7 May 2015
હોવે !
હોવે !
હોવે !
આપણે લોકો ભોળા ઘણા. આ વાક્યને સિદ્ધ કરવા માટે કોઈને મારી પાસે પુરાવા લેવાની જરૂર નહિ પડે. એનું તાજું ઉદાહરણ એય ખરું કે મેં લખ્યું ને તમે માની પણ લેશો. જો કે આ વાક્ય મારે લેખના મધ્યે લખવાનું હતું પણ હવે આળસ થઇ હોઈ અહીંજ રહેવા દઉં છું. એની ખરી જગ્યા આવશે એટલે તમે મને જરૂર પકડી પાડવાના, એટલા તમે સમજુ ખરા એવું હું દ્રઢ પણે માનું છું. સામાન્ય રીતે કોઈપણ લેખક કે હાસ્ય કલાકાર પોતાના મિત્રો કે ભોળા લોકોને ભાથા બનાવીને લેખ લખે. તમે લોકો મારા અંગત છો તો એક વાત જણાવી દઉં કે આજ સુધી મેં મારા એક પણ લેખમાંથી એક પણ રૂપિયોય કમાયો નથી. ( ટ્રાય ઘણી કરી છે પણ કોઈ પસ્તીમાં લેવા વાળુંય નથી મળ્યું.) મારો કોઈ એક વાચક મિત્ર મારા ગામે જઈ ચઢેલો. તો એને મારો પરમ ને કરમ મિત્ર હકો યાદ આવી ગયો. ગમે તેમ કરીને પણ એને નક્કી કર્યું કે આ હકો છે કોણ ? એને તો રૂબરૂ મળ્યેજ છુટકો. ‘ માર્ગ નહિ માનવ મંઝીલ દેખ ’ ના ધોરણે તેણે હકાને મળી લીધું. મને તો ઘણા મહિના પછી ખબર પડેલી કે, મારા પરમ અને કરમ મિત્ર હકાએ મારી લાજ જાળવેલી. એની સાબિતી રૂપે લો આ રહ્યો એમનો વાર્તા લાપ.
“ તમેજ હકાભાઇ આઈ મીન હસમુખભાઈ ? ”
“ કેમ, હું તમને શક્તિ કપૂર લાગુ છું ? પણ તમારી ઓળખાણ ? ”
“ હું તારા મિત્ર રીતેશ મોકાસણાના હાસ્ય લેખ કાયમ વાંચું છું; એક પણ ચૂકતો નથી. “
“ કોણ, રીતુ ? હાસ્ય લેખ ? ” હકાએ અબુધ જેમ પૂછ્યું ને પેલો પણ બાઘા જેમ ઉભો રહી ગયો.
“ હા, અને હર એક લેખમાં તમારું નામ એ રાખીને લેખને મહાન બનાવે છે. ”
“ હા તો શું ? ”
“ એ લેખમાંથી બહુ કમાય છે તો તમે રોયલ્ટી માંગી શકો ”
“ અરે રોયલ્ટીની ક્યાં વાત કરો છો ભાઈ, મારા ઉછીના લીધેલા રૂપિયા આપી દે તો પણ ઘણું ! ”
હવે તમે એવું ના પૂછશો કે હકે આમાં મારી લાજ ક્યાં રાખી ?
હકો અમદાવાદની હોસ્ટેલમાં રહીને ભણવા ગયેલો તે તો સૌ સારી રીતે જાણે છે. કોઈ એક રવિવારે હકો લાલ દરવાજા સીટીબસના ટર્મિનસમાંથી બહાર નીકળે અને એક વિદેશી માણસે તેને ઉભો રાખ્યો.
“ વ્હેર ઇજ સીદી સૈયદ સ્ટોન નેટ ? ”
હકો તો બાઘા જેમ એની સામે જ ઉભો રહ્યો. એક તો એની આખી લાઈફમાં કોઈ વિદેશીને; મારા મહેલ્લાની ભાષામાં કોઈ ભુરીયાએ તેને બોલાવ્યો હતો. આ ભાઈ એમને એમ ઉભા રહ્યા એટલે પેલાએ ફરી પૂછ્યું.
“ વ્હેર ઇજ સીદી સૈયદ મોસ્ક ? ”
બીજું બધું તો હકો ના સમજ્યો પણ સીદી સૈયદ સમજાયું એટલે હકે માન્યું કે એને સીદી સૈયદની જાળી જોવી હશે. હકો તો માંડ્યો હસવા. એટલે પેલો ભાઈ ચાલવા લાગ્યો કે “ આતો ગાંડો લાગે છે, રસ્તો ક્યાં બતાવશે ? ”
હકાએ દોડીને પેલાને ઉભો રાખ્યો. અને જ્યાં ઉભો હતો ત્યાંજ સામે બતાવીને કહ્યું “ ધીસ ” એમ કહીને તે ચાલવા લાગ્યો કે પેલાએ હકાને થોડી વાર ઉભા રહેવા કહ્યું. હકાને લાગ્યું કે તે ભાઈને મદદની જરૂર છે. એટલે હકો પેલાને લઈને છેક જાળી પાસે લઇ ગયો. હકો એક તો મારી જેમ ગુજરાતી પૂરું ના આવડે; તો ઇંગ્લીશમાં ક્યાં આંટા પડે ?
જો કે સીદી સૈયદની જાળીનું એવું છે કે તમે આસપાસ સો ચક્કર મારો તોયે ખબર ના પડે કે; આપણે તો સીદી સૈયદની જાળી ફરતે પરિક્રમા ફરીએ છીએ. હકાએ બાવા ઇંગ્લીશમાં એને આખી મસ્જીદમાં આંટો મરાવ્યો કે પેલો ભૂરિયો ખુશ થઇ ગયો. આ ભૂરિયો થોડું ઘણું હિન્દી જાણે; કારણ દેવાનંદનો ખાસ ફેન. દેવાનંદની ફિલ્મ ગાઈડનું શુટિંગ લીંબડી અને અમારા ગામની આસપાસ થયેલું એવું મને થોડું ઘણું યાદ. આ ભૂરિયો હકા પાસે કોઈ ગામની મુલાકત લેવી એવી જીદ લઈને બેઠો. જે ગામ નાનું પણ ના હોય કે જ્યાં ગોબર ગંધાતો હોય અને બહુ મોટું ય ના હોય કે જ્યાં વાહનનો ધુમાડો વધુ હોય.
હકો તો અમારા ગામને જ આદર્શ માનીને લઇ ગયો પોતાને ઘરે. અમારા મહેલ્લામાં પહેલી વાર કોઈ વિદેશી ભૂરિયો આવ્યો હતો. અમદાવાદથી પેલાએ ગુજરાતી ટુ ઈંગ્લીશ ડીક્ષનરી ખરીદી લીધેલી. ટીનો, દિલો, નરીયો, અશકો, જીગો વિગેરે તો હકાના ઘરે જમા થઇ ગયા. શેરબજાર ત્રીસ હજારનો આંક પાર કરે તેમ હકાનું માન-માર્કેટ એકદમ અપ ! હકો તો અમારા ગામની ફેમસ એવી તળાવની પાળે લઇ ગયો; સાથે આખું મિત્ર વૃંદ. બધાના ઈંગ્લીશ પાવરફુલ તે ભુરીયા સાથે ચાલવા અને બોલવા માટે પડાપડી કરે.
એમાં જીગો થોડો ચાલવામાં ઢીલો તે પાછળ ઢસડાય.
“ શું જીગા તું યે, આજ તો થોડો ઉતાવળો હાલ ”
“ તું હાલ ને હકા, ઈ ભલે ને ઠહકા ભરતો. ” નરીયાએ કહ્યું કે પેલો તો ઉભો રહી ગયો. અને ડીક્ષનરી ખોલીને કશું જોવા લાગ્યો. આથી હકાએ ઈશારો કરીને પૂછ્યું.
“ ઠહકા ? ” પેલાએ બે ત્રણ વાર પૂછ્યું કે ઠહકાનો ઈંગ્લીશ અર્થ શું થાય ?
બધા એકબીજા સામે જોવા લાગ્યા. અને વિચારવા લાગ્યા કે ઠહકાને ગુજરાતીમાં શું કહેવાય ? હકાએ હાથ પકડીને આગળ દોર્યો કે પેલાએ માથે ડીક્ષનરી પછાડી.
દિવસ આખો ફરીને હકો અને ભૂરિયો તો થાકી ગયેલા. રાત્રે બેય ગુપસુપ કરે તે હકાના બાપુજીની ઊંઘમાં ખલેલ પડે.
“ હકા, બહુ વલૂર ઉપાડતો સુઈ જાવ બેય, પાછા કાલે પાટણ નથી જવાનું ? ” ત્યાતો પેલો ઉઠીને ડીક્ષનરી ખોલીને બેસી ગયો આથી હકો સમજી ગયો. હકો મનમાં કહે કે ભાઈ ભલભલા ગોથા ખાઈ ગયા છે એ બધું સમજવામાં. બીજે દિવસે પાટણ જવાની ખુશીમાં બેય સુઈ ગયા.
ભૂરિયાને રાણકી વાવ અને મહેલ જોવાની ખુબ ઈચ્છા. આથી હકાએ તેના પાટણમાં રહેતા તેના હોસ્ટેલ મિત્ર વિક્રમના ઘરે ધામા નાખ્યા. આથી વિક્રમ અને તેના ઘરના સર્વે હકાને એક યુરોપિયન સાથે આવેલો જોઇને ખુશ થઇ ગયા.
રાત્રે બધા જમીને વાતો કરવા બેસવાની ટેવ; અમારા મહેલ્લાની જેમ પાટણના મહેલ્લામાં પણ જોવા મળી. આજુ બાજુ વાળા સૌ ટોળે વળીને આસપાસ બેસી ગયા. પેલો ભૂરિયો પણ ગભરાતો ગભરાતો, ગભરાતી ભાષામાં બોલે ને આ બાજુ બધા પણ દેશી ઈંગ્લીશ અને હિન્દીમાં બોલે. તમે કદાચ માર્ક કર્યું હોય તો; આપણા ગુજરાતી લોકોની સામે કોઈ હિન્દી સિવાયની ભાષા બોલાવવા વાળું આવે ત્યારે, ના બોલતા આવડે એટલે હિન્દીમાં બોલે. ઘરમાં એક નાનું ટાબરિયું જોયું કે ભૂરિયો તેની સામે જોઇને બોલ્યો “ ક્યુટ ચાઈલ્ડ ”
એટલે એની માં હરખાતી હરખાતી બોલી
“ હોવે, માય સન ઇસ્કુલમે ભણતા. ” પેલાને આ વાક્યતો ઉપરના માળેથી જતું રહ્યું.
હવે પેલું ટેણિયું ય વળી પોતાની વાત થતી જાણીને મસ્તીએ ચડી ગયું. એની મમ્મીના ખોળામાં કુદકા મારવા લાગ્યું. એટલે એની માં ચિલ્લાઈ ને બોલી.
“ અલ્યા જપ કે ”
હવે પેલાથી ના રહેવાયું. ફટ દઈને ડીક્ષનરી ખોલીને પાના ફેરવીને શબ્દો ખોળવા લાગ્યો. હાશ કરતા તેણે ડીક્ષનરી બંધ કરી. એક શબ્દનો અર્થ તો મળ્યો ! એણે ઇંગ્લીશમાં કહ્યું કે “ છોકરા તોફાન કરે એને ભગવાનની ભક્તિ કરવા બેસી જવાનું ? અને આટલું નાનું છોકરું પણ ભક્તિ કરી શકે ? ” ( ડીક્ષનરીમાં ઝપનો અર્થ ભક્તિ કરવી એવો હતો.)
હવે આને કેમ કરી સમજાવે ? આ બધામાં ભૂરિયો વળી મલકાઈને કહે કે ઇન્ડીયામાં ટાઈમની બહુ કીમત નહિ. તે સાંભળીને વિકાના ફાધરને મજા પડી ગઈ.
“ તાણે જોઇલો ઈન્ડિયાનો તકાજો. લે જેણા દીનાની પાન લીયાય દુકાનેથી પાન લીયાય. પોંચ મીનીટમાં જોજો પાછો; કે’ ઈને ”
વીકએ તેને તૂટીફૂટી ભાષામાં કહ્યું કે એને પણ ખુબ જીજ્ઞાસા લાગી. ઘરના દરવાજે એક ધારો તાકી રિયો. પાંચ સાત મિન્ટી પછી જીણકો દેખાણો.
“ પાન લાયો કે ? જોયું ??? ” ગોરા સામે છાતી ફુલાવતા વિકાના ફાધરે કહ્યું.
“ અરે મારા ચપલા કોક લઇ જીયું લાગે છ. ” જીણો બબડ્યો. સાંભળીને વિકાના ફાધર મનમા હસતા ને ઉધરસ ખાતા રૂમમાં જતા બબડતા ગયા “ તારી ભલી થાય જીણીયા ઈજ્જત કાઢેશ ”
વાર્તાલાપને આટોપીને બધા સુઈ ગયા.
મોડે સુધી બધા જાગેલા અને આ ભુરાને તો રાણકી વાવ જોવાની ખણ ઉપડેલી. જુએ તો હકો અને વિકો બેય ઊંઘે. એને લાગ્યું કે પોતે એટલે દુરથી ભારત દેશ સુધી આવી ગયો તો પાટણમાં રાણકી વાવ એકલા કેમ ના જઈ શકાય ?
ઉપડયો નાહ્યા-ધોયા વગરનો; થોડે દુર જઈને કોઈને પૂછ્યું. પેલા ભાઈને બધું ના સમજાયું પણ રાણકી વાવ એટલું સમજાયું. એને ઈશારો કરીને આગળ જવા કહ્યું. વળી બીજા એક ભાઈને પૂછ્યું. તો એને પણ રાણકી વાવ એટલું સમજાયું; એટલે ‘હોવે’ કહીને માથું હલાવી ચાલતી પકડી. ઘણા બધા ને પૂછ્યું, તો બધા હોવે હોવે કહીને જવાબ આપે છે. પાછી ડીક્ષનરી કાઢી પણ કોઈ ટપા ના પડયા.
હા, હામ, હવે, હતા…..વિગેરે શબ્દો મળ્યા પણ હોવે તો આખી ડીક્ષનરીમાં ના મળ્યો. ત્યાં સામેથી એક શૂટધારી વ્યક્તિ આવતી દેખાઈ કે તે મલકાયો. તરત એને ઉભો રાખીને પૂછી લીધું.
“ ઇજ ધીસ રોડ ફોર રાણકી વાવ ? ”
“ યેસ ”
પેલો કહીને ચાલવા લાગ્યો. પણ ભુરીયા એ તેને ઉભો રાખ્યો.
“ પ્લીઝ, ટેલ મી, વ્હોટ ઇજ મિનીંગ ઓફ હોવે ? ”
“ ઓહ સિમ્પલ, અન એજ્યુકેટેડ પીપલ કોલ હોવે ઇન્સ્ટીડ યેસ. ”
“ આર યુ એજ્યુકેટેડ ? ”
“ હોવે ”
કહીને પેલો તો જતો રહ્યો પણ ભૂરિયો રોડ પર આળોટવા માંડ્યો.
Subscribe to:
Posts (Atom)