ભણવામાં રસ પડતો નથી? – મૃગેશ વૈષ્ણવ
વિદ્યાર્થીઓ એક પ્રકારના સવાલો અચૂક પૂછે છે ”કોણ જાણે કેમ શાળા કોલેજે જવાનું ગમતું નથી… અભ્યાસમાં રસ પડતો નથી..??”
રસ ક્યાંથી પડે?
રસ ક્યાંક લટકાવેલો છે? જેમાંથી ટીપાં.. ટીપાં પડયા કરે અને તમે ત્યાં મોઢું માંડી રસનો આસ્વાદ માણો?
રસ પદાર્થમાં નથી.
રસ તમારી દ્રષ્ટિમાં છે.
તમારી દ્રષ્ટિમાં રસ ન હોય તો કદી પણ પુસ્તક, નોટ, પેન તમને આકર્ષિત કરી શકે જ નહીં.
તો હવે તમે પૂછશો ”રસ પડે તે માટે શું કરવું?”
વિદ્યાર્થી મિત્રો યાદ રાખો રસ ક્યારેય આપોઆપ ન પડે. રસ કેળવવો પડે.
તમે આ લેખ વાંચો છો. બરાબર?
તમને રસ હતો એટલે જ તમે સમાચાર પત્રની પૂર્તિ હાથમાં લીધી. આ પાનું ખોલ્યું, ટાઇટલ વાંચ્યું અને લેખ વાંચવા બેઠા. બરાબર ને? આ બધું તમે કેમ કરો છો? તમને રસ છે અથવા તો તમે રસ કેળવવા માંગો છો.
કેટલાક એવા પણ લોકો છે જે છાપું હાથમાં લે અને પૂર્તિ બાજુમાં મૂકે. જ્યારે કેટલાક એવા લોકો છે જેમને કંઇક નવું શીખવાનું કે બોધાત્મક વાંચન વાંચતાં માથું દુઃખવા લાગે. શું તમને ભણવાના પુસ્તકો હાથમાં પકડતાં માથું સણકા મારવા માંડે છે? કંટાળો આવે છે? તો પછી એનો અર્થ એવો થયો કે તમને એમાં રસ નથી.
તો પછી એ રસ કેળવવો કઇ રીતે?
ચાલો એક વાત કહો..
તમને પિત્ઝા ભાવે છે ને?
આ તો ઈટાલિયન વાનગી છે. તમને ક્યાંથી ભાવવા લાગી? તમે આ ચાખ્યા અને એનો સ્વાદ – રસ કેળવ્યો. ભલે ને એ આપણા ઘરમાં રોજ ન બનતા હોય તો પણ તમને બહુ ભાવે છે.
તમને ”ફેઇસ બુક” ”વૉટ્સ એપ”માં રસ પડે છે ને? તમને જે ફીલ્મમાં રસ પડે એ તમે ત્રણ-ત્રણ કલાક સુધી જોઇ શકો છો ને?
તમને કોઇપણ બાબતમાં રસ પડે એટલી તમે તેની પાછળ પડો. તેની ધુન કેળવો.
રસ ક્યાંથી પડે?
રસ ક્યાંક લટકાવેલો છે? જેમાંથી ટીપાં.. ટીપાં પડયા કરે અને તમે ત્યાં મોઢું માંડી રસનો આસ્વાદ માણો?
રસ પદાર્થમાં નથી.
રસ તમારી દ્રષ્ટિમાં છે.
તમારી દ્રષ્ટિમાં રસ ન હોય તો કદી પણ પુસ્તક, નોટ, પેન તમને આકર્ષિત કરી શકે જ નહીં.
તો હવે તમે પૂછશો ”રસ પડે તે માટે શું કરવું?”
વિદ્યાર્થી મિત્રો યાદ રાખો રસ ક્યારેય આપોઆપ ન પડે. રસ કેળવવો પડે.
તમે આ લેખ વાંચો છો. બરાબર?
તમને રસ હતો એટલે જ તમે સમાચાર પત્રની પૂર્તિ હાથમાં લીધી. આ પાનું ખોલ્યું, ટાઇટલ વાંચ્યું અને લેખ વાંચવા બેઠા. બરાબર ને? આ બધું તમે કેમ કરો છો? તમને રસ છે અથવા તો તમે રસ કેળવવા માંગો છો.
કેટલાક એવા પણ લોકો છે જે છાપું હાથમાં લે અને પૂર્તિ બાજુમાં મૂકે. જ્યારે કેટલાક એવા લોકો છે જેમને કંઇક નવું શીખવાનું કે બોધાત્મક વાંચન વાંચતાં માથું દુઃખવા લાગે. શું તમને ભણવાના પુસ્તકો હાથમાં પકડતાં માથું સણકા મારવા માંડે છે? કંટાળો આવે છે? તો પછી એનો અર્થ એવો થયો કે તમને એમાં રસ નથી.
તો પછી એ રસ કેળવવો કઇ રીતે?
ચાલો એક વાત કહો..
તમને પિત્ઝા ભાવે છે ને?
આ તો ઈટાલિયન વાનગી છે. તમને ક્યાંથી ભાવવા લાગી? તમે આ ચાખ્યા અને એનો સ્વાદ – રસ કેળવ્યો. ભલે ને એ આપણા ઘરમાં રોજ ન બનતા હોય તો પણ તમને બહુ ભાવે છે.
તમને ”ફેઇસ બુક” ”વૉટ્સ એપ”માં રસ પડે છે ને? તમને જે ફીલ્મમાં રસ પડે એ તમે ત્રણ-ત્રણ કલાક સુધી જોઇ શકો છો ને?
તમને કોઇપણ બાબતમાં રસ પડે એટલી તમે તેની પાછળ પડો. તેની ધુન કેળવો.
જીવનનું બીજું નામ છે રસ.
તમારી અને અન્ય વ્યક્તિ કે પદાર્થ વચ્ચે સેતુ છે રસ. તમને રસ હશે તો વસ્તુ મેળવશો. રસ હશે તો પ્રવૃત્તિ કરશો, રસ હશે તો વ્યક્તિને મળશો.
આ સદીના મહાન ફીલોસોફર બટ્રાન્ડ રસેલે એક સરસ મઝાનું પુસ્તક લખ્યું છે ”ર્ભહૂેીજા ર્ક રચૅૈહીજજ” – ”સુખની જીત” એમાં સુખના અઢાર માર્ગમાંથી એક માર્ગ માટે પ્રકરણ લખ્યું. એમણે કહ્યું છે : ”નાની નાની બાબતોમાં રસ લેતાં શીખો તો જીવનમાં સુખ મળે. લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન જીવી શકાય.”
આ રસ પેદા કઇ રીતે કરવો?
એક તો છે તમે એ માટેની ધુન કેળવો.
તમે જાણતા જ હશો કે થૉમસ આલ્વા એડીશન માત્ર નવમું ધોરણ ભણેલા હતા પણ વૈજ્ઞાાનિક પ્રયોગોમાં એવો રસ કે પ્રયોગશાળામાં જ પાટલી પર ઊંઘી જતા.
રસ પેદા કરવાનો બીજો માર્ગ છે : બહુશ્રુતઃ બહુદર્શિતા.
પાબ્લો કાસાલ્સ પ્રખર પિયાનો વાદક હતા. તેઓ ૯૪ વર્ષના થયા ત્યારે ”નૉબલ લૉર્ડ” બની ચૂક્યા હતા. રહેવા સરસ મઝાનો બંગલો, નર્સ, નોકર-ચાકર બધું જ હતું.
સવારે ઊઠે એટલે ધુ્રજતા નર્સના ટેકે ચાલે! નર્સ દૂધ પાય તો દાઢી અને છાતી પર ટીપાં પડે. ત્યાર પછી નર્સ એમને સ્પોન્જ કરીને પિયાનો પાસે બેસાડે. અને એમનામાં અદ્ભૂત ફેરફાર થવા લાગે. એમનું શરીર ટટ્ટાર થવા લાગે અને તેઓ એક યુવાનની જેમ પિયાનો વગાડવા લાગે. અને પિયાનો વગાડવામાં એવા ઓતપ્રોત થઇ જતાં કે ત્યાર પછી તેઓ નર્સની મદદ વિના ટટ્ટાર ચાલવા લાગતા. ગજબનો ફેરફાર!! માત્ર પિયાનો વગાડવામાં કેળવેલા રસને કારણે. રસ પડે પછી કંઇ બાકી રહે?
આ સદીના મહાન ફીલોસોફર બટ્રાન્ડ રસેલે એક સરસ મઝાનું પુસ્તક લખ્યું છે ”ર્ભહૂેીજા ર્ક રચૅૈહીજજ” – ”સુખની જીત” એમાં સુખના અઢાર માર્ગમાંથી એક માર્ગ માટે પ્રકરણ લખ્યું. એમણે કહ્યું છે : ”નાની નાની બાબતોમાં રસ લેતાં શીખો તો જીવનમાં સુખ મળે. લાંબુ અને સ્વસ્થ જીવન જીવી શકાય.”
આ રસ પેદા કઇ રીતે કરવો?
એક તો છે તમે એ માટેની ધુન કેળવો.
તમે જાણતા જ હશો કે થૉમસ આલ્વા એડીશન માત્ર નવમું ધોરણ ભણેલા હતા પણ વૈજ્ઞાાનિક પ્રયોગોમાં એવો રસ કે પ્રયોગશાળામાં જ પાટલી પર ઊંઘી જતા.
રસ પેદા કરવાનો બીજો માર્ગ છે : બહુશ્રુતઃ બહુદર્શિતા.
પાબ્લો કાસાલ્સ પ્રખર પિયાનો વાદક હતા. તેઓ ૯૪ વર્ષના થયા ત્યારે ”નૉબલ લૉર્ડ” બની ચૂક્યા હતા. રહેવા સરસ મઝાનો બંગલો, નર્સ, નોકર-ચાકર બધું જ હતું.
સવારે ઊઠે એટલે ધુ્રજતા નર્સના ટેકે ચાલે! નર્સ દૂધ પાય તો દાઢી અને છાતી પર ટીપાં પડે. ત્યાર પછી નર્સ એમને સ્પોન્જ કરીને પિયાનો પાસે બેસાડે. અને એમનામાં અદ્ભૂત ફેરફાર થવા લાગે. એમનું શરીર ટટ્ટાર થવા લાગે અને તેઓ એક યુવાનની જેમ પિયાનો વગાડવા લાગે. અને પિયાનો વગાડવામાં એવા ઓતપ્રોત થઇ જતાં કે ત્યાર પછી તેઓ નર્સની મદદ વિના ટટ્ટાર ચાલવા લાગતા. ગજબનો ફેરફાર!! માત્ર પિયાનો વગાડવામાં કેળવેલા રસને કારણે. રસ પડે પછી કંઇ બાકી રહે?
તો પછી અભ્યાસમાં આવો રસ ક્યારે પડે?
૧. તમે જ્યારે તમારું ધ્યેય જાણો. અને એ સત્ય સમજી જાવ કે તમને શ્રેષ્ઠ સમૃધ્ધિ મળવાની છે?
૨. જ્યારે તમે અંતઃકરણના મર્મ સુધી એ ઉતારો કે ભણવું એ જ તમારા દુઃખ અને પરતંત્રતા દૂર કરવાનો એકમાત્ર રામબાણ ઈલાજ છે.
૩. જ્યારે તમે તમારા ચિત્ત અને ભણતર પ્રત્યે રુચિ પેદા કરો.
આટલું કરી શકશો તો તમારું દ્રષ્ટિ પરિવર્તન થશે. તમારાં પાઠયપુસ્તકો તમને ગમશે. એના પર પૂંઠા ચડાવી એની સાચવણી કરવાનું તમને મન થશે. તમારું પુસ્તક ફાટે કે તરત તમને સાંધવાની ઈચ્છા થશે.
તમારી નોટ, પેન, કંપાસબોક્ષ, પેન્સિલ, રબર વગેરે વ્યવસ્થિત રાખવાની ઈચ્છા થશે.
હા.. માત્ર દ્રષ્ટિ બદલવાથી આટલો બધો ફેર પડશે. યાદ રાખો અભ્યાસમાં રસ પડે તે માટે તમારે તમારા ર્ભયહૈૌપી – ઈર્સૌપી સ્ીહાચન સ્ચૅ – અર્થાત્ માન્યતા – દ્રષ્ટિના મનન નકશા બરાબર બનાવવા પડશે.
તમારી નોટ, પેન, કંપાસબોક્ષ, પેન્સિલ, રબર વગેરે વ્યવસ્થિત રાખવાની ઈચ્છા થશે.
હા.. માત્ર દ્રષ્ટિ બદલવાથી આટલો બધો ફેર પડશે. યાદ રાખો અભ્યાસમાં રસ પડે તે માટે તમારે તમારા ર્ભયહૈૌપી – ઈર્સૌપી સ્ીહાચન સ્ચૅ – અર્થાત્ માન્યતા – દ્રષ્ટિના મનન નકશા બરાબર બનાવવા પડશે.
આ સમજાવવા એક સરળ ઉદાહરણ આપું છું.
એક ચળકતો પથ્થર રસ્તામાં પડયો હતો. હકીકતમાં તો હીરાના વેપારીના ગજવામાંથી પડી ગયેલો હીરો હતો.
રસ્તા પરથી પહેલાં એક ભરવાડ પસાર થયો. તેણે ચળકતો પથ્થર જોઇ વિચાર્યું ”મારી ગાયને ગળે બાંધીશ તો સરસ લાગશે.”
ત્યારબાદ ત્યાંથી એક ફેરિયો પસાર થયો. તેને વિચાર આવ્યો ”પથ્થર છે તો ચળકતો… પચ્ચાસેક રૃપિયા તો મળી જાય.”
ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી ત્યાંથી પસાર થયો તેણે વિચાર્યું ”સરસ પથ્થર છે. લાવને મારા કંપાસ બોક્ષમાં મૂકી દઉં. મારા દોસ્તોને બતાડીશ. ઘરમાં મારા મમ્મી-પપ્પાને પણ બતાડીશ.”
ત્યારબાદ ત્યાંથી પસાર થતી સ્ત્રીએ એ પથ્થર જોયો અને વિચાર્યું…
”સરસ નંગ છે… મારા ગળાના લોકેટમાં જડાવી પાર્ટીમાં પહેરીશ…”
ત્યારબાદ હીરાનો વેપારી ત્યાંથી પસાર થયો જોતાંવેંત જ તેણે વિચાર્યું…
અરે વાહ!… પચ્ચીસ-ત્રીસ લાખ રૃપિયાનો હીરો છે. શું ચળકાટ… શું વજન છે? કોઇ કરોડપતિની આંગળીથી લસરી પડયો લાગે છે.
ન્યાય કરી દે એવો હીરો છે હીરો…!!
એક ચળકતો પથ્થર રસ્તામાં પડયો હતો. હકીકતમાં તો હીરાના વેપારીના ગજવામાંથી પડી ગયેલો હીરો હતો.
રસ્તા પરથી પહેલાં એક ભરવાડ પસાર થયો. તેણે ચળકતો પથ્થર જોઇ વિચાર્યું ”મારી ગાયને ગળે બાંધીશ તો સરસ લાગશે.”
ત્યારબાદ ત્યાંથી એક ફેરિયો પસાર થયો. તેને વિચાર આવ્યો ”પથ્થર છે તો ચળકતો… પચ્ચાસેક રૃપિયા તો મળી જાય.”
ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી ત્યાંથી પસાર થયો તેણે વિચાર્યું ”સરસ પથ્થર છે. લાવને મારા કંપાસ બોક્ષમાં મૂકી દઉં. મારા દોસ્તોને બતાડીશ. ઘરમાં મારા મમ્મી-પપ્પાને પણ બતાડીશ.”
ત્યારબાદ ત્યાંથી પસાર થતી સ્ત્રીએ એ પથ્થર જોયો અને વિચાર્યું…
”સરસ નંગ છે… મારા ગળાના લોકેટમાં જડાવી પાર્ટીમાં પહેરીશ…”
ત્યારબાદ હીરાનો વેપારી ત્યાંથી પસાર થયો જોતાંવેંત જ તેણે વિચાર્યું…
અરે વાહ!… પચ્ચીસ-ત્રીસ લાખ રૃપિયાનો હીરો છે. શું ચળકાટ… શું વજન છે? કોઇ કરોડપતિની આંગળીથી લસરી પડયો લાગે છે.
ન્યાય કરી દે એવો હીરો છે હીરો…!!
અહીં ભરવાડ / ફેરિયો / સ્ત્રી / વિદ્યાર્થી અને હીરાના વેપારીએ પોતપોતાની માન્યતા-દ્રષ્ટિના મનના નકશા પ્રમાણે હીરો જોઇને એના વિશે વિચાર કર્યો.
તમારા મનનો નકશો – સ્ીહાચન સ્ચૅ એવો બનાવો જેમાં પાઠય પુસ્તક, નોટ, પેન, પેન્સિલ, પેપર તમને હીરા જેવા દેખાય.
સમુદ્રની વચ્ચે તમે ભૂલા પડયા હોવ ને તમને તારી દેતા, કિનારે લાવતી કોઇ બોટ જેવા.
બસ આવી તમારી દ્રષ્ટિ થશે તો તમને શાળા કોલેજે જવાનો કંટાળો નહીં આવે. અભ્યાસમાં રસ પડશે. તમે બૉર નહીં થાવ.
તમને અભ્યાસમાં રસ પેદા થશે.
યાદ રાખો ભણવાથી તરત બદલો નથી મળતો પણ લાંબા ગાળે મોટો બદલો મળે છે.
ભણવાથી જ્ઞાાનના દ્વાર ખુલે છે. સારા મિત્રો મળે છે. સ્ટેટસ મળે છે, સારો / સારી જીવનસાથી મળે છે. તમારી કુશળતા વધે છે. અને વ્યક્તિત્વનો સર્વાંગી વિકાસ થાય છે.
ન્યુરોગ્રાફ
શાળા કે કોલેજે તમે મંદિર – મસ્જિદ કે ગિરજાઘરમાં જતા હોવ તે રીતે દર્શન કરવા જવાની ભાવનાથી જાવ. કારણ શાળા – કોલેજ ભણવાના મંદિર છે.
