વધુ પૈસાની લાલચ માણસને કૂતરા જેવા બનાવી દે છે?

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની શુક્રવારની પૂર્તિની ‘ટેલિટૉક’ કૉલમમાં તા.૧૮/૧૨/૧૫ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

તો, આવતીકાલે અને પરમદિવસે એટલે કે ૧૯-૨૦ ડિસેમ્બર બે મહારથીઓ એકત્ર આવવાના છે! બે મોટા રાજકીય ‘બિગ બોસ’ નરેન્દ્ર મોદી અને સંજય જોશી આ જ દિવસોમાં ગુજરાતમાં હશે તેમની વાત કરી રહ્યા નથી. એ આ કૉલમનો વિષય પણ નથી, પરંતુ યોગાનુયોગ આ બંને નેતાઓ ગુજરાતમાં હશે ત્યારે બીજી તરફ, ‘બિગ બોસ’માં સલમાન ખાન અને શાહરુખ ખાન ‘યે બંધન તો પ્યાર કા બંધન હૈ’ ગાતાં હશે.

શું શાહરુખ ખાનને ‘બિગ બોસ’માં લાવવા પાછળ સલમાન ખાન અને શાહરુખ ખાને એકબીજાનો વાંસો ખંજવાળવા જેવું કર્યું છે? સલમાન ખાનની બહેન અર્પિતાના લગ્નમાં શાહરુખ ખાનને આમંત્રણ પણ હતું અને શાહરુખ ખાને લોકોની નજરે દેખાય તેમ સલમાન અને અર્પિતા સાથે તસવીરો પણ ખેંચાવી હતી. એટલે એ પુનઃ પ્રગટેલી ‘બોનહોમી’ને કેશ કરવાનું ગણતરીબાજ શાહરુખે અને સલમાન ખાને બંનેએ વિચાર્યું હોય તેવું બની શકે, કેમ કે શાહરુખ-કાજોલની, હવે લગભગ આઉટડેટેડ જોડીની, ફિલ્મ ‘દિલવાલે’ આજે રિલીઝ થઈ રહી છે અને તેની સામે સંજય લીલા ભણશાળીની યુવા જોડી રણવીરસિંહ-દીપિકાવાળી ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ પણ આ જ દિવસે રજૂ થઈ રહી છે. એમાં વળી પ્રિયંકા ચોપરા પણ છે. આથી ‘દિલવાલે’ના પ્રમોશન માટે શાહરુખ ખાન પ્રાઇમ ટાઇમવાળી તમામ સિરિયલો અને શોમાં ફરી આવ્યો છે.

તાજેતરમાં શાહરુખ ખાને પણ ‘અસહિષ્ણુતા’નો રાગ આલાપવાના કારણે (અને વર્ષ ૨૦૧૩માં જ્યારે કાશ્મીરમાં છોકરીઓનું બેન્ડ પ્રગાશ મુસ્લિમ સંગઠનોની ધમકી પછી બંધ કરાયું તેમજ કમલ હાસનની ‘વિશ્વરૂપમ્’ને મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે કેટલાંક રાજ્યોમાં પ્રતિબંધિત કરાઈ તે મુદ્દે સીએનએન-આઈબીએનના સંવાદદાતાએ વારંવાર પૂછવા છતાં શાહરુખ ખાને અસહિષ્ણુતા વધી ગઈ હોવાના મુદ્દે કંઈ પણ કહેવા ટાળ્યું હતું અને માત્ર એટલું જ કહ્યું કે તે તેની ફિલ્મ ‘ચેન્નાઈ એક્સ્પ્રેસ’ વિશે જ વાત કરવા માગે છે તે જોતાં) શાહરુખ ખાનની ‘દિલવાલે’ ન જોવા વ્યાપક અપીલ થઈ રહી છે. આમીર ખાનના ‘અસહિષ્ણુતા’ના રાગ પછી જે રીતે લોકોએ સ્વયંભૂ કોઈ અપીલ વગર તાત્કાલિક સ્નેપડીલની એપ્લિકેશન ડિલિટ કરી કોમેન્ટ લખી હતી તે જોતાં શાહરુખ ખાન ચેતી ગયો હોય તેવું બની શકે. એટલે તેણે ભારતમાં તેની આ ફિલ્મ જોવાય તે માટે ‘સર્કસ’ના બધા દાવ અજમાવી જોયા છે. તો પૈસાની સેફ્ટી માટે પાકિસ્તાનીઓને પણ ફિલ્મ જોવા અપીલ કરી છે.

બીજી તરફ, સલમાન ખાન ઈચ્છતો ન હોય કે શાહરુખ ખાનની આ ફિલ્મ સારી ચાલે કેમ કે તેનો આ વર્ષે રેકોર્ડ છે. તેની બે ફિલ્મો – ‘બજરંગી ભાઈજાન’ અને ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ બંનેએ કુલ મળીને ૫ અબજ કરતાંય વધુ કમાણી કરી છે. સ્વાભાવિક જ તે ઈચ્છતો હોય કે તેનો આ વિક્રમ જળવાઈ રહે. વળી, તે એકસમયે શાહરુખની નજીક રહેલો હોવાથી એ પણ જાણતો હોય કે શાહરુખ ખાનના કાવાદાવા કેટલા હોય છે? નવો સવો ઋત્વિક રોશન આવ્યો ત્યારે પણ શાહરુખ કે તેના તરફી લોકોએ તેને પછાડવા કોશિશ કરી હતી. અક્ષયકુમાર કે અજય દેવગણની ફિલ્મો વખતે તેની કમાણી ઓછી થઈ હોવાના કે આ બંનેની ફિલ્મોની મજાક ઉડાડતા સંદેશા પણ શાહરુખની ડર્ટી ટ્રિક્સ ડિપાર્ટમેન્ટની કમાલ કહેવાય છે. ‘જબ તક હૈ જાન’ની સાથે ‘સન ઑફ સરદાર’ની રિલીઝ હતી ત્યારે અજય દેવગન કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયા (સીસીઆઈ)માં ફરિયાદ લઈને ગયો હતો કે ‘જબ તક હૈ જાન’વાળા લોકો તેની ફિલ્મને ઓછા થિયેટર મળે તે માટે વિતરકો પર દબાણ લાવી રહ્યા છે.

શાહરુખ ખાને અજય દેવગનના માનીતા રોહિત શેટ્ટી તેમજ અક્ષયકુમારના માનીતા પ્રિયદર્શનને પોતાની તરફ ખેંચી લીધા હતા. આ બધું જોતાં સલમાન ખાન ઈચ્છતો ન જ હોય કે ‘બિગ બોસ’માં તેની હાજરીમાં શાહરુખ ખાન આવીને તેની ફિલ્મનો પ્રચાર કરી જાય. પરંતુ શું કરે? મજબૂરી કા નામ…

સલમાન ખાનની એવી કઈ મજબૂરી છે? ‘બિગ બોસ ૯’! અને તેના દર્શકોની સંખ્યામાં દિન-પ્રતિદિન થઈ રહેલો ઘટાડો!

તાજેતરમાં જે આંકડા આવ્યા તેમાં ‘બિગ બોસ ૯’ની ટીઆરપી ૧.૩ થઈ ગઈ. અને આ આંકડા ‘બિગ બોસ ૯’ની ટીઆરપી વધારવા કંવલજીતસિંહ (ના, ‘સત્તે પે સત્તા’વાળો અભિનેતા કંવલજીતસિંહ નહીં, પણ ફેશન ડિઝાઇનર) અને પ્રિયા મલિકને વાઇલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રી અપાઈ તે પછીના છે. આ બંને હસ્તીઓના પ્રવેશ પછી ટીઆરપી વધી હતી પરંતુ તે ઘટીને ૧.૩ થઈ ગઈ! ‘બિગ બોસ ૯‘માં સ્વયં સલમાને સ્વીકાર્યું છે કે ‘નાગીન’ની ટીઆરપી વધુ છે અને આ વખતની શ્રેણી શાહિદ કપૂર અને આલિયા ભટ્ટની ‘શાનદાર’ ફિલ્મની જેમ ફ્લોપ છે.

એવું પણ નથી કે ‘બિગ બોસ ૯’ને લોકપ્રિય બનાવવા ગતકડાં કરવામાં કોઈ કસર બાકી રખાઈ હોય. દર શ્રેણી વખતે વધુ ને વધુ વિકૃત થતા જતા શોમાં આ વખતે તો વિકૃતિની તમામ હદો પાર કરી નખાઈ. ઑસ્ટ્રેલિયાથી આવેલી ભારતીય મૂળની પ્રિયા મલિકે એવું કર્યું જે કોઈ પણ સંસ્કારી સ્ત્રી ન કરે. અરે! કદાચ ગણિકા કે વેશ્યા જેવી સ્ત્રી પણ ન કરે. તેણે એક મામૂલી ઈનામ માટે એવી હરકત કરી કે તમામ સ્ત્રીને નીચા જોણું થાય. હકીકતે એવી વિચિત્ર સ્પર્ધા રખાઈ હતી કે રિમી સેન, મંદના કરીમ અને દિગંગના  વગેરે બે-ત્રણ સ્પર્ધકોને બાદ કરતાં બધાએ કારમાં બેસી રહેવાનું અને જે છેલ્લે સુધી કારમાં બેસી રહેશે તેને બે સપ્તાહ સુધી ઘરમાંથી બહાર જવા (સ્પર્ધામાંથી આઉટ) માટે નામાંકિત નહીં કરાય. આ માટે પ્રિયા મલિક સહિતના સ્પર્ધકો કારમાં બેઠાં રહ્યાં.

હવે માનવસહજ જે આવેગો છે તે તો થવાના જ. પ્રિયા મલિકને લઘુશંકાનો આવેગ આવ્યો. તો તેણે શું કર્યું? તેણે પુરુષ સ્પર્ધકોની હાજરીમાં કારની અંદર જ એક બોટલમાં ‘પી-પી’ કરી લીધી! પૈસા જીતવાની વાત પણ નહોતી. સ્પર્ધામાંથી આઉટ થવામાંથી બે સપ્તાહની રાહત મળે તેમ હતી. આટલા નજીવા કારણસર આવું કરે? તો પૈસા માટે શું ન કરી શકે? આ રિયાલિટી શો શું સંદેશો આપવા માગે છે? શું ટીવીનું કોઈ સેન્સર બૉર્ડ હોવું જોઈએ કે નહીં? આ પ્રિયા મલિક પાછી ઑસ્ટ્રેલિયાની કોઈ કૉલેજમાં ભણાવતી પણ હતી. તે શું ભણાવતી હશે?

‘બિગ બોસ ૯’ની ટીઆરપી વધારવા અનેક નુસખાઓ અજમાવાયા. રોશેલ રાવ, મંદના કરીમી, રિમી સેન, યુવિકા ચૌધરી જેવી અભિનેત્રીઓ-મોડલનું ગ્લેમર ઓછું હતું તે મોરક્કન કેનેડિયન ડાન્સર નોરા ફતેહી, મોડલ ગિઝેલ ઠકરાલ, આરજે મલિશ્કા વગેરેને વાઇલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રી આપવામાં આવી. જ્યારે આ વાઇલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રીના સમાચાર આવે ત્યારે સ્વાભાવિક જ આ કલાકારોની પૃષ્ઠભૂમિની ચર્ચા થાય અને તેમાં તેમના હોટ ફોટા જોવા મળે એટલે લોકોની ‘બિગ બોસ’ જોવાની ઉત્સુકતા વધે તેવી ગણતરી ‘બિગ બોસ ૯’ના આયોજકોની હોઈ શકે. (કદાચ આ વિકૃતિના કારણે જ ટીઆરપી ઘટતી ગઈ અને શો ફ્લોપ ગયો.)

દિગંગનાએ બરફનું ઠંડું પાણી પોતાના પર રેડાવડાવ્યું (આઇસ બકેટ ચેલેન્જ). કૈથે પોતાના નિતંબે લાતો ખાધી. રિમી સેને પોતાના પ્રેમની વાતો કરી. કૈથની પૂર્વ પત્ની સંયુક્તા સિંહને ‘બિગ બોસ ૯’માં લાવવાની ગોસિપ પણ ચાલી અને સંયુક્તાને ‘બિગ બોસ ૯’માં ન જવા ધમકીભર્યા ફોન પણ આવ્યા! મંદના કરીમીએ ભારતનો પાસપોર્ટ મેળવવા એક ગે મોડલ લલિત તહેલાન સાથે લગ્ન કર્યા હોવાની વાત પણ બહાર આવી. જ્યારે માંસ અને ગોમાંસની સામે વિરોધ દેશભરમાં બહુ ચાલ્યો ત્યારે આ ‘બિગ બોસ ૯’માં કિશ્વર મર્ચન્ટ અને સુયશને ને કૂતરું બનાવીને તેને હાડકું લઈ આવવાનું ઋષભ સિંહાને કામ સોંપાયું અને કિશ્વરે તથા સુયશે તેમ કર્યું પણ ખરું. (વધુ પૈસાની લાલચ માણસને કૂતરા જેવા બનાવી દે છે તેમ કહી શકાય?)

દિગંગના શુદ્ધ શાકાહારી હતી તો તેને હેરાન કરવા (શોની અંદર હેરાન કરવાનું કામ સોંપાયું હતું) તેને માંસાહારી ખોરાક રાંધવાનું કહેવાય છે! આ જ ફિલ્મ-ટીવી જગતના કલાકારો જ્યારે ગોમાંસ કે માંસ પર પ્રતિબંધ જૈનોના તહેવારો પૂરતો મૂકાય છે તો ટ્વિટર પર, ટીવી ચેનલોના માઇક સામે, ટીવી પરની ડિબેટમાં ચિલ્લમ્ ચિલ્લી કરવા લાગે છે અને કહે છે કે અમારે શું ખાવું અને શું ન ખાવું તે શું સરકાર નક્કી કરશે? તો પછી દિગંગના જેવા લોકોને માંસાહાર રાંધવાની ફરજ પડાય છે ત્યારે કેમ આ લોકો વિરોધ નથી કરતા? તુમ્હારા ખૂન ખૂન ઔર હમારા ખૂન પાની?!

About these ads

આ લોકો સાથે જીંદગીમાં કયારેય વિવાદ કરવો નહિ.

આ લોકો સાથે જીંદગીમાં કયારેય વિવાદ કરવો નહિ.

આ લોકો સાથે વિવાદ કરશો તો જીંદગી વિરાન થઈ જશે.
કેટલાક લોકો નાની નાની વાતોમાં વિવાદ કરી બેસે છે તેમને આવો વિવાદ કરવા માગતાં નથી પણ જાણે અજાણે તે વિવાદમાં પડી જાય છે.અને પોતાના સંબંધોમાં કટુતા આવી જાય છે મનુ સ્મૃતિમાં આવા કેટલાક મનુષ્યની વિગતો આપી છે.આવા મનુષ્ય આપણે ગમે તેટલી મુસીબતમાં ફસાયેલા રહિશું તો પણ આપણી મદદ કરશે નહિ.માટે આ વ્યક્તિ સાથે કયારેય પણ વિવાદ કરવો નહિ.
યજ્ઞકરનાર,પુરોહિત,આચાર્યો,મહેમાનો,માતા,પિતા,મામા,તેમજ અન્ય સંબંધીઓ,ભાઈ,બહેન,પુત્ર,પુત્રી,પત્ની,પુત્રવધુ,જમાઈ, ઘરના સેવકો એટલે કે નોકરો સાથે ક્યારે પણ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
યજ્ઞ કરનાર:
યજ્ઞ કરનાર બ્રાહ્મણો હંમેશા માટે સમ્માન કરનારા હોય છે. જો તેનાથી કોઈ પણ પ્રકારની ભુલ થઈ જાય તો તેની સાથે વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. જો તમે તેની સાથે વિવાદ કરશો તો તમારી પ્રતિષ્ઠા ઘટશે. માટે યજ્ઞ કરનારા બ્રાહ્મણો સાથે ક્યારે પણ વિવાદ કરશો નહીં.
પુરોહિત.
યજ્ઞ, પૂજન જેવા ધાર્મિક કાર્યો સંપન્ન કરવા માટે એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણની નિયુક્તિ કરવામાં આવે છે. જેને પુરોહિત કહેવામાં આવે છે. ભુલીને પણ ક્યારેય તમે પુરોહિત સાથે વિવાદ કરશો નહીં. પુરોહિતના માધ્યમથી પૂજન જેવા કાર્યો સંપન્ન થાય છે, જેનું પુર્ણ્ય યજમાન (યજ્ઞ કરાવનાર વ્યક્તિ)ને પ્રાપ્ત થાય છે. પુરોહિતો સાથે વિવાદો કરવાથી તમારા કામો બગડી શકે છે. જેનું પરિણામ યજમાને ભોગવવું પડી શકે છે. માટે પુરોહિતો સાથે કોઈ દિવસ પણ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
આચાર્ય.
પ્રાચિનકાળમાં ઉપનયન સંસ્કાર આપ્યા બાદ બાળકોને શિક્ષા આપવા માટે ગુરુકુળમાં મોકલવામાં આવતા હતા. જે તેમને ભણાવતા હતા. વર્તમાનમાં આચાર્યનું સ્થાન સ્કુલના શિક્ષકોએ લીધું છે. મનુ સ્મૃતિમાં જણાવ્યા પ્રમાણે આચાર્ય એટલે કે સ્કુલના શિક્ષકો સાથે ક્યારે પણ વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. જો તે તમારા બાળકને દંડ આપે તો તેનો સ્વિકાર કરવો જોઈએ. આચાર્ય હંમેશા પોતાના વિદ્યાર્થીઓનું સારું ઈચ્છતા હોય છે. માટે ભુલથી પણ આચાર્ય સાથે વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
માતા.
માતા જ બાળકની પ્રથમ શિક્ષક હોય છે. માતા 9 મહિના બાળકને પોતાના પેટમાં રાખે છે. અને જીવનની પ્રથમ શિક્ષા પણ તે જ આપે છે. જો વૃદ્ધા વસ્થામાં માતાથી ભુલ થઈ જાય તો તેમને શાંતિથી સમજાવવા જોઈએ. તેની સાથે વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. માતાનું સ્થાન ગુરુ અને ભગવાનથી પણ ઉચ્ચુ માનવામાં આવ્યું છે. આ માટે હંમેશા તેમની પૂજા કરવી જોઈએ. માતા સાથે વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
પિતા.
પિતા જન્મથી લઈને યુવાવસ્થા સુધી આપણું પાલન પોષણ કરે છે. આ માટે મનુ સ્મૃતિમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પિતા સાથે ક્યારે પણ વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. પિતા પણ માતાની સમાન છે અને તે પણ પુજનીય છે.  આપણે જ્યારે પણ મુસીબતમાં ફસાઈ છીએ ત્યારે સૌથી પહેલા પિતાની યાદ આવે છે. અને પિતા આપણી સમસ્યાનું સમાધાન પણ શોધી કાઢે છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં પિતા પોતાના અનુભવોના આધારે આપણું માર્ગદર્શન કરે છે. આ માટે પિતા સાથે ક્યારે પણ વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
ભાઈ.
હિંદુ ધર્મ પ્રમાણે મોટો ભાઈ પિતા સમાન હોય છે. તેમજ નાનો ભાઈ પુત્ર સમાન હોય છે. મોટો ભાઈ હંમેશા માર્ગદર્શક બનીને આપણને સાચો રસ્તો બતાવે છે. તેમજ તેના પર ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે. જો નાનો ભાઈ કોઈ ભુલ કરે તો તેને માફ કરી દેવાનું તેનામાં મોટાપણું હોય છે. મુશ્કેલીઓ આવવા પર ભાઈ ભાઈની મદદ કરે છે. મોટો ભાઈ જો પરિવાર રૂપી આ વટવૃક્ષ છે તો નાનો ભાઈ તેની શાખા છે. આ માટે ભાઈ મોટો હોય કે નાનો તેની સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
બહેન.
ભારતીય સભ્યતા પ્રમાણે મોટી બહેનને માતા અને નાની બહેનને પુત્રી માનવામાં આવી છે. મોટી બહેન તેના નાના ભાઈ કે બહેન માટે માતા સમાન છે અને તે પ્રકારે તેને સ્નેહ કરે છે. સંકટના સમયે તે તેને રસ્તો બતાવે છે. નાના ભાઈ કે બહેન પર જ્યારે પણ વિપદા આવે છે ત્યારે મોટી બહેન તેનો સાથ આપે છે.
નાની બહેન પુત્રી સમાન હોય છે. પરિવારમાં જ્યારે પણ કોઈ શુભ પ્રસંગ આવે છે ત્યારે નાની બહેન તેને યાદગાર બનાવે છે. નાની બહેન જ્યારે ઘરમાં હોય છે ત્યારે વાતાવરણ સુખમય બનેલું રહે છે. આ માટે મનુ સ્મૃતિમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે બહેન સાથે ક્યારે પણ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
પુત્ર.
હિંદુ ધર્મ ગ્રંથોમાં પુત્રને પિતાનું સ્વરૂપ માનવામાં આવ્યો છે. એટલે કે પુત્ર જ પિતાના રૂપમાં પુનઃજન્મ લે છે. શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પુત્ર જ પિતાને પું નામના નરકમાંથી મુક્તિ અપાવે છે. માટે પુત્ર માટે કહેવામાં આવે છે કે
पुं नाम नरक त्रायेताति इति पुत्रः
પુત્ર દ્વારા પિંડ દાન, તર્પણ જેવા કાર્યો કર્યા બાદ જ પિતાની આત્માને મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. જો પુત્ર ધર્મ માર્ગ પર ચાલનારો હોય તો વૃદ્ધાવસ્થામાં માતા પિતાનો સહારો બને છે અને પરિવારનું માર્ગદર્શન કરે છે. આ માટે મનુ સ્મૃતિમાં કહ્યાં પ્રમાણે પુત્ર સાથે ક્યારે પણ વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
પુત્રી.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પુત્રીને લક્ષ્મીનો રુપ માનવામાં આવ્યો છે. કહેવામાં આવે છે કે ભગવાન જેના પર પ્રસન્ન થાય છે તેને પુત્રી આપે છે. સંભવ છે કે પુત્ર વૃદ્ધાવસ્થામાં માતા પિતાનું પાલન પોષણ ન કરી શકે પરંતું પુત્રી હંમેશા તેનો સાથ આપે છે. પરિવારમાં થનારા માંગલિક કાર્યક્રમની રોનક પુત્રીઓથી જ હોય છે. વિવાહ બાદ પણ પુત્રી પોતાના માતા પિતાથી નજીક હોય છે. માટે પુત્રી સાથે વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
પત્ની.
હિંદુ ધર્મમાં પત્નીને અર્ધાંગિની કહેવામાં આવે છે. જેનો અર્થ પતિના શરીરનો અડધો અંગ. કોઈ પણ શુભ કાર્ય કે પૂજનમાં પત્નીનો સાથ હોવો જરૂરી છે. તેના વિના જો પૂજા કરવામાં આવે તો તે પૂજાને અધુરી ગણવામાં આવે છે.પત્ની દરેક સુખ દુખમાં પતિનો સાથ નિભાવતી હોય છે. વૃદ્ધાવસ્થામાં જો પુત્ર કે સંબંધીઓ સાથ ન હોય ત્યારે પત્ની પતિની સાથે ચાલે છે. આ માટે મનુ સ્મૃતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પત્ની સાથે વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં.
પુત્રવધુ.
પુત્રની પત્નીને પુત્રવધુ કહેવામાં આવે છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ પ્રમાણે પુત્રવધુને પણ પુત્રી સમાન સમજવી જોઈએ. પુત્રીઓના અભાવમાં પુત્રવધુ જ ઘરમાં રોશની લાવે છે. કુળની માન મર્યાદા પુત્રવધુના હાથમાં હોય છે. પરિવારના સભ્યો અને મહેમાનોની સેવા પણ પુત્રવધુ જ કરે છે. પુત્રવધુ વંશને આગળ વધારે છે.માટે પુત્રવધુથી જો કોઈ ભુલ થઈ જાય તો તેને માફ કરવી અને તેની સાથે વાદ વિવાદ કરશો નહીં.
મહેમાનો.
હિંદુ ધર્મમાં મહેમાનને ભગવાનનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. માટે કહેવામાં આવે છે કે મહેમાન એ ભગવાનની સમાન હોય છે. તેનું સારી રીતે સ્વાગત કરવું જોઈએ. મહેમાનો સાથે ક્યારે પણ વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. જે વ્યક્તિ ભટકતો ભટકતો આપણા ઘરે આવ્યો હોય તેને પણ મહેમાન જ ગણવો જોઈએ. અથવા તો તમારાથી થઈ શકે તેટલી તેની સહાયતા કરવી જોઈએ. મહેમાન સાથે વાદ વિવાદ કરવાથી તમારી સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને નુકશાન પહોંચી શકે છે.
મામા અને અન્ય સંબંધીઓ.
મામા અને અન્ય સંબંધીઓ જેવા કે કાકા-કાકી, ફૈબા-ફુવા સાથે એ લોકો હોય છે જે આપણા બાળપણમાં સ્નેહ આપતા હતા. બાળપણમાં ક્યારેક આપણી જરૂરીયાતો પણ પુરી કરતા હતા. આ માટે તેમનું સમ્માન કરવું જોઈએ. તેની સાથે વાદ વિવાદ કરવાથી સમાજમાં આપણને કોઈ સારા સમજશે નહીં. અને આપણી પ્રતિષ્ઠાને પણ નુકશાન પહોંચશે. માટે તેની સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો વાદ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. જો એ પ્રકારની પરિસ્થિતિ ઊદભવે તો સમજાવીને મામલાને પુરો કરવો જોઈએ.
ગૃહ સેવક એટલે કે નોકર.
મનુ સ્મૃતિમાં જણાવ્યા પ્રમાણે ગૃહ સેવક એટલે કે નોકરો સાથે કોઈ દિવસ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. કારણ કે જુનો સેવક તમારી અને તમારા પરિવારની ગુપ્ત વાતો જાણે છે. વાદ વિવાદ કરવાથી આ ગુપ્ત વાતો સાર્વજનિક થઈ શકે છે. જેનાથી તમારા પરિવારની પ્રતિષ્ઠા ખરાબ થઈ શકે છે. આ માટે નોકરો સાથે વાદ વિવાદ કરશો નહીં.
જમાઈ.
પુત્રીનો પતિ એટલે કે જમાઈ. ધર્મગ્રંથોમાં જણાવ્યા પ્રમાણે જમાઈ પુત્રની સમાન છે. પુત્ર નહી હોવાથી જમાઈ દિકરાની જવાબદારી ઉપાડે છે. તેમજ સસરાની ઉત્તરક્રિયા(પિંડદાન, તર્પણ, શ્રાદ્ધ) કરવાનો અધિકારી હોય છે. આ માટે જમાઈ સાથે પણ વિવાદ કરવો જોઈએ નહીં. કારણકે તેની અસર તમારી પુત્રીના દાંપત્ય જીવન પર પડી શકે છે.