજાએ એમને કહ્યું:

‘તમારે એક માર્ગદર્શક સાથે રાખવો જોઇએ.’     

‘શા માટે?’

‘પરદેશમાં જવાનું છે. તમે સાવ અજાણ્યા. કોઈ માર્ગદર્શક હોય તો સારું’

‘એવો માર્ગદર્શક તો છે.’     

‘ક્યાં છે?’

‘અહીં !’ પોતાના હ્રદય તરફ આંગળી ચીંધતા સ્વામીજીએ જવાબ આપ્યો.

એમનો અભિપ્રાય આત્મવિશ્વાસથી અણુંપ્રાણિત હતો એ સમજાય છે?

મહા પુરુષોનો આત્મવિશ્વાસ એટ્લોજ મહાન હોય છે, જેટલા એ મહાન હોય છે. આ બન્ને વચ્ચે એટલો ગાઢ સંબંધ હોય છે કે કોઈ માણસ પોતાની મહાનતા ને જગાડવા આત્મવિશ્વાસ ને જગાડીને યોગ્ય પરિણામો પ્રગટાવી શકે છે.

અબ્રાહિમ લિંકન

લિંકન અમેરીકામાંથી ગુલામીપ્રથા નાબુદ કરવાના મતનો હતો.

આ મુદ્દા પર ગૃહયુધ્ધ થયું ને હજારો માણસો મરાયા. વિરોધપક્ષના નેતા બ્રિયાને કહ્યું:  ‘આ સારું કહેવાય?’

‘આ કતલનો હું પણ વિરોધી છું. ભાઈઓ – ભાઈઓ વચ્ચેના વેર નો હું પણ વિરોધી છું. પણ ગુલામી ગઈ એનો મને આનંદ છે.’

‘પણ ખોટા બલિદાનો દેવાયા ને?’

‘એ બલિદાનો એળે પણ નથી ગયા. આપણે તો એટ્લું જ સમજવાનું કે માનવતાના મહાન આદર્શ માટે જ આ બધું થઈ ગયું છે. દ્ઢ નિશ્ચયની સામે આખા સંસાર ને ઝુકી જવું પડે છે તેની ખાતરી થઈ ગઈ.’

આવી ઊંચી ભૂમિકા ભલે દરેક માણસ બતાવી ન શકે. પણ એના અંગત હિતો વિશ્વની સાથે ન ટ્કરાય એ રીતે દ્દ્ઢતા ધારણ કરે અને આત્મવિશ્વાસથી ચાલે તો એને માટે મુશ્કેલ શું કહેવાય?

રાણા પ્રતાપ, શિવાજી ને વીર દુર્ગાદાસનાં નામ તમને તરત જ યાદ આવશે.

દુર્ગાદાસની આસપાસ જે વિષમતાઓ વ્યાપી હતી તેનાથી કોઈ પણ થાકી જાય. પણ દુર્ગાદાસ હાર્યા નહિ ને છેક સુધી લડત આપી ને ઔરંગઝેબને હંફાવ્યો.

એને નીચે પાડવા માટે અનેક ભેદનીતીઓ અજમાવવામાં આવી. પાર વગરનાં પ્રલોભનો અપાયાં .

પણ એ વીર અડગ રહ્યો ને છેવટે દુશ્મનને ઝુકવું જ પડ્યુ.

દ્દ્ઢ નિશ્ચય અને આત્મવિશ્વાસવાળો કશાયથી ડરતો નથી, એ સત્ય એણે ફરી એક વાર દુનિયા સામે સ્પષ્ટ કરી આપ્યું.

પ્રફુલચંદ્ર રોય

પ્રફુલચંદ્ર રોય

પ્રફુલચંદ્ર રોયની ગણતરી વિશ્વના મહાન રસાયણશાસ્ત્રીઓમાં થાય છે. પેટે પાટા બાંધીને એ સંશોધનો કર્યા કરતા.

એમના ફોઈ એમને વારતાઃ ‘પ્રફુલ, તારા શરીરની તો જરા કાળજી રાખ.’

‘તો મારા સંશોધનકાર્યનું શું થાય?’     

‘બીજું કોઈ એ કરશે. પણ તારું શરીર તો જો !’

‘શરીર તો આમ પણ જવાનું છે તો શું એને યોગ્ય ઉપયોગમાં લઈ ઘસી નાખવું શું બરોબર નથી?’

ને… ખરેખર એમણે જાતને ઘસી નાખી. પણ રસાયણશાસ્ત્રનો પાયો નાખી દીધો. જે કામમાં સફળ થવું હોય એમાં આખા અસ્તિત્વને જોડી દેવું પડે.

વિલિયમ પિટ્ટ

વિલિયમ પિટ્ટ ને જ્યારે બ્રિટનની પાર્લામેન્ટે વડાપ્રધાન પદે થી ફેંકી દીધો ત્યારે આ વીર નર સહેજ પણ હતાશ નહિ થયેલો.

નેતાઓ એને મળવા ગયા. એક નેતાએ લુખ્ખા વિવેકથી કહ્યું:  ‘બહું બૂરું થયું’

આ વાત સાંભળીને બધા ચોંકી ગયા. છતાં એક જણે વિવેક કર્યોઃ  ‘તમારા જેવો માણસ નહિ મળે.’

‘નહિ જ મળૅ. પાર્લામેન્ટ્ની ભૂલ થઈ. ભયંકર ભૂલ થઈ. તમને મારા વગર નહિ ચાલે. આજે તમે મને ભલે ઘેર બેસાડ્યો, પણ કાલે તમારે મને પાછો બોલાવવો જ પડશે.’

અને… ખરેખર પિટ્ટને પાછો બોલાવવો જ પડ્યો. અગાઉ જ્યારે પિટ્ટૅ પોતાની અનિવાર્યતાની વાત કરી હતી ત્યારે ઘણાને તેમાં કોરું અભિમાન દેખાયેલું. પણ રાજ્યની ધુરા નવેસરથી સંભાળીને એને પોતાના આ દાવાને સાબિત કરી બતાવ્યો ત્યારે સહુને લાગ્યું કે એનો આત્મવિશ્વાસ પોકળ પાયા પર નહતો ઊભો.

‘તમે બોલતા હતા તે સાચું પાડી બતાવ્યું.’  પેલા નેતાએ પછીથી પિટ્ટ્ને કહ્યુ.

‘સાચું જ પડે ને, હું બનાવટી વાણી બોલતો ન હતો.’

‘તમેતો જાણૅ ભાવિ ભાખતા હતા.’

‘તમે જે શબ્દો વાપરો તે. મને તો આટલી ખબર હતી કે મારે દેશની નૌકાને તારવાની છે. એ માટે મારી પાસે શક્તિ પણ હતી. પછી મારે સંકોચાવાનું શું કારણ? જેને પોતાની જાત પર વિશ્વાસ નથી તેના પર કોણ વિશ્વાસ કરે?’

ને…. તમે જોશો કે કેટલાય જણા પોતાની જાત પર રતિભારેય વિશ્વાસ નથી ધરાવતા. તમને આવા વાક્યો ઠેર-ઠેર સાંભળવા મળશેઃ  ‘હું તો સાવ સામાન્ય છું’,   ‘મારામાં કોઈ શક્તિ નથી’,   ‘કંઈ કરી શકું એમ નથી’,   ‘મારું ભાવિ અંધકારમય છે.’

આવા વિચારો ધરાવનારનું ભાવિ અંધકારમય ન હોય તો જ આશ્ચર્ય થાય. ધારો કે, તમે આજ સુધી કોઇ નક્કર કામ કરી શક્યા નથી, એનો અર્થ એ નથી કે તમે ભવિષ્યમાં પણ કંઈ નહિ કરી શકો. આ બધો સમય તો અંધારામાં વિત્યો. હવે શું? અરે, આજે એ સમય આવ્યો છે કે તમે તમારી વિચારધારાને બદલી નાખો. નિષ્ફળતાના વિચારો ને સાવ દેશવટો આપી દો. તમે કંઈક તો કરી શકો તેમ છો જ એ વિચાર પર દ્દ્ઢ થાવ.

વિક્ટર બોર્જ

બોર્જ નામનો એક માણસ. મૂળ તો એ જંગલમાં ભમનારો ને ઢોરા ચારનારો. અચાનક એ રેડિયો પર આવ્યો. પછી તો એક કોમેડીયન તરીકે આખા જગતમાં વિખ્યાત થઈ ગયો. એક જણે પૂછ્યું: ‘તમારા લાંબા જીવન દરમિયાન માનવજાત વિશે તમારો શો મત બંધાયો?’‘માણસો બહુંજ સારા છે’   ‘ખરેખર?’

‘હા, મને મળનારો એક એક માણસ મને ગમ્યો છે.’      ‘આશ્ચર્ય કહેવાય !’      ‘માણસો એ મને પણ ખુબ ગમાડ્યો છે ને ! જગત તમારી ઈચ્છાઓ ના પડઘા પાડે છે. મને પણ આ જ અનુભવ થયો.’

તમને પણ એવોજ અનુભવ થશે. તમે જો આનંદી હશો તો જગત તમને આનંદમય લાગશે. અને જો તમે મોં પર કંટાળૉ રાખી ફરશો તો તમને સર્વત્ર કંટાળા ના જ દર્શન થશે. જેવો તમારો અભિગમ.

એક મિત્રની ઓફિસમાંથી હું ઊભો થવા જતો હતો ત્યાં કહેઃ ‘તમે કલાકેક રોકાઓ.’      ‘કેમ?’     ‘ઈન્ટરવ્યું લેવાનો છે. તમે ઈન્ટરવ્યુ લો.’

ઈન્ટરવ્યુ શરુ થયો. એક બહેન આવ્યાં. એમના આવતાની સાથે જ જાણે ઓફિસ ઝગમગ થઈ ગઈ . હસતો ચહેરો, હસતી આંખો, રોમ રોમમાં વીજ્ઝબકાર હતા. કેટલાક માણસો ના આકાર જ સફળતાપ્રેરક હોય છે. અમે એ બહેનને બહાર બેસાડ્યા. બીજા બધાના ઈન્ટરવ્યુ લીધા. પણ પસંદ તો મે પેલાને જ કર્યા. મિત્રે હસીને કહ્યુઃ  ‘સ્માર્ટ છે એટલા માટે?’       ‘ના, સારા ટાઈપિસ્ટ છે માટે.’

‘બીજી પણ સારી ટાઈપીસ્ટ જરુર હતી, પણ આમના વ્યક્તિત્વમાં જે આભા છે તે તારી ઓફીસના વાતાવરણ ને બદલી નાખશે.’       ‘એટલું જ ને?’

‘એટલું જ નહિ, એમનામાં કંઈક એવું તત્વ હતું કે જેનો સામનો તું પણ નહિ કરી શક્યો હોય.’

‘સાચી વાત છે, એમના પગલા અધિકારની ભાષા બોલતા હતા.’

ભીખ ના માંગશો. અધિકાર દર્શાવો. – આમ, હું વારંવાર કહું છું. તે આ કારણે. ભીખ ક્યાં સુધી ચાલશે? વારંવાર કોણ આપશે? એ રીતે જીવવાનો અર્થ પણ શો? તાકાતવાળા બનો. અધિકારી થાઓ. જગતને તમારી વાત માનવી જ પડશે. રેડિયોઘર ઉપર નાટકસ્પર્ધા માટે માણસો પસંદ કરવાના હતા. એક કિશોરીને મે કહ્યુઃ ‘તું જા.’      ‘ના આવતી સાલ જઈશ.’      ‘કેમ ?’       ‘મને લાગે છે કે હજી થોડી કચાશ છે.’

‘તેથી શું?’  ‘પ્રયત્ન કરી ને પાછા નથી પડવું. આવતા વર્ષ પહેલાં પૂરી તૈયારીઓ થઈ જશે. કડકમાં કડક પરિક્ષક પણ મને ના નહિ પાડી શકે.’

ને…. ખરેખર, બીજા વર્ષે એમજ થયું. એની સાધના ફળી. માટે જ હું કહું છું કે પદ પ્રાપ્ત કરતા પહેલાં લાયક બનો. તમારી શક્તિઓ ને કેળવી એટલા ઉંચી કક્ષાએ લઈ જાઓ કે પદ પોતે જ સામે પગલે તમને શોધતું આવે. બનાવટી આત્મવિશ્વાસ કરતાં શક્તિમાંથી જન્મેલ સ્વ-શ્રધ્ધા વધુ મહત્વની છે.

એડ્મંડ હિલારી

હિલારી ને એવરેસ્ટ ઉપર આરોહણ કરવું હતું. ત્યારે તેની પત્ની એ જ એને ના પાડતા કહેલુઃ ‘તમે ના જશો.’      ‘કેમ?’  ‘આપણી પાસે કોઈ સાધન નથી.’ ‘તેથી શું? જવાનો નિર્ણય હશે તો સાધનો ગમે ત્યાંથી આવી જશે.’   ‘પણ આપણી હેસિયત શું?’  ‘આત્મશ્રધ્ધાથી મોટી કોઈ હેસિયત નથી. બળ મારા પુરતુ છે. બીજા સાધનની ચિંતા નથી.’ આત્મવિશ્વાસ બીજી કોઈ પણ બાબત કરતાં વધું સશક્ત છે. તેનસિંગની સાથે મળી ને તેણૅ એવરેસ્ટ શિખરને સર કર્યું જ.

હન્ટ એવરેસ્ટ ઉપર ચઢાઈ કરવાની તૈયારી કરતો હતો ત્યારે જાણીતા પર્વતખેડુને નિમંત્રણ આપ્યું. પેલાએ જવાબ આપ્યોઃ ‘એ મારી હિંમત નહી.’ ‘પણ તમારા અનુભવ તો છે ને?’ ‘એ તો આલ્પ્સ ના અનુભવ, એવરેસ્ટ પાસે તેનુ શું ગજુ?’ આ તો તાકાત બહાર ની વાત છે.’ એની નિરાશાવાદી વાત સાંભળી ને એણે હિલારી ને પસંદ કર્યો. એ વિશ્વવિખ્યાત બની ગયો, પેલો પસ્તાઈ રહ્યો.

કાયર લોકો પોતેજ પોતાનું બુરુ કરે છે એમ કહેવાય છે તે આવા અનેક ઉદાહરણૉ ને લીધે. ધારો કે તમારી સામે એક આહવાન ઉભુ છે. એ તમારી શક્તિઓ ને લલકારે છે. એ આહવાનની ઉંચાઈ જોઈને તેની સામે ઝુકી જવું ન જોઈએ. ખરો ડુંગરખેડું એ જ કહેવાય જે ઊંચા પહાડ સામે ઊન્ન્ત મસ્તકે જુએ. ને પોતે ક્યાં ઊભો છે એમ તપાસે તે શું કરી શકવાનો હતો.

અખિલ ભારતીય નાગરિક પરિષદમાં ગુજરાતના એક સભ્ય તરીકે મારે દિલ્હી જવાનું થયેલું. એના સંચાલક હતા ડો. ઝાકીરહુસેન. અતિશય વૃધ્ધ ઉમ્મરના એ માણસનું વ્યક્તિત્વ એવું તો મોહક હતું કે જુવાનિયા એમને સાંભળ્યા જ કરતા. મને એમની સાથે વાતો કરવાની થોડી તક મળી હતી. મારા સ્વભાવ પ્રમાણે એમને પુછ્યુ પણ ખરુઃ  ‘આપની મોહકતા નું રહસ્ય શું છે?’

‘મારો વ્યવહાર એટલો સ્વભાવિક બની ગયો છે કે મને આ વિષે કદી વિચાર જ નથી આવ્યો.’  ‘એમ નહિ છટકવા દઉં.’  ‘સાચું કહું? છેક પહેલેથી જ મે આ જીવન ને ‘કંઈક’ બનાવવા નો વિચાર કર્યો હતો. એટલે જ હું મહાપુરુષો નો સંપર્ક સાધવા માંડ્યો.’  ‘પછી?’ ‘એમના જે ગુણો મને આકર્ષક લાગે તે હું મારા જીવનમાં ઉતારવા માંડ્યો. આ રીતે મારાંમાં અનેક તેજ ભેગા થયા હોય એવો ભ્રમ થાય છે !’

પ્રત્યેક વ્યક્તિને પોતાની આભા હોય છે. તમારા વ્યક્તિત્વની કઈ આભા છે તેનો વિચાર કર્યો છે ખરો?

એક બંગાલી ગીત નો સાર એવો છે કે, ‘આ સંસારમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ તો માનવી જ છે.’ આ કવિતા કે કલ્પના છે એમ ન માનશો. આ એક હકીકત છે.

સંસારમાં મનુષ્ય હોવા છ્તાં એણે જ પોતાની કેવી ભંગાર હાલત કરી મૂકી છે !

કહે છે કે બધાં પશું એકઠા મળી ને ભગવાન પાસે ગયાં . ભગવાને પુછ્યું: ‘કેમ આવ્યા છો?’      ‘અમને ચાર પગે કેમ ચલાવો છો? અમને બે હાથની વ્યવસ્થા આપો.’

‘ના. એ વરદાન માણસને જ મળે. તમારે નીચું માથું રાખી ચાર પગે જ ચાલવાનું છે.’

આપણો જન્મ મનુષ્ય તરીકે નો ઍટલા માટે થયો છે કે આપણે ટટ્ટાર ગરદન રાખી ને ચાલી શકીએ ને પોતાના હાથનો ઉપયોગ કરીને આ ધરતી ઉપર કશુંક નવસર્જન કરી શકીએ. ગમે તેમ સૂકા તરણા જેવું જીવન જીવવાનો અર્થ જ શો છે?

સ્વામી રામતીર્થ સરદાર પૂરણસિંહને કહેઃ ‘આખા જગતને તારે સુધારવાનું છે.’ ‘મારે?’ ‘હા, તારે જ, આ જગતનો સંપૂર્ણ ઉધ્ધાર તારે જ કરવાનો છે.’ ‘મારા જેવો તુચ્છ માણસ શું કરી શકે?’‘આ તુચ્છ વિચારને દુર કર.’ ‘મારે માટે એ મુશ્કેલ છે.’ ‘તો તું કઈ જ નહિ કરી શકે. ગમે તે રીતે ય આ લઘુતાગ્રંથિ ને તોડી નાખ.’ હીનતા નો ભાવ તમને ક્યાંય નો નહિ રાખે. એ એક એવું વજ્જ્રર પડ છે તમારી તમામ શક્તિ ને તોડી નાખશે. ગમે તે થાય પણ એ ભાવના માંથી મુક્ત તો થઈ જ જાવ.

હેન્રી કૈઝર

હેન્રી કૈઝર નાનો હતો ત્યારે તેના પિતાએ પૂછેલું: ‘તું શું થવા માગે છે?’       ‘દુનિયાનો સૌથી મોટૉ કોન્ટ્રાક્ટર’      ‘આપણી પાસે પૈસા તો નથી’       ‘ઈચ્છા ને શ્રધ્ધા હશે તો બધું જ મળી રહેશે.’

આજે એની કંપની પાસે એટલા પૈસા છે કે ચંદ્ર-મંગળને પણ એ ખરીદી શકે છે! એક સામાન્ય માણસ ના છોકરા પાસે આટલી સફળતા, સિધ્ધી અને દોલત આવી ક્યાંથી? માણસને આત્મવિશ્વાસના પ્રમાણમાં જ સફળતા પ્રાપ્ત થાય છે. આ નિયમ ને તમારા જીવનમાં પણ ક્રિયાશીલ બનાવો. તમારી આત્મશ્રધ્ધા એટલા પ્રમાણમાં વધારો કે દુનિયાનો કોઈ પણ અવરોધ તમારી સામે ટકી ન શકે.

કાન્હોજી આંગ્રેને અંગ્રેજો પણ એડમિરલના માનવંતા નામે ઓળખતા. આ કટ્ટા દુશ્મનની પણ એ લોકો અદબ જાળવતા. આરબ ચાંચિયા આંગ્રેના વહાણની ધજા જોઈને નાસવા ભાગતા. એનો એક મંત્ર હતો કે ગમે તેવું તોફાન જોઈને પણ અકળાવું નહિ. એના જીવનમાંય અસંખ્ય તોફાન આવેલા. એમ અકળાય તો એ આંગ્રે શાનો? સંસારસાગરમાં પ્રવાસ કરનારો કોઈ માણાસ સાગરી તોફાનો થી અલિપ્ત રહી શકતો જ નથી. તોફાન ગમે તેવું આવે, તેનાથી અકળાવાની સાફ સાફ ના પાડી દેજો. નિરંતર ઝુઝતા રહેવું પણ તોફાન ને તાબે થવાનું વિચારવું જ નહિ.

મહારાણા શિવાજી

શિવાજી સાહિસ્તખાન સામે ભિડાઈ ગયો ત્યારે એની પાસે હથિયારમાં ફક્ત વાધ-નખ હતાં. વામનજી જેવા શિવાજીએ પહાડ જેવા સાહિસ્ત ને પળવારમાં ઢાળી દીધો ! મોગલોમાં કાળૉ કકળાટ વ્યાપી ગયો. શિવાજી અપાર દોલત લઈને કિલ્લા ભેગા થઈ ગયા. રવાજી નામના સરદારે કહ્યું: ‘તમારી પાસે હથિયાર તો હતા જ નહિ.’       ‘આ રહ્યા ને ! ?’ મોગલોનાં લૂંટેલા હ્થિયાર બતાવતાં કહ્યું.      ‘આ તો પાછ્ળ થી આવ્યાં’      ‘મારી પાસે શ્રધ્ધા હતી ને? બાકીનાં શસ્ત્રો અચાનક ઉમેરાઈ ગયા.’ આત્મવિશ્વાસ તમામ આયુધોનું બળ તમારામાં લાવી મૂકે છે. આ માટે તમારે મન ને વારંવાર ટકોરવાનું રહે છે. એને સમજાવવાનું કે પોતાની જાતમાં શ્રધ્ધા કેળવ્યા વગર આપણો કોઈ આરો નથી’

મુંબઈ અને પૂના વચ્ચે રેલમાર્ગ બનાવવાનો હતો. આની પ્રાથમિક મોજણી નું કામ ભારતીય ઈજનેર ને સોંપવામાં આવ્યુ. અંગ્રેજ ઉપરી ને એણે બીજે દિવસે કહ્યું: ‘આ રેલ્વે નહિ થઈ શકે.’       ‘કેમ?’      ‘વચ્ચે અસંખ્ય ડુંગરા અને ખીણો આવે છે.’      ‘અંગ્રેજ ઇજનેરે જાતે આ કામ હાથમાં લીધું અને રેલ્વે બનાવી જ. આમાં એણે અંગ્રેજી પ્રજાનું ખમીર બતાવ્યું ને?

અપરાજયે અને આત્મવિશ્વાસે જ આ વિશ્વમાં બધી સિધ્ધીઓ સરળ બનાવી છે. જગતમાં કોઈ પણ માણસ જે પણ પ્રદેશમાં વિજય હાંસિલ કરે છે તે આવી શ્રધ્ધાને કારણે જ. આખી ને આખી પ્રજા વિજય પ્રાપ્ત કરે છે એ પણ આવા કારણે જ. સામે છેડે સર્વદા ઢીલાશમાં રહેતી પ્રજા માર ખાતી આવે છે.

‘વનસ્પતિ માં જીવ છે’ તે સાબિત કરવા માટે જગદીશચંદ્ર બોઝે પોતાનું જીવન હોડમાં મુક્યું હતું. એક સાથી વૈજ્ઞાનીકે કહ્યુઃ ‘આનો અર્થ શો?’      ‘આ સિધ્ધાંત જો શોધી શકાય તો આખા વિજ્ઞાન ને એક નવો વળાંક આપી શકાય’      ‘આ કામ અશક્ય છે.’       ‘માટેજ તે માટે મથવું જોઈએ.’ એ સફળ થયા. એમણે સાબિત કર્યું કે આત્મવિશ્વાસ અશક્ય ને પણા શક્ય બનાવે છે. જે એમને માટે બન્યું તે તમારા માટે કેમ ના બને? આજે તમારી સામે કોઈ અશક્ય વાત છે? જો તમને અનેક લોકોએ કહ્યું હોય કે તે બની શકે તેમ જ નથી, તો આનંદ પામજોઃ કારણકે, જગતની અશક્યતાઓમાં જ શક્યતાના બીજ રોપાયેલા હોય છે.

હેન્રી ફૉર્ડ કહેતોઃ ‘કોઈ જ્યારે એમ બોલે કે ‘એ અશક્ય છે’ ત્યારે હું ખાસ તપાસ કરતો કે બોલનારો શાને અશક્ય માને છે. હું આ વિષે તરત જ સંશોધન કરતો અને અશક્ય બાબત ને શક્ય કરીને જ જંપતો.’ તમારા અંગત જીવન પ્રત્યે પણ આ જ રવૈયો રાખજો. કશાનેય અશક્ય માનતા નહિ. આત્મવિશ્વાસીઓને ઓળખીને અવિચલ આત્મવિશ્વાસના એવા જ અજેય અનુસરનારા બનજો. ગમે તેવા વિરોધને પણ ગણનામાં લેતા નહિ.

ગુરુદેવ ટાગોર નાના હતા ત્યારે તેમના પિતાની સાથે હિમાલયમાં ગયેલા. ત્યાં એક વહેલી પરોઢે જાગી ગયા. પિતાજી ને બાજુમાં ન જોતાં તે ઝરુખામાં આવ્યા. એ ત્યાં આરામખુરશીમાં બેઠા હતા. રવિએ પુછ્યું:  ‘અહીં બેઠા છો?’       ‘હા બેટા!’      ‘તમને ડર નથી લાગતો?’      ‘ડર વળી શાનો?’      ‘અંધારાનો?’       ‘શા માટે લાગે? હું તો અંધકારનો પાલવ પકડીને આવી રહેલા પ્રકાશ તરફ જોઈ રહ્યો છું. આવા તેજભર્યા અંધકારનો ડર શી રીતે લાગે?’

ગમે તેવો અંધકાર ભલે હોય, તમેય તેના પાલવમાં રમતા પ્રકાશનું આરાધન કરજો. ગમે તેવી વિકટ પળોમાં પણ તમારા આત્મવિશ્વાસ ને ખોતાં નહી. શક્ય છે કે જે પળે તમને તુટી જવાનો ડર લાગતો હોય તે જ પળ નવસંધાનની હોય. આવા અણીના સમયે જ ટકી રહેવું અગત્યનું છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં તમારે એટલી સહનશક્તિ તો કેળવવીજ જોઈએ. એવી એક પળને તમે સંભાળશો તો આગળની હજારો પળ તમને સંભાળી લેશે એમાં જરાય શંકા નથી.

સફળતા તમારો જન્મસિધ્ધ અધિકાર છે. પૂર્ણ સ્વતંત્રતા કદાચ શક્ય નથી, પરંતું સફળતા તો તમે માગો એટલી મળે. તમે એટલા સમજણશીલ છો જ કે દરેક વસ્તુની જેમ સફળતા ના મૂલ્યને ચૂકવવા તૈયાર પણ છો.

એક એવો વિરાટ વિશ્વાસ જગાડો તમારી અંદર કે જગતનો કોઈ વિરોધ તમારી સામે ટકી ન શકે. પછી તો સમગ્ર જગત તમારું જ છે!


સફળતાનો મહામંત્ર – ડૉ. પ્રકાશ ગજ્જર

હકસ્લે નામનો એક મોટો ચિંતક.

એને એના ભત્રીજાએ પૂછ્યું : ‘સફળ થવા માટે આમ તો અનેક ગુણ જોઈએ. પણ કોઈ એવો ગુણ ખરો કે જેના વગર ચાલે જ નહીં ?’

‘છે, એવો એક ગુણ ચોક્કસ છે. મેં જેટલા નિષ્ફળ માણસોનો અભ્યાસ કર્યો છે એ બધામાં મને એક દુર્ગુણ ખાસ દેખાયો છે.’
‘દુર્ગુણ ? બહુ મોટી વાત થઈ ગઈ.’

‘હા, દુર્ગુણ જ. એ લોકોએ સમયસર કરવા જેવું કામ સમય પર નહોતું કર્યું. આનો અર્થ એ થયો કે શ્રેષ્ઠ ગુણ છે – જે તે ટાંકણે કામ પતાવવાની સજ્જતા; અણગમો હોય, મન ના તૈયાર થતું હોય તોય કામ પતાવવાની તૈયારી, લાગી જવાની તીવ્રતા.’

સરસ નિયમ આપ્યો છે એણે. સફળ થવા માટે વ્યક્તિએ આટલું તો કરવું જ રહ્યું :

(1) જે કામ કરવાનું હોય એ કરવું જ.

(2) જે કામ જે વખતે કરવાનું હોય એ જ વખતે કરવું.

(3) મન તૈયાર ના થતું હોય તો પણ કામ કરવું.

નિષ્ફળ માણસો સાથે વાત કરવામાં સમય ના બગાડાય. છતાં તમે કોઈ વખત ફસાઈ પડો ને તમારે એમની કરમકહાણી સાંભળવી પડે તો તમે નોંધ કરજો કે એ લોકો સંજોગોને, સાધનોને, બીજા લોકોને, ભાગ્યને અથવા તો એ બધાં પરિબળોને એકી સાથે દોષ આપવાના. પણ એ લોકો એ હકીકતનો સ્વીકાર નહીં કરે કે ખરા ટાંકણે પોતે કામ કર્યું નહોતું ને પછી નિષ્ફળ ગયા એટલે ફરિયાદ કરવા નીકળી પડ્યા હતા.

એક રીતે જોતાં સફળ થવાનું આટલું સરળ હોવા છતાં લોકો નિષ્ફળ જાય છે, એ જોઈ દયા આવે છે. જાણે એમણે હાથે કરીને નિષ્ફળ જવાનું પસંદ કર્યું હતું એવું લાગે છે.

સમયસર કામ ના કરવું એ નિષ્ફળતાનું મોટું કારણ. એ જ રીતે એ વિષે જ્ઞાન મળે તે પછી પણ જૂની આળસમાં રહેવું એ પણ મોટું કારણ. કાલ સુધી થયું એ થયું; અત્યારે જરૂર છે સાચી સમજને ઝીલવાની, અમલમાં મૂકવાની, અત્યારે જ ! એ માટે રાહ જોવાની કોઈ જ આવશ્યકતા નથી.

કામે લાગો; મન ના પાડતું હોય તો પણ. હાથ ઉપર જે કામ હોય એ નિપટાવવા લાગો. સફળતાને તમારી પાસે આવવું જ પડશે. આજ નહીં તો કાલે !…પરમ દિવસ… ક્યારેક એ સફળતાને તમારે આંગણે આવવું જ પડશે.

ડો. પ્રકાશ ગજ્જર 

ફોર્મ્યુલા વન ફોર થ્રી

ફોર્મ્યુલા વન ફોર થ્રી
નવરાત્રીના ગરબા ઘુમીને હજી તો થાક ઉતર્યો નહોતો કે મારો પરમ અને ધરમ મિત્ર હકો સવાર સવારમાં મારા ઘરે આવી ગયો. આમ તો એ સવારમાં કદી ના આવે. એને ખબર કે મારા ફાધરનો સ્વભાવ ઘણા અંશે કડક. અમને બેય ભાઈને તો ઠીક આજુ બાજુ વાળા મિત્રોને પણ લઇ પાડે. (એમનો વાંક હોય તો) વાંકમાં તો છોકરાવ આવીજ જાય; સીધી વાત છે. પણ આજનો એનો ચહેરો કંઈક અલગ મીજાજનો દેખાતો હતો. એની આંખોમાં તો ઘણા ઘણા નિવેદનો અને સમાચારો પ્રસારણ થવા માટે કુદાકુદી કરી રહ્યા હતા.
ન્યુઝ પેપરમાંથી નજર ખસેડીને મેં એને બાજુમાં બેસવા કહ્યું. “ આજ હકેશ્વરની સવારી સવાર સવારમાં ? કોઈ ખુશ ખબરી છે હકા ? ”
“ હું તો ન્યુઝ પેપર વાળા ખબરપત્રીને મળ્યો ય નથી; એણે પેપરમાં પણ આપી દીધું ? ”
“ જે હોય તે, હવે સાફ સાફ કહી દે ને ” મેં પેપર પડતું મુક્યું. કારણ હકા કરતા મારે મન ન્યુઝ પેપર વધારે નહોતું.
એ ચુપ હતો કે હું સમજી ગયો કે નક્કી કશુક તો છે જ ! મેં એની સામે જોયું કે મને મારા ફાધર ઘરે છે કે કેમ ? એવું સંજ્ઞાથી પૂછ્યું. મેં પણ ઇશારાથી જ ના પાડી.
“ અરે યાર આપણો…. ” હકાએ એવો ઉમળકો પ્રદર્શિત કર્યો કે મારા ઘરની દીવાલોને પણ ખબર પડી કે હકો આજે વધુ ફોર્મમાં છે.
“ ધીરે બાપલીયા…હવે સવારમાં તળાવની પાળે ના લઇ જતો. ”
“ લે…તને તો ખબર કે તળાવની પાળ જ તો આપણો વિસામો છે. આપણી ગહનથી લઈને ખુશી સમેત બધી ચર્ચા તો ત્યાં જ થાય. ”
અને હકો મને પરાણે તળાવે લઇ ગયો. આ બાબતમાં અમારો હકો, સફેદ ચોખા જેવો પવિત્ર અને નિર્દોષ છે. તળાવની પાળ અમારા માટે, એવી જગ્યા હતી કે અમે કોઈની પણ ચર્ચા ખુલ્લા મને અને કોઈની પણ બીક રાખ્યા વગર કરી શકતા. મતલબ એવો નહિ કે અમે બધા બહુ બહાદુર હતા, પણ ઉજ્જડ ગામમાં એરંડો….વાળી નીતિ.
“ હવે કહે હકા ”
“ કેમ હવે જાણવાની તાલાવેલી જાગી ને ? ” આમ બોલીને તે મને ચીડવી લેતો.
“ ઠીક છે ચલ પાછા. મારે હજી ઘણું કામ પતાવવાનું છે. ” એમ બોલીને હું ચાલવા લાગુ કે હકો મને પકડી રાખે.
આજે પહેલી વારનું નહોતું મિત્રો; તળાવની પાળે ઝાંખા અજવાળામાં આવા વરવા દ્રશ્યો તો ઘણી વાર દેખાય છે. અમે બંને એકબીજાને બરાબર જાણીએ; અને એટલે જ અમારી દોસ્તી જગ મશહુર. ( અહી જગ એટલે અમારો મહેલ્લો ) અને અમારી દોસ્તીમાં કોઈ પણ જાતના જીયોગ્રાફીક લોચા નહિ. તમને એવું થશે કે જીયોગ્રાફીક લોચા કેવા ? મનમાં હાલ કેમિકલ લોચા યાદ આવી ગયું, પણ કોઈનો ડાયલોગ ચોરી લેવામાં સ્વાસ્થ્ય બગડે પણ ખરી; એ ધોરણે જીયોગ્રાફીક લોચા લખ્યું છે ! ના સમજાય તો, કંઈ નુકશાન નહિ જાય તેની સો ટકા ગેરંટી. ગેરંટી નહિ સોરી વોરંટી, આજકાલ હમણા માર્કેટમાં એ વધુ અપાય છે.
“ હમ..તો આપણો કોણ ?  ”
“ આમ સીધો ચાલે તો કેવું સારું, પછી મને ના કે’તો. ”
“ સારું, પણ પેલી વાત તો કહે ”
“ આપણો દેવો ખરો ને ? એ કોઈ નવી ફોર્મ્યુલા લઇ આવ્યો છે. ”
“ કેવાની મેથ્સ કે ફીજીક્સની ? ”
“ એ તો મને પણ નથી ખબર. જેમ્સ બોન્ડ જીગાએ મને ખાલી વાત કરેલી છે. ”
“ ઠીક છે પણ કઈ ફોર્મ્યુલા, એ તો કહે ? ” હવે તો મને પણ ઇન્તેજારી વધી. કારણ ભણતો ત્યારે મેથ્સ અને ફીજીક્સ સાથે મારે બહુ બનતું નહિ.
“ વન ફોર થ્રી !! ”
કહીને હકો તો સાઈડમાં ઉભો રહી ગયો. અને દુનિયાની અઘરામાં અઘરી ફોર્મ્યુલા મને કહી હોય તેમ મારી સામે સ્ટાઈલથી ઉભો. મારા માટે તો એક ચેલેન્જ જેવું હતું. ભલે ભણવામાં હું ઘણા અંશે ઠોઠ હતો, પણ ફોર્મ્યુલાની તો ખબર હોય જ.
પહેલા તો મેથ્સના બધા ચેપ્ટર રીવાઈન્ડ કર્યા, પછી ફીજીક્સ અને છેલ્લે જીયોમેટ્રીને પણ ફંફોસી લીધી. કોઈ ટપ પડતી નથી. ઈતિહાસ કે ભૂગોળમાં તો ના જ હોય. મગજ ને ઘણું નચાવ્યું, પછી બધા હથીયારો હેઠા મુકીને, હકાને શરણે ગયા સિવાય છુટકો નહોતો.
“ હા, તો વન ફોર થ્રી શું ? ”
“ મને ખબર હોત તો કોલેજમાં પ્રોફેસર ના હોત ! ”
“ કોલેજમાં નહિ તો હાઈસ્કુલમાં હોત…ફોર્મ્યુલા તો બધે આવે. ”
“ તું આમ મને નિરાશ ના કર…મારી પણ મહેલ્લામાં ઈજ્જત છે. ”
“ હકા, તારી ઇજ્જતનું માન અને ભાન બેય છે. ”
“ હા તો કહે યાર, કોઈ વન ફોર થ્રીની વાત કરે અને હું મૂંગો રહું તો કેવું લાગે ? ” અને હકો ગળગળો થઇ ગયો. મને એની દયા આવી ગઈ. મેં બે દિવસની મુદત લીધી, પછી હકાએ મને છોડયો.
ઘરે આવીને ખુબ વિચાર કર્યો પણ કોઈ કડી મળતી નથી. હવે મને મારા ખુદ પર દયા આવવા લાગી. જીગાને પકડ્યો તો એ કહે “ મને તો ખાલી વાત મળી છે પણ દેવાને બધી ખબર છે. ”
લો બોલો, કેવા નસીબ. મને પણ જાણવાની ઘણી તાલાવેલી; પણ દેવા સાથે મારે નવરાત્રીમાં જ જપાજપી થયેલી. વાત કોઈ ખાસ નહોતી પણ મારાથી ભૂલમાં એના ખભા પર દાંડિયો મરાઈ ગયેલો. હવે એને તો કેમ કરી પૂછવું ? આથી પ.પુ.ક.ધુ. હકેશ્વરને મોકલ્યો પણ હકાને એને ખાલી વન ફોર થ્રી જ કહ્યું. તોફાની નરીયાએ મને રાહત અપાવી કે જીલાને, એની સાથે વધુ બને છે.
જીલો તો હોંશીલો ને ખંતીલો !
“ મને એણે કોઈ ફોર્મ્યુલા વિષે માહિતી ના આપી પણ એનો પ્રયોગ કરવા માટે રીત બતાવી છે. ” જીલાએ કહ્યું.
“ કેવાની રીત ? ” અધીરા થઈને મેં પૂછ્યું.
“ એજ કે કોઈ જાણીતી છોકરી પાસે જઈને કહેવાનું વન ફોર થ્રી. જો સામેથી છોકરી વન ફોર થ્રી થ્રી કહે તો સમજો કે ફોર્મ્યુલા કામ કરી રહી છે. ”
અમે બધા તો એક સાથે અબુધ બનીને સાંજે જ તાત્કાલિક મીટીંગ બોલાવી. સાંજે બધા વળી તળાવની પાળે ભેગા થયા. સૌથી મોટો સવાલ એ ઉભો થયો કે; છોકરીને પૂછે કોણ ? વાત પણ ઊંટના ગળે ઘંટડી બાંધવા જેવી હતી. વળી જીલાએ એની શરત રીકોલ કરી, છોકરી જાણીતી હોય તો જ પ્રયોગ કરી શકાય. એના વાંદરાના ગાલે ચિન્ટ્યો ભરું તે ! ( આને કથા સાથે કોઈ નિસ્બત નથી, માર્કેટમાં નવો જ મુકેલ મહાવરો છે.)
“ જીગા, વાત તું લઇ આવ્યો છે તો તારે જ પ્રયોગ કરવો પડશે. ”
“ તો હકા તુંજ કર ને ” જીગો વળી ઉલટો હકાને બાજ્યો.
“ રસીલા હોત તો તમને કોઈને ચાન્સ ના આલેત. ” છાતી કાઢીને હકે નાદારી નોંધાવી દીધી. પણ વળી જીલો ખુદ જ આગળ આવ્યો. એણે પ્રયોગ માટે બીડું જડપ્યું.
બે દિવસ પછી મહેલ્લામાં વાત વહેતી થઇ કે જીલાને કોઈ છોકરીએ તમાચો માર્યો છે. મેં માન્યું કે ઘણી વાર એસીડમાં કોસ્ટીક નાખીએ તો ધુમાડા નીકળે તેમ પ્રયોગની આડ અસર હોઈ શકે. ઘણી ખરી શોધ ખોળ ને અંતે માલુમ પડ્યું; ત્યારે ખબર પડી કે પેલી છોકરી અમારા બધા કરતા એડવાન્સ નીકળી. હકો આવીને ફોર્મ્યુલા વિષે જાણવા મારો જીવ ખાવા લાગ્યો. મેં એને ટૂંકમાં કહ્યું કે અગર કોઈ છોકરી ને તેના માંબાપની હાજરીમાં આઈ લવ યુ કહેવું હોય તો વન ફોર થ્રી કહેવાનું. આથી છોકરી પણ સામેથી વન ફોર થ્રી થ્રી, મતલબ આઈ લવ યુ ટુ કહે.
“ લોકો ખરા છે ને, મારે રસીલા સાથે લવ હતો ત્યારે કોઈએ ના કહ્યું. નહીતો હું અને રસીલા કેવા મજાના વન ફોર થ્રીની ગેમું રમતા હોત ! અને એના ભાઈ અને ફાધરને એમ લાગેત કે; હું મેથ્સના દાખલા ગણું છું.” નિરાશ થતા હકાએ કહ્યું.
“ પણ જો જે, હવે પ્રયોગ કરતા પહેલા વિચારજે. જીલાના પ્રયોગ પછી બધા માંબાપો પણ આ ફોર્મ્યુલા વિષે જાણી ગયા છે. ”
(કોઈ પ્રાચીન ગ્રંથોમાં આ ફોર્મ્યુલાનો ઉલ્લેખ નથી. પણ કોઈ પ્રેમાંધેશ્વરી મહારાજના મત અનુસાર આ ફોર્મ્યુલા લગભગ સાતેક વર્ષ પહેલા શોધાઈ છે.)

ચિંતાને રામ રામ…… એક પ્રેરક લેખ …લેખક ડો. પ્રકાશ ગજ્જર

ચિંતાને રામ રામ…… એક પ્રેરક લેખ …લેખક ડો. પ્રકાશ ગજ્જર

નેટ વિશ્વમાં બ્લોગ અને ફેસબુક એક એવું માધ્યમ છે કે જેનાથી સરખો રસ ધરાવતા ઘણા નવા મિત્રો આવી મળે છે,એમની સાથે વધુ પરિચય  થાય છે અને જુના ભુલાઈ ગયેલા મિત્રોનો પણ મેળાપ અનાયાસે થઇ જાય છે .

ફેસ બુકના માધ્યમથી આવા મારા હાઈસ્કુલ દિવસોના એક સહ અધ્યાયી મિત્ર ડો. પ્રકાશ ગજ્જરનો પરિચય ફરી તાજો થતાં મને ખુબ આનંદ થયો.

૧૯૪૯-૧૯૫૫ દરમ્યાન નૈસર્ગિક સમૃદ્ધિ સભર ૫૦ એકરના વિશાળ પરિસરમાં આવેલી કડીની જાણીતી સંસ્થા સર્વ વિદ્યાલય હાઈસ્કુલ અને એને અડીને આવેલ વિદ્યાર્થી આશ્રમમાં રહીને મેં એસ.એસ.સી ની પરીક્ષા પાસ કરી હતી.એ વખતે ડો. પ્રકાશ ગજ્જર પણ ત્યાં રહી અભ્યાસ કરતા હતા. આ સંસ્થાના આચાર્ય સ્વ. નાથાભાઈ દેસાઈ અને ગુજરાતીના શિક્ષક અને જાણીતા લેખક શ્રી મોહનલાલ પટેલ જેવા આદર્શ શિક્ષકોએ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાંથી આવતા અણઘડ વિદ્યાર્થીઓને બાહ્ય દુનિયાનો પરિચય કરાવી એમનામાં સંસ્કાર સિંચવાનું જીવન શિલ્પી તરીકેનું કામ કર્યું હતું એની યાદ તાજી થાય છે.

Dr.Prakash Gujjar
 Dr.Prakash Gujjar

“આપણી પાસે શું છે ને આપણે કેટલું કમાયા એ સુખની પારાશીશી છે જ નહી, આપણે શામાંથી આનંદ મેળવી શકીએ છીએ એ જ સુખનો સાચો માપદંડ છે.”-ડો. પ્રકાશ ગજ્જર

સાહિત્યકાર અને લેખક શ્રી મોહનલાલ પટેલ મારા ગુજરાતી ભાષાના વાંચન અને લેખન માટે પ્રેરણા મૂર્તિ હતા અને હજુ પણ છે.એમના માર્ગદર્શનથી  ડો. પ્રકાશ ગજ્જર ,સ્વ.ભોળાભાઈ પટેલ, ભગવત સુથાર  જેવા બીજા ઘણા લેખકો ગુજરાતી સાહિત્યને મળ્યા છે.

ડો. પ્રકાશ ગજ્જરે નેપોલિયન હિલની જેમ મુખ્યત્વે પ્રેરણાદાયી-મોટીવેશનલ – સાહિત્યનું સર્જન  કર્યું છે. એમના લેખો ઘણા મેગેજીનોમાં અને બ્લોગોમાં પ્રકાશિત થતા રહે છે .

આજની પોસ્ટમાં ડો.પ્રકાશ ગજજરના આભાર સાથે એમનો એક પ્રેરણાત્મક લેખ“ચિંતાને રામ રામ” પોસ્ટ કરું છે જેના પરથી જ એમના સાહિત્યનો અને એમનો લેખક તરીકેનો પરિચય વાચકોને મળી રહેશે.

હવે પછીની પોસ્ટમાં ડો. પ્રકાશ ગજ્જરનો એક આવો જ એક બીજો પ્રેરણાદાયી લેખ “વિરાટ વિશ્વાસ …” ને પણ જરૂર  વાંચશો .

વિનોદ પટેલ 

ચિંતાને રામ રામ – ડો. પ્રકાશ ગજ્જર

અઘોર અંધારે, તારલાનાં તેજ

વિશ્વવિખ્યાત સૂફી સંત, ફારસી કવિ અને મહાજ્ઞાની ફિલસૂફ શેખ સાદી એકવાર એક મસ્જિદ તરફ જઈ રહ્યા હતા. ખરા બપોર. આગે ધધકતો રસ્તો. સાદીના પગમાં પગરખાં નહીં. એમને બહુ દુ:ખ થયું. ચિન્તા પણ થઈ કે આખો ઉનાળો શી રીતે જશે. એમણે જગતના સર્જનહારને ફરિયાદ પણ કરી કે એની પાસે મબલખ ખજાના હોવા છતાં પોતાને પગરખાંથી વંચિત રહેવું પડ્યું. એમનું દિલ વેદનાથી ભરાઈ ગયું. જેમતેમ કરીને એ મસ્જિદના ઓટલે પહોંચ્યા ત્યાં જ કપાયેલા પગવાળા એક ભિખારી તરફ નજર ગઈ. એ બિચારો જેમ તેમ કરીને શરીર ઘસડતો આટલા તાપમાં ધીમે ધીમે આગળ જતો હતો. આ જોઈ સાદીને દયા આવી ગઈ. એ સાથે દિલ ખુદાને નમી પડ્યું. એમણે આભાર માન્યો ખુદાનો કે પગરખાં ભલે ના આપ્યાં, પગ તો સલામત હતા !

જ્યારે પણ જીવનમાં કશાક અભાવનો અનુભવ થાય અને આ કે તે ચિન્તા સતાવવા માંડે ત્યારે ‘શું નથી’ એના વિષે વિચાર કરવાને બદલે તમારી પાસે શું શું છે એનો વિચાર કરવા માંડજો. થોડા જ સમયમાં તમારી ચિન્તા અને વિષાદ ક્યાંય ઓગળી જશે. મિત્રના જેવા પેલા ચારસો રૂપિયાના ગોગલ્સ ના લાવી શકાય એનું દુ:ખ કરવાને બદલે અબજો રૂપિયાની આંખો સલામત છે એનો આનંદ શા માટે ના માણવો ?

ને ચશ્મા બદલવા જ હોય તો પહેલાં મનના ચશ્મા બદલવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. જિંદગી અને જગતને ગુલાબી અને હરિયાળાં જોવાં હોય તો એવા પ્રકારના વિચાર આપણે પાથરી દેવા જોઈએ. જેને ચિન્તાનાં વાદળાં જ જોવાં છે એ ભલે કાળા પડદા પાડીને જીવે. પણ આપણે તો ઉજાસના આરાધક બનવું છે, સૂરજના સાથીદાર થવામાં આપણને રસ છે, જિંદગીને જોબનવંતી બનાવવાની આપણી રુચિ છે.

દષ્ટિ બદલાતાંની સાથે જ તમને સમજાશે કે તમારું જીવન બદલાવા લાગ્યું છે. પછી કાળાં ડિબાંગ વાદળના એક ખૂણે ઝમતી તેજની ટશર તમને તરત જ દેખાશે. પછી અમાસની રાતના અંધકારની ફરિયાદ કરવાને બદલે તમે ઔર ઝગમગતા બનેલા તારલાનાં તેજને માણી શકશો. જે દિવસે માણસને સમજાઈ જાય છે કે પોતે જ પોતાના સુખના સૂરજને ઢાંક્યો છે ને પોતે જ ચિન્તાના અંધકારને ઊભો કરવા માટે જવાબદાર છે, એ દિવસ એના માટે નવા જન્મનો મંગલ પ્રારંભ બની શકે છે. એ ધન્ય પળે એને સમજાય છે પોતાના હાથમાં – અને મનમાં – કેટલી વિરાટ શક્તિઓ મૂકવામાં આવી છે.

જીવનપથના પ્રવાસી મિત્ર ! તમારે ચિન્તાના અંધકારમાં અટવાવાનું નથી. નિશ્ચિંતતા, શાન્તિ અને સુખના સૂરજ ઉપર તમારે વાદળના પરદા પાડી રાખવાના નથી. તમારા જીવનને અશાંતિની ખાઈઓમાં ભટકતું રાખવાની કોઈ જરૂર નથી. તમારા મનના વલણને બદલો. તમારી વિચારધારામાં માંગલ્યને સ્થાન આપો. મંગળ ભાવનાઓમાં એવા રસબસ થઈ જાઓ કે ચિન્તાઓ શરમાઈ જાય ને આખું વિશ્વ તમને પરમ મંગલમય, આનંદમય લાગવા માંડે. આજ એવા અંદરના પુરુષાર્થનો આરંભ કરો. તમારા જીવનમાં એક નવી જ રોશની છલકાઈ જશે.

અસીમ સહારો

સમાજસેવાની પ્રવૃત્તિમાં આખું જીવન ગાળી નાખનારાં એક બહેને એમનાં પચાસ સેવામય વર્ષોમાં અનેક સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી હતી. મેં એનું રહસ્ય પૂછતાં એમણે ભીંત ઉપર ટાંગેલી એક ફ્રેમ તરફ આંગળી ચીંધી. એમાં સોનેરી અક્ષરે લખ્યું હતું : ‘કદાચ હું મારા એકલા હાથે કાંઈ ના કરી શકું, પણ મારી સાથેના પરમેશ્વરને કારણે મારાથી બધું જ શક્ય બને છે.’

‘ગજબનું વાક્ય છે.’ મેં કહ્યું.

‘હા મારી તમામ સફળતાઓનું રહસ્ય એમાં છૂપાયેલું છે. હું એકવાર આ વાક્યનું મનન કરું ને તરત જ પ્રાર્થના કરું કે ‘હે ભગવાન, મને મદદ કર.’ પ્રાર્થના અને સમર્પણભાવના વણાટ વડે મારી અંદર એવી પ્રચંડ શક્તિ જાગી છે કે ગમે એવી મોટી કામગીરી હાથમાં લેતાં મને જરાય ખચકાટ નથી થતો.’
‘તમને ક્યારેય ચિન્તા થાય છે ?’
‘ચિન્તા શાની થાય ? ‘ઈશ્વર મારી સાથે જ છે’ એ મહાસત્યનું ગુંજન પણ હું વચ્ચે વચ્ચે કરી લઉં છું. એ મહાસૂર્યની સામે ચિન્તાનું બિચારીનું ગજુ શું ?’

દુનિયામાં ભાગ્યે જ કોઈ માણસ એવો હશે જેને આ યુક્તિ ઉપયોગી ના થઈ શકે. મનમાં બરાબર સ્પષ્ટતા થાય એટલા માટે આ ત્રણ સૂત્રોને અહીં ગોઠવું છું.

[1] મારી સાથેના પરમેશ્વરને કારણે મારાથી બધું જ શક્ય બને છે.
[2] ‘હે ઈશ્વર, મને મદદ કર.’
[3] ઈશ્વર મારી સાથે જ છે.

જીવનના આકાશમાં કોઈ ચિન્તાવાદળી ઊભી થવા માંડે કે તરત જ આ સોહામણાં સત્યોનું ગુંજન કરવા માંડજો. એક અજબ તાકાત ઊભી થશે તમારી અંદર. એક આ પ્રાર્થના પણ જુઓ :

‘હે પરમ શક્તિમય ! આ પળનાં વંદન. ભોજન, વસ્ત્ર, નિવાસ, સ્વજનો, વ્યવસાય અને જીવનવિકાસની જે કોઈ તકો તમે અમને આપી છે એ માટે સાચા હૃદયથી તમારો આભાર માનીએ છીએ. એક નાનો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. એનો ઉકેલ મેળવવા માટે આ પ્રાર્થના કરી છે. અમારી ગમે એવી સમસ્યા પણ તમારી વિરાટ શક્તિ માટે તો સાવ નાની છે. હે સર્વશક્તિમાન, તમે એનો ઉકેલ લાવી જ નાખ્યો છે એમ સમજી અમે અગાઉથી જ તમારો આભાર માનીએ છીએ.’

પૂરી શ્રદ્ધાથી આ પ્રાર્થના કરવાથી તમને ગજબનું બળ મળશે. મારા માટે તો એણે એક હોટલાઈન ટેલીફોનનું જ કામ કર્યું છે. જ્યારે પણ મેં આ પ્રાર્થના કરી ત્યારે જવાબ મળ્યો જ છે. એમાં એટલું બધું પામવાનું બન્યું છે કે કોઈ જ સમસ્યા ના હોય ત્યારે પણ માત્ર જીવનવિકાસને નજર સામે રાખીને આ પ્રાર્થના કરી છે ને ખૂબ શાન્તિનો અનુભવ પ્રાપ્ત થયો છે.

ગુરુદેવ ટાગોરે સુંદર પ્રાર્થનાઓનું આલેખન કર્યું છે.

એમાં મને આ પ્રાર્થના વધારેમાં વધારે ગમી છે :

‘હે પરમ ! તારો સાગર વિરાટ છે ને મારી નાવડી નાની છે.’

આમાં ઈશ્વરની અગાધતા અને આપણી લધુતાના સ્વીકાર સાથે આપણી નાવને પાર ઉતારવાની વિનંતી પણ આપોઆપ સમાઈ જાય છે.

બીજી કોઈ જ સમજ ના પડે ત્યારે ‘હે ભગવાન, મને પ્રાર્થના કરતાં શીખવ’ એ પણ ઉત્તમ પ્રાર્થના બની શકે. મૂળ મુદ્દો છે ઈશ્વરીય શક્તિ વિષે સભાન બનવાનો. ચિન્તાના જ વિચારોમાં રમમાણ રહેવાને બદલે ઈશ્વરીય શક્તિનો વિચાર કરવાથી બંધ ઓરડામાંથી તાજી હવામાં પહોંચી ગયાનો અનુભવ થાય છે. ચિન્તા એ અંધારા ભંડકિયાની આસનકેદ છે. જ્યારે પ્રાર્થના એ સાતમામાળની અગાસીનો મુક્તવિહાર છે. પ્રાર્થના નવી ચેતના અને નવી શક્તિ જગાડનાર પાવન પ્રક્રિયા છે. બસ, એના ઉપયોગની જરૂર છે !

સાભાર–ડો. પ્રકાશ ગજ્જર 

દુનિયાની તકલીફ એ છે કે બધા મૂર્ખો અતિશય આત્મવિશ્વાસથી છલકે છે જ્યારે બુદ્ધિશાળીઓ પાસે છલકે છે શંકાઓ. - બૅર્ટ્રાન્ડ રસેલ (બ્રિટિશ ફિલૉસોફર, ગણિતજ્ઞ) The whole problem with the world is that fools and fanatics are always so certain of themselves, but wiser people so full of doubts• • •→•જિંદગી માં સંબંધો કોબી જેવા જ હોય છે•← જો તમે એને ફોલ્યા જ કરો તો છેવટે કાંઈ જ ના વધે BELIEVING IN YOURSELF IS THE FIRST STEP TO SUCCESS:-ARVIND K.PATEL.WELCOME TO Arvind Patel’s Blogપડકાર જેટલો મોટો સફળતા એટલી જ મોટી- માનવીની ઊંચાઇ તેના ગુણોને લીધે હોય છે, ઊંચી જગ્યાએ બેસવાથી માનવી ઊંચો થઇ જતો નથી