ભગવાન કે નામ પે એક ‘બાબા’ દે દે ! –સંજય છેલ

ભગવાન કે નામ પે એક ‘બાબા’ દે દે !

–સંજય છેલ

● ટાઈટલ્સ ●

દુનીયાના પાગલો ‘શુદ્ધ પાગલો’ છે;

પણ ભારતમાં તો ‘આધ્યાત્મીક પાગલો’ છે !

…પરસાઈ…

સન્ત કબીરે એક બકરી પાળેલી. બકરી બાજુના મન્દીરમાં જતી ને પ્રસાદ ખાઈ જતી. મન્દીરના મહન્તે કબીરજીને ફરીયાદ કરી કે બકરી મન્દીરમાં આવીને ત્રાસ કરે છે. કબીરે શાન્તીથી કહ્યું, ‘બકરી જાનવર છે, એ જતી હશે મન્દીર કે મસ્જીદમાં.. હું તો નથી જતો !’ આ કટાક્ષ મન્દીર–મસ્જીદ પર નથી; પુજારીઓ–મૌલવીઓ–સાધુ–બાબાઓ પર છે. હમણાં બીહાર ચુંટણી વખતે જેડીયુ નેતા નીતીશ કુમારનો એક વીડીયો ફરી રહ્યો છે, જેમાં તાન્ત્રીક–ઓઘડબાબા સાથે નીતીશ કુમારને દેખાડ્યા. નીતીશના વીરોધી એટલે કે બીજેપીવાળાઓએ બાબાકાંડની વાત બહુ ચગાવી. પણ જે નેતાઓ આજે નીતીશ કુમારની ટીકા કરે એ ભુતકાળમાં આસારામબાપુ જેવા રેપના આરોપીને પગે પડતા હોય એવા ફોટો–વીડીયો પણ રેકોર્ડ પર છે.. કારણ કે આ દેશમાં દરેક પૈસાવાળી ફેમીલી કે સત્તાશાળી માણસ પાસે પોતાનો પર્સનલ ‘સાધુ–બાબા’ હોય જ છે. આ આજની વાત નથી. ઈન્દીરા ગાંધી પણ સ્વામી ધીરેન્દ્ર બ્રહ્મચારીથી લઈને ચન્દ્રાસ્વામી જેવાઓના ચક્કરોમાં હતાં.

બાબાઓ માટેની શરણાગતીનું સર્ટીફીકેટ સમાજ આપે છે. આમ પણ ઈશ્વર વીશે અમે ‘પાર્ટટાઈમ’ શ્રદ્ધાળુ છીએ એટલે ચમત્કારો, પરચાં વગેરે સમજવું એ અમને ઈન્કમટેક્સ રીટર્નફોર્મ ભરવા જેવું અઘરું લાગે છે. મરાઠી વ્યંગલેખક પુ. લ. દેશપાંડેએ એમના નાટકમાં પાખંડી સાધુ માટે શબ્દ વપરાયેલો : ‘ધ.ધુ.પ.પુ.’ એટલે કે ‘ધર્મ–ધુરંધર–પરમ–પુજ્ય’ આપણને 21મી સદીમાં પણ ધધુપપુઓની હજી જરુર કેમ પડે છે ?

કહે છે સૃષ્ટીની શરુઆતમાં, એક તળાવમાં ઘણા બધા દેડકાઓ હતા અને આપસમાં બહુ લડતા–ઝઘડતા. તો એક બુઢ્ઢા દેડકાએ કહ્યું કે આપણાં સૌ પર ભારી થાય એવી એક શક્તીની જરુર છે, જે ઈશ્વરનું પ્રતીનીધીત્વ કરે. બધા દેડકા પ્રાર્થના કરવા માંડયા. એવામાં તળાવમાં ઝાડ પરથી એક ડાળી પડી અને બધા દેડકા એમ માની બેઠા કે ‘લો, ભગવાન ને હમારી સુન લી. એક પ્રતીનીધી મોકલી આપ્યો.’ પછી તો એ ડાળખીને રાજા માનીને દેડકા શાન્તીથી જીવવા માંડ્યા. આપણને સૌને પણ કદાચ ડોકી નમાવવા કોઈક ‘બાબા’ નામની ડાળખીની જરુર પડે છે.

થોડાં વરસ અગાઉ સત્યસાંઈબાબાના મૃત્યુ પછી ધર્મ, ચમત્કાર અને સમાજસેવા વગેરે વીશે બહુ બાલીશ વકીલાતો કૉલમોમાં, મીડીયામાં ચાલેલી કે એમણે બહુ સારાં કામ કરેલાં. ચલો, માન્યું કે જેવી જેની શ્રદ્ધા; પણ આ સાધુ–બાબાઓ એટલે કોણ ? જે હાથમાંથી રાખ કે મોંમાંથી સોનાનાં શીવલીંગ કાઢે એ ? પછી એ ચમત્કારોમાંથી પેદા કરેલા અરબો રુપીયામાંથી થોડુંક આપીને હૉસ્પીટલો બનાવે એટલે એમનાં ધતીંગો માફ ?

♦ ઈન્ટરવલ ♦

એવી અસર જોઈ નથી વર્ષોની ઈબાદતમાં,

બે જામમાં તુર્ત જ જીવન બદલાય છે, સાકી !

…મરીઝ…

એક પ્રખર ઋષી હતા. તપનું બળ એવું કે તપ કરતી વખતે ઝાડ પરની ચકલીએ અવાજ કર્યો કે આંખો વડે ચકલીને ભસ્મ કરી નાખી. એ ઋષી એક વાર એક ગામમાં ભીક્ષા માગવા ગયા. એ ઘરમાં પતીવ્રતા સ્ત્રી, વર્ષોથી બીમાર પડેલાં પતીની સેવા કરી રહી હતી. એણે ઋષીને બે મીનીટ રોકાવા કહ્યું. ઋષીને ગુસ્સો આવ્યો, આંખો ખોલીને પેલીને ભસ્મ કરવા ગયો કે તરત સ્ત્રી બોલી, ‘જુઓ, હું મારું કર્મ કરું છું, મારા પર ક્રોધ ના કરો. હું કાંઈ જંગલની ચકલી નથી કે ભસ્મ થઈને રાખ થઈ જાઉં !’ ઋષીનો અહંકાર જ રાખ થઈ ગયો ! અમને આવી ‘રાખ’વાળી વાર્તાઓમાં વધુ મજા પડે છે; કારણ કે પેલી સ્ત્રીમાં ‘કર્મના તપ’ની શુદ્ધ રાખ છે, જે બાબાઓનાં હાથમાંથી નીકળતી રાખમાં નથી.

એક જમાનામાં પુરાણોમાં દાનવો, દેવતાનું રુપ લઈને આવતા અને માણસોને ઠગી જતા.. હવે માણસો દેવતાઓનું રુપ લઈને આવે છે ને ઠગે છે. કાળાનાણાંની વાત ભુલી જાવ; પણ એ બાબાએ કેવાં સારાં કામ કર્યાં છે, બોલો ? એવું આ ગરીબ દેશના ગરીબ લોકોનું ગરીબ લોજીક છે. ચમત્કારોમાં શ્રદ્ધા છે એવું કબુલવાની હીમ્મત નથી; એટલે ઉલટા લોજીકથી કેટલાંક પાખંડને બીરદાવે છે ! ચતુર લોકોનો આત્મા ફોલ્ડીંગ ખુરશી જેવો હોય છે; ગમે ત્યારે સંકેલી લે અથવા ખોલીને દલીલો કરે. અહીંયાં દરેકને શોર્ટકટથી સુખ મેળવવા એક ધધુપપુ જોઈએ જ છે. સૌ મનોમન ભીખ માગે છે કે, ‘ભગવાન કે નામ પે એક ‘બાબા’ દે દે !’

સત્યસાંઈબાબા જેવા ચમત્કારીઓ મોંઘી રોલેક્સ ઘડીયાળો પોતાના હાથમાંથી કાઢતા ! અમને આપી હોત તો અમે કહ્યું હોત કે, સોરી બાબા, ઘડીયાળ નથી જોઈતી. એમ પણ અમે ટાઈમ પર પહોંચી નથી શકતાં. વળી આ મોંઘી રોલેક્સ ઘડીયાળ બગડશે તો રીપેર કરાવવા તમારે ત્યાં જ આવવું પડશે; કારણ કે જો તમારા શરીરમાંથી ઘડીયાળ નીકળે તો એનું સર્વીસ સેન્ટર પણ તમારી અન્દર જ હોવું જોઈએ ને ? કહે છે બાબા, મોંમાંથી સોનાનું શીવલીંગ પણ કાઢતા. અમે હોત તો કહેત કે મને 24 કેરેટનું નોર્મલ સોનાનું બીસ્કીટ જ કાઢી આપોને ! ગોલ્ડ બીસ્કીટમાંથી મારે જે ઘરેણું બનાવવું હશે એ બનાવી લઈશ ! થાય છે કે બાબાએ ગોલ્ડ બીસ્કીટને બદલે ગ્લુકોઝ બીસ્કીટો કાઢ્યાં હોત તો આ દેશનાં કેટલાં ભુખ્યાંઓને પેટ ભરવા કામ આવત ! ખરું ને ? અને એ, સાવ રાખ શા માટે કાઢી બતાડતાં ? રોલેક્સ ઘડીયાળ પહેરી શકાય, વેચી શકાય, સોનાનું શીવલીંગ પુજી શકાય; પણ રાખનો શો ઉપયોગ ? અગાઉ રાખ, વાસણ માંજવા કામ આવતી; પણ આજે એનો શો ઉપયોગ ? આવા બાબા અને આવા ચમત્કારો તો ઠીક; પણ અમને તો ખુદ ઈશ્વર પોતે પણ સમજાતો નથી ! એ પોતે ડાયરેક્ટ આવીને લોકોને કેમ મળતો નથી ? જ્યારે જ્યારે ધર્મની ગ્લાની થશે ત્યારે આવીશ એમ કહીને પ્રભુજી ગયા તે ગયા ! હવે સ્વીસ બૅંકના પૈસાની જેમ પાછાં આવતાં જ નથી !

લોકો કહે ઘણાં બાબા લોકો સમાજમાં બહુ કલ્યાણનું – ડોનેશનનું કામ કરે છે. 1975માં ઈમરજન્સી વખતે કવી નાગાર્જુન જેવા અનેકોએ ઈંદીરા ગાંધી વીરુદ્ધ ખુબ લખેલું, જેમ કે ‘ઈંદીરાજી, ક્યા હો ગયા હૈ આપ કો? ક્યા ભુલ ગઈ અપને બાપ કો ?’ ઈંદીરાજીને ‘ડીક્ટેટર, ખુની, હત્યારીન’ વગેરે વગેરે કહેલું.. પણ પછી જેવાં ઈંદીરાજી ફરીથી પ્રધાનમન્ત્રી બન્યાં, ત્યારે એ જ બધા કવીઓએ, એમને હાથે, રોકડા અને પુરસ્કારો સ્વીકારી લીધાં અને તર્ક આપ્યો, ‘ક્યું ન લે ભાઈ, યે તો જનતા કા પૈસા હૈ !’ આવા બાબાઓ કે ધ.ધુ.પ.પુ.ઓનાં દાન પાછળ પણ એજ તર્ક ઉંધી રીતે લાગુ પડે છે. બાબાઓ જનતાનાં પૈસા જનતાને પાછા વાળે છે અને લેખકો જેવા લોકો પણ અંજાઈ જાય છે. મોટા નેતાઓ, ક્રીકેટરો કે ફીલ્મસ્ટારો બાબાઓને પુજતાં હોય તો એ મહાન હશે જ ને ? એવી દલીલો થાય છે. કોઈ પણ રસ્તે કમાયેલા પૈસાને સમાજસેવામાં આપવાની જ વાત હોય તો બીલ ગેટ્સે કે વોરન બફેએ તો પોતાની કમાણીમાંથી દુનીયાભરમાં અગણીત ડૉલરોનું દાન કર્યું છે. તો શું હવે બીલ ગેટ્સનેય આપણે ‘બાબા બીલ ગેટ્સ’ કહીશું?

હા, ‘પત્થર પુજે દેવ મીલૈ તો મૈં પુજું સારા પ્હાડ’વાળી થીયરીને અમે સલામ કરીએ છીએ. પથ્થર પર, બાવળ પર, બુલંદી પર, મન્દીર પર, દરગાહ પર ક્યાંય પણ કોઈનેય શ્રદ્ધા હોઈ શકે છે. પણ અમને તો અમારી ખોવાઈ ગયેલી પેન કે પાસબુક કે પેનકાર્ડ નથી મળતાં તો ઈશ્વર શું ખાખ મળવાનો ? પણ આ ખાખ કે રાખ કાઢવી, સોનાની આઈટેમો કાઢવી, હવામાં ઉડવું આ બધી સ્પેશ્યલ ઈફેક્ટો સમજાતી નથી. સત્તાધારીને તો છોડો; પણ આપણે બધાય ઈશ્વરના એડ્રેસની ખોજમાં છીએ. ખબર નહીં કેમ, ઈશ્વરે એડ્રેસ છુપાવી રાખ્યું છે. આપણે સૌ આટલા યુગોથી ભટકીએ છીએ પણ થાક્યા નથી.

♦ એન્ડ ટાઈટલ્સ ♦

ઈવ : તેં ઈશ્વરને જોયો છે ?

આદમ : મને શી ખબર ? હું તો હમણાં જ ઉઠ્યો છું !

–સંજય છેલ

સફળતા માટે મોટિવેશન જરૂરી, ભલે તે કાલ્પનિક હોય N Raghuraman

સફળતા માટે મોટિવેશન જરૂરી, ભલે તે કાલ્પનિક હોય N Raghuraman

દલિત જાતિમાં જન્મેલા અને રંકમાંથી રાય બનેલા રાજા નાઇકના જીવનની સફળતાની આ ગાથા ઘણી પ્રેરક છે.

આજે ઘણાં વેપાર-ધંધા દ્વારા એમનું 60 કરોડથી વધારેનું ટર્નઓવર છે. પોતે દલિત છે અને દલિત ઇન્ડિયન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના અધ્યક્ષ છે. તેઓ અભાવગ્રસ્ત બાળકો માટે સ્કૂલ પણ ચલાવે છે.

એમની સફળતા માટેની પ્રેરણા એમને 1978ની હિટ ફિલ્મ ‘ત્રિશૂલ’માં વિજયનું પાત્ર ભજવતા અમિતાભ બચ્ચનના સંવાદના આ શબ્દો ‘શાંતિ કન્સ્ટ્રક્શન- હું આ નામને આકાશમાં લખેલું જોવા માંગુ છું." બન્યો હતો.

આ લેખના અંતે લેખકે કહ્યું છે એમ જીવનમાં સફળતા માટે કોઈ એક મોટિવેટર કે સફળતાની સીડી ચડેલા કોઈ પણ વ્યક્તિની વાર્તા- Sucees Story- ની જરૂર હોય છે, પછી એ વાસ્તવિક હોય કે આ ત્રિશુલ હિન્દી ફિલ્મના નાયક અમિતાભ બચ્ચન જેવી કોઈ એક ફિલ્મની કાલ્પનિક સ્ટોરી હોય.

વિનોદ પટેલ

સફળતા માટે મોટિવેશન જરૂરી, ભલે તે કાલ્પનિક હોય -N Raghuraman

‘શાંતિ કન્સ્ટ્રક્શન- હું આ નામને આકાશમાં લખેલું જોવા માંગુ છું."

આ તો ઘણા જાણીતા સંવાદોમાંનો એક છે જે 1978ની હિટ ફિલ્મ ‘ત્રિશૂલ’માં વિજય બોલ્યો હતો. તે પાત્ર અમિતાભ બચ્ચને ભજવ્યું હતું. બે વર્ષ પછી ફિલ્મ ‘કભી-કભી’માં અમિતાભ બચ્ચનની પત્નીની ભૂમિકા ભજવનારા વહીદા રહેમાન ફિલ્મ ‘ત્રિશૂલ’માં તેમના મા બન્યાં હતા.

- મોહમ્મદ અલીએ કહ્યું હતું, ‘સામે ઊભેલો પહાડ નહીં, જૂતામાં રહેલો કાંકરો ચઢાઇમાં થકવી નાંખે છે.’

આખી ફિલ્મમાં તેમની હાજરી જણાય છે, જોકે તે પાત્ર સ્ક્રિન પર ખૂબ ઓછું દેખાય છે. માતા શાંતિ પ્રત્યેના સમર્પણને કારણે જ વિજય ગરીબીમાંથી બહાર આવવા માંગે છે, ભલે તે માટે કોઇ પણ રસ્તો કેમ અપનાવવો ન પડે. તે શાંતિના નામે જ એક આખી કન્સ્ટ્રક્શન કંપની બનાવે છે.

આપણામાંથી ઘણાં લોકો માટે બોક્સર મોહમ્મદ અલી પ્રેરણા હોઇ શકે છે, પણ રાજા નાઇક માટે તો વિજય જ પ્રેરણા બની ગયો હતો. ‘ત્રિશૂલ’નો સ્ક્રિન હીરો અને કંગાળ માણસ, જે માત્ર ત્રણ કલાકમાં રિયલ એસ્ટેટનો બાદશાહ બની જાય છે. રાજાના દિમાગમાં જ્વાળામુખી સક્રિય કરવા માટે થિએટરના અંધારામાં વિતાવેલા ત્રણ કલાક પૂરતાં હતા. તેમણે જાતને વિશ્વાસ આપ્યો કે, સપનાઓને સાચાં કરી શકાય છે. તે પણ રિયલ એસ્ટેટનો બાદશાહ બનવા ઇચ્છતો હતો.

આ આ વિશ્વાસને આધારે જ તે ત્યારના બોમ્બે અને આજના મુંબઇમાં જઇ પહોંચ્યો. અને પછી ભગ્ન હૃદયે હતાશ થઇને પાછો ફર્યો. પણ ફિલ્મમાં જેમ વિજય સતત પોતાના પિતાની વિરુદ્ધમાં યોજનાઓ ઘડતો રહે છે, તે પણ હંમેશાં તકની શોધમાં રહ્યો . 70ના દાયકાના છેલ્લાં વર્ષોમાં રાજાએ ભણવાનું છોડી દીધું. તે પહેલાં પ્રી-યુનિવર્સિટી કોર્સમાં હતો.

પોતાના મિત્ર દિપક સાથે પાર્ટનરશીપ કરી અને સડક પર શર્ટ વેચવાનો નિર્ણય કર્યો. બંનેએ 10 હજાર રૂપિયા એકઠાં કર્યાં અને તમિલનાડુના ત્રિપુર જવાનો નિર્ણય કર્યો. ત્રિપુર ખૂબ મોટું ગારમેન્ટ અને ટેક્સટાઇલ હબ હતું. જેવી ‘ત્રિશૂલ’માં વિજયની માતા હતી, તેવી જ રાજાની માતાને રાજા ખૂબ પ્રિય હતો. માતાએ તેને ધંધો જમાવવા માટે જે પણ તેની પાસે હતું, બધું આપી દીધું. માએ આ પૈસા જેમ ચકલી ઘાસ ભેગું કરે છે તેમ ભેગાં કર્યાં હતા.

તેમણે 50 રૂપિયાના ભાવે શર્ટ ખરીદ્યા અને બેંગલુરુ લાવી 100 રૂપિયામાં વેચી દીધાં. આમ તેઓને 100 ટકા નફો થયો. આ સફળતાથી ખુશ થઇ બંને મિત્રોએ નફાના પૈસાનું ફરી રોકાણ કર્યું. વેચાણ માટે અન્ય સામાન પણ લાવવા માંડ્યાં. તેઓ એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જતાં, જાણે તેમના પગમાં પૈડાં લાગેલાં હોય. આ માત્ર શરૂઆત હતી. તેમણે નક્કી કર્યું લીધું કે તેઓ જ્યાં સુધી પૈસાનો ભંડાર ભેગો નહીં કરી લે, નિરાંતનો શ્વાસ નહીં લે.

ત્રણ વર્ષ પછી તેમણે સારો એવો ધંધો જમાવી લીધો અને તેમાં કોલ્હાપુરી ચપ્પલ અને અન્ય ફૂટવેર પણ ઉમેરી દીધાં. પાર્ટનરથી છૂટાં પડ્યાં પછી રાજાએ ગરીબીને ધરમૂળથી ઉખેડી નાંખવાનો નિશ્ચય કરી લીધો અને આજે ઘણાં વેપાર-ધંધા દ્વારા તેનું 60 કરોડથી વધારેનું ટર્નઓવર છે. તેમાં એમસીએસ લોજિસ્ટિક્સ કંપની ઇન્ટરનેશનલ લોજિસ્ટિક્સ અને શિપિંગનું કામ કરે છે. અક્ષય એન્ટરપ્રાઇઝિસ પેકેજિંગ, જાલા બેવરેજિસ પેકેજ્ડ પાણી બનાવે છે, ‘પર્પલ હેઝ’ બેંગલુરુમાં બ્યૂટીસલૂન અને સ્પા ચલાવે છે. આ સિવાય ત્રણ પાર્ટનર સાથે ન્યુટ્રી પ્લાન્ટ છે. આ કંપની સેન્ટ્રલ ફૂડ ટેક્નોલોજીકલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટીટ્યૂટની સાથે એનર્જી બાર અને ચિયા રાઇસથી બનેલા ઓઇલ પ્રોડક્ટ લાવવાનું કામ કરે છે.

રાજા, જેઓ પોતે દલિત છે, તેઓ દલિત ઇન્ડિયન ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના અધ્યક્ષ છે. તેઓ અભાવગ્રસ્ત બાળકો માટે સ્કૂલ પણ ચલાવે છે.

ફંડા એ છે કે, સફળતા માટે તમારે મોટિવેટર અને વાર્તાની જરૂર હોય છે, ભલે તે વાસ્તવિક હોય કે કાલ્પનિક.

સાભાર -N Raghuraman

સૌજન્ય-દિવ્ય ભાસ્કર.કોમ 

વિશ્વ માતૃભાષા દિન…../ “ગુજરાતી કે ગુજરેજી !” ….. બે હાસ્ય લેખો

વિશ્વ માતૃભાષા દિન…../ “ગુજરાતી કે ગુજરેજી !” ….. બે હાસ્ય લેખો…

૨૧ મી ફેબ્રુઆરી નો દિવસ વિશ્વભરમાં માતૃભાષા દિવસની ઉજવણીનો દિવસ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

વૈશ્વીકરણના ઝડપથી બદલાઈ રહેલ આજના સમયમાં કોઈ પણ દેશ કે રાજ્યની માતૃભાષા ટકી રહે તેમ જ તેનું મહત્વ જળવાઇ રહે એ માટે જરૂરી પ્રયાસો હાથ ધરવા માટે કટિબદ્ધ થવાનું આહ્વાહન કરતો આ દિવસ છે.

ગુજરાતી ભાષાની આજની હાલત અને એના ભાવી વિષે વિચારકોમાં અવાર નવાર ચિંતાઓ વ્યક્ત થતી રહે છે. આજે ગુજરાતી ભાષા લુપ્ત તો થઇ રહી નથી ને ? એવી શંકાઓ પણ કરવામાં આવે છે.

ભારતમાં પહેલાં દેવ ભાષા ગણાતી સંસ્કૃત ભાષાનું ભારે ચલણ અને વર્ચસ્વ હતું.આજે એની શું હાલત છે ?આજે સંસ્કૃત ભાષા જાણનાર અને બોલનાર લોકોની સંખ્યા આંગળીના વેઢે ગણી શકાય એટલી થઇ ગઈ છે.વિશ્વમાંથી દર વર્ષે ૧૫ જેટલી ભાષા લુપ્ત થઇ નાશ પામે છે.

કવિ ખબરદાર રચિત કાવ્ય પંક્તિઓ “જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી, ત્યાં ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત ”ને આપણે વારંવાર બોલતા હોઈએ છીએ.પરતું વિદેશોમાં વસતા  યુવાનોને ગુજરાતીમાં આજે બહુ રસ નથી દેખાતો . મારા મિત્ર શ્રી આનંદરાવ લિંગાયત કહે છે એમ જે ભાષા રોટલો રળી આપવામાં કામ ના આવે એ ભાષાનું ભાવી ખતરામાં પડે છે.

વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓમાં આથી જ ગુજરાતી ને બદલે અંગ્રેજીનું ચલણ વધુ જોવા મળે છે અને એમની નવી પેઢી માટે તો ગુજરાતી ભાષા એક વિદેશી ભાષા જેવી જ અનજાન બની ગઈ છે.

અંગ્રેજી ભાષાનો વધતો જતો પ્રભાવ એ ચિંતાનું એક કારણ તો છે જ પરંતુ ગુજરાતી ભાષાના હજારો શબ્દો લુપ્ત થતા જાય છે અને અને અંગ્રેજીના ઘણા નવા શબ્દો એમાં ઉમેરાતા જાય છે એ બીજી ચીંતા વ્યક્ત થાય છે.ગુજરાત સમાચારના એક અહેવાલ પ્રમાણે ગામડાઓમાં  બોલાતી રોજિંદી ગુજરાતી ભાષામાં ૨૦ ટકા અંગ્રેજી શબ્દો અને શહેરી વિસ્તારોમાં લગભગ ૪૦ ટકા અંગ્રેજી શબ્દો ઘૂસી ગયા છે. આમ ગુજરાતી અને અંગ્રેજીના મિશ્રણથી બનેલી એક નવી “વર્ણ શંકર ભાષા -ગુજરેજી " નું ચલણ વધી રહ્યું છે.

આવી “વર્ણ શંકર ભાષા -ગુજરેજી " વિષે કટાક્ષ કરતા બે હાસ્ય લેખો ....

૧.ડો. રઈશ મનીઆર લિખિત “ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે”(વાતનું વતેસર) અને

૨. શ્રી નિર્મિશ ઠાકર લિખિત “ઇંગ્લિશ મીડિયમવાળાનું ગુજરાતી-ગુજરેજી ” આજના વિશ્વ માતૃભાષાના દિવસે આજની પોસ્ટમાં વાચકો માટે પ્રસ્તુત છે.

આ હાસ્ય લેખોમાં કરેલ કટાક્ષને હસી કાઢવા જેવો નથી પરંતુ એને ગંભીરતાથી લઈને આપણી ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતા,શુધ્ધતા જાળવવા તથા ભાષાનો પ્રચાર, પ્રસાર,સંવર્ધન અને વિકાસ માટે આજના વિશ્વ માતૃભાષાના દિવસે સુજ્ઞ વાચકો વિચારે અને જે શક્ય હોય એ બધું કરી છૂટવા નિશ્ચય કરે એવી આશા રાખીએ.

વિનોદ પટેલ

“ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે”(વાતનું વતેસર)

–ડો. રઈશ મનીઆર

ધીમે ધીમે વિશ્વ એકાકાર થઈ રહ્યું છે. એક વિશ્વ, એક ભાષા, એક સંસ્કૃતિ તરફ આપણે ગતિ કરી રહ્યા છીએ. એના મોટામોટા ફાયદાઓ વચ્ચે નાનાં નાનાં નુકસાનો પણ છે. પિઝા અને બર્ગરના યુનિફોર્મ, સ્ટાન્ડર્ડ સ્વાદથી દાળઢોકળીના સ્વાદનું અલાયદાપણું આપણે ગુમાવી રહ્યા છીએ. આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં દર સો કિલોમીટરે દાળનો સ્વાદ આગવો હોય છે. સુરતની દાળ જુદી, અમદાવાદની જુદી અને રાજકોટની જુદી (મુંબઈની દાળ, રામો ક્યાંનો છે? મરાઠી, ઉડિયા, બંગાળી…એના પર આધાર રાખે છે) તો પ્રાદેશિકતા અને સ્થાનિકતાની પણ એક સુવાસ હોય છે, એ સુવાસનું ભાવિ હવે ભયમાં છે.

બાર ગાઉ બોલી બદલાય એવી કહેવત હતી પણ વિશ્વમાંથી દર વર્ષે ૧૫ જેટલી ભાષા નાશ પામે છે.લાગે છે કે બસો-બારસો વર્ષ પછી વિશ્વમાં એક જ ભાષા બોલાતી હશે. બાકીની ભાષાઓ મ્યુઝિયમમાં હશે.

દસ વર્ષ પહેલાં કવિતાના કાર્યક્રમો માટે ઈંગ્લેન્ડ ગયો હતો ત્યારે સાતે સાત કાર્યક્રમમાં ઓડિયન્સ પંચાવનની ઉપરનું હતું, કારણ? યુવાનોને ગુજરાતીમાં રસ નથી. ઈંગ્લેન્ડ કે અમેરિકામાં ગુજરાતી ભાષાની શું હાલત છે એ તો જૂનો ટોપિક છે. હવે સ્વર્ગસ્થ ટોપિક ગણાય, પણ ગુજરાતમાં ય હવે તો ભાષાસાહિત્ય, કવિતા કે કલાના કાર્યક્રમ વખતે વાલ્મીકિને થયેલો એવો શોક થાય છે અને શ્લોક સ્ફૂરે છે.

જ્યાં સ્નાન કરવા ઊતર્યો બિલકુલ સૂકી નદી છે,

એ લુપ્ત થઈ ચૂકી છે એ તો સરસ્વતી છે

વસ્ત્રહરણનું સાહસ ને એકલો દુઃશાસન,

કંઈકેટલાની એમાં નિઃશબ્દ સંમતિ છે

ચંદ્રકાંત બક્ષીજીએ એક વાર કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી દેશવિદેશમાં વસતાં ગુજરાતીઓના ડાઇનિંગ ટેબલ પર ગુજરાતી અથાણું રહેશે ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષાને કાંઈ થવાનું નથી.એમની આ શ્રદ્ધા પર શ્રદ્ધા રાખી અમે સૌ કવિઓએ હવે કવિતા લખવાનું બંધ કરી અથાણાં વેચવાનું નક્કી કર્યું છે.

ગુજરાતી ભાષા મરી જશે એવું કહેવાને બદલે મરી રહી છે એવું કહેવું વધારે યોગ્ય હશે. આપણાં દાદા-દાદી પાસે, આપણાં મા-બાપ પાસે ભાષાની જે સમૃદ્ધિ, કહેવતો, મહાવરાઓનો જે વૈભવ હતો એનો અંશ પણ આપણી પાસે છે કે? એમની પાસે જીવનની દરેક બાબતને સ્પર્શતી કહેવતો હતી. કથા હતી, કહેણી હતી. આપણી ગુજરાતી ભાષા દિનપ્રતિદિન ચપટી અને ચળકાટ વગરની બનતી જાય છે.

બાળકોને અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણાવવાનો વિરોધ નથી પણ એમને ગુજરાતી ભાષા, કલા, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાની ઉજળી બાજુઓ…જવા દો વાત…કૂવામાં હોય તો હવાડામાં આવે ને.

શોધું છું પુત્રમાં ગુજરાતીપણું,

શું મેં વાવ્યું છે, હવે હું શું લણું

આ વસિયત લખી ગુજરાતીમાં

પુત્ર એ વાંચી શકે તો ય ઘણું

ગુજરાતમાં ય હવે છોકરાઓને ગુજરાતીમાં અભિવ્યક્ત થતાં આવડતું નથી. આજકાલના યુવાનો કેવું ગુજરાતી (અને કેવું ઇંગ્લિશ) બોલે છે એનો એક નમૂનો પ્રસ્તુત છે.

એક ગુજરાતી યુવાનનો વાર્તાલાપ.

યુ સી ગુજરાતી લેંગ્વેજમાં થોટ્સ એક્સપ્રેસ કરવાનું થોડું ઓડ લાગે છે. બીકોઝ કે ધ હોલ એજ્યુકેશન આઈ ટૂક એ બધું, એક્ચુઅલી, આઈમીન, ઈંગ્લિશમાં હતું.

યુ નો, ધેર ઈસ એ સિક્રેટ અબાઉટ હું કેવી રીતના બોલું છું. એકચુલી વ્હેન આઈ સ્ટાર્ટ સ્પીકિંગ અ સેન્ટેન્સ ઇન ઈંગ્લિશ હાફ વે વોટ હેપંસ, યુ નો… મારે બાકીનું વાક્ય ગુજરાતીમાં પૂરું કરવું પડે છે.આવું ઇંગ્લિશ બોલવા કરતાં તો ગુજરાતી બોલવું ઇઝ મચ મચ બેટર એમ વિચારી ગુજરાતી બોલવા જાઉં છું. તો આઈ ડોન્ટ ફાઇંડ પ્રોપર…શું કહેવાય? ગુજરાતી વર્ડ્સ ના મળે યાર.. સો આઈ મિક્ષ અપ. સમ ટાઇમ્સ કોઈ ર્પિટક્યુલર વસ્તુ માટે મને ગુજરાતી વર્ડ ખબર નથી હોતો અને એટ ધ સેઇમ ટાઇમ એને ઇંગ્લિશમાં શું કહેવાય તે પણ યાદ આવતું નથી. મેની ટાઇમ્સ મારી બોથ ધ લેંગ્વેજની વોકેબલરી મને દગો આપે ત્યારે મારા હેંડસ અને મારા શોલ્ડર્સ મારી મદદે આવે. મોસ્ટ ઓફ ધ ટાઇમ આઈ એડ અપ ટોકિંગ વિથ માય હેંડસ. યુ સી…પીપલ અંડરસ્ટેન્ડ… નાવ ઇમેજિન કે હું ઠૂંઠો હોત તો મારું શું થતે? કોઈ વાર શોચવા જાઉંને તો…પેલું શું કહેવાય? બહુ…શરમના…ના…એનાથી બેટર વર્ડ છે…હં. ક્ષોભ.. જો કેવું યાદ આવી ગયું? હવે એ ના પૂછશો કે ઈંગ્લિશમાં એને શું કહેવાય. કોઈ પૂછે ને ન આવડે તો હું એમ્બેરેસિંગ લાગે.

ગોટપીટ કરીને આપણાં ગુજરાતીઓને તો બનાવી જવાય, પણ યુસી, નવરાત્રિમાં મારી ફોરેનર ફ્રેન્ડ આવી’તી. મેં કહ્યું ‘થિસ ઈઝ અવર નાઇન નાઇટ્સ’ ગરબો ચાલતો’તો. મેં કહ્યું ‘ધિસ ઈઝ અવર રોટેટિંગ ડાન્સ’. ‘‘તારી બાંકી રે પાઘલડીનું ફૂમતું રે મને ગમતું રે આ તો કહું છું રે પાતળિયા તને અમથું.’’ મને પૂછે ‘વોટ ડુ ધિસ લાઇંસ મીન?’ આઈ સેઇડ, ‘વી જસ્ટ સિંગ ઈટ, વી હેવ સ્ટોપ્ડ ઇંટરપ્રિન્ટિંગ ધેમ સિંસ માય ગ્રાંડમાઝ ટાઇમ.’ આઈ મીન યુ સી. તમે એમ ને એમ ગરબાનો મતલબ કેવી રીતે સમજાવી શકો? યુ નો પહેલાં તો ગુજરાતી આવડવું જોઈએ. પછી અંગ્રેજી આવડવું જોઈએ. આ ફોરેનરો પણ છે ને મોટી લપ હોય છે. આપણે ગુજરાતીઓ ફોરેન જઈએ તો કોઈને કશું પૂછીએ છીએ? ચૂપચાપ એફિલ ટાવર સાથે ફોટો પડાવીને આવતાં રહીએ છીએને?

ઈટ્સ ક્રેઝી, મારી ફોરેનર ફ્રેન્ડ કહે કે મારે થોડા ગુજરાતી વડ્ર્સ શીખવા છે. મને થયું કે મને તો આવો વિચાર આવ્યો જ નંઈ. તમે જ કો’ હવે ગુજરાતીમાં એને હું શું શીખવું? ગુજરાતીમાં ગાળો પાક્કી આવડે છે. બૂલશીટ. અંગ્રેજીમાં તો એય ન આવડે. અંગ્રેજીમાં રિકવેસ્ટથી થોડી વાત કરી શકું બાકી ઝઘડો તો ગુજરાતીમાં જ ફાવે. એમાં ય જો કે સુરતી, પાલનપુરીની સામે તો કાચો જ પડું. મારાં દાદી મારા માટે કે’ છે, બાવાના બેય બગડયા… નાવ ડોન્ટ આસ્ક મી વોટ ઈટ મીસ. સમટાઇમ્સ શી સેઇઝ ધોબીનો કૂતરો ન ઘરનો ન ઘાટનો. આઈ અંડરસ્ટેન્ડ કૂતરો એન્ડ ઘર, બટ આઈ ડોન્ટ અંડરસ્ટેન્ડ ધોબી એન્ડ ઘાટ. ઈટ સીમ્સ ફની એન્ડ સાર્કાસ્ટીક. આઈ ટોલ્ડ દાદીમા ટુ એકસપ્લેઇન. શી સેઇડ પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે. આઈ ડોન્ટ અંડરસ્ટેન્ડ ઇવન ધીસ શીટ. શી સેઇડ ભેંસ આગળ ભાગવત. આમાં ભેંસ ક્યાંથી આવી? બુલશીટ…ધીસ સ્ટુપિડ લેંગ્વેજિસ..ધ હોલ બંચ ઓફ શીટ…એની માને પયણે…

સૌજન્ય- https://vmbhonde.wordpress.com/page/18/

=======================

ઇંગ્લિશ મીડિયમવાળાનું ગુજરાતી-"ગુજરેજી "

નિર્મિશ ઠાકર

ઇન અવર સ્કૂલ…યુ નો, ‘ગુજરાતી ભાષા બચાવો વીક‘ સેલિબ્રેટ કરવાની છે, એટલે મેં પન આ નિબંધ રાઇટ કરીયું છે, કાન્ટ હેલ્પ! ઇન ફેકટ, આ મેં લખિયું એ તો બેટર છે. ઇફ યુ આસ્ક માય ઓપિનિયન, બેમાંથી એક જ સર્વાઇવ કરશે, આઇધર ‘ઊઝા–જોડની‘ ઓર ‘ગુજરાતી લેંગ્વેજ‘. ચોઇસ ઇઝ યોર્સ! ઇન શોર્ટ, કમ્પેરેટિવલી અમારો રોલ નાનો છે, ‘ગુજરાતી‘ને મારવામાં. અંધેર ઇઝ એવરી વ્હેર, સો ડોન્ટ વરી…બી હેપી…એન્ડ એન્જૉય માય ગુજરાતી નિબંધ!

આપણું કન્ટ્રી

વન્સ અપ ઓન અ ટાઇમ, એક ‘ભરત‘ નામનું કિંગ હતું. વેરી બોલ્ડ એન્ડ બ્યુટિફૂલ! વેરી પાવરફૂલ, એને તો સિકસ પેક એબ્સ પન હતું, સમ વન ટોલ્ડ મી લાઇક ધેટ! ઇન શોર્ટ, ‘ભરત‘ના નામ પરથી આપણા કન્ટ્રીનું નામ પડિયું ‘ઇન્ડિયા‘ ગોટ માય પોઇન્ટ?

ફોર અવર કન્ટ્રી…યુ સી, સૌથી મોટું હેડેક છે… લાઇન ઓફ કન્ટ્રોલ! ચારે બાજુ અનસેફ. ઓન પેપર, કાશ્મીર ઇઝ અવર્સ! હિમાલય પર ચાઇનાનું ડેન્જર છે જ. ને ત્રન બાજુ સમંદર છે, એટલે ટેરરિઝમને કન્ટ્રોલ કરવું ઇમ્પોસિબલ છે. એમ આઇ રાઇટ?

લિવિંગ રાજ ઠાકરે એપાર્ટ, સ્ટીલ વી આર ટુગેધર. મારા ઘરમાં પન ઇવન, મારા ફાધર મને સમટાઇમ્સ ફટકારે, એટલે યુ.પી.વાલાને બોમ્બેમાં થોડો માર પડે, તો ઇટ ઇઝ ટોલરેબલ, ઇફ લિમિટ ઇઝ નોટ ક્રોસ્ડ! ઓવરઓલ જૉવો તો…વી આર ટુગેધર! નો પ્રોબ્લેમ! એમ તો અમારા સુરતમાં બિહારી રિક્ષાવાલાઓ એટલા ઇનક્રિઝ થયા કે સિટીબસ પન ફૂટપાથ પર રન કરતું હતું, પછી આર.ટી.ઓ.માં રિક્ષાઓનું રજિસ્ટ્રેશન પન કલોઝ થઇ ગીયું.

સો, વ્હેર ધેર ઇઝ અ વીલ, ધેર ઇઝ અ વે! એટ એની કોસ્ટ, આપણું કન્ટ્રી સુપરપાવર તો બનવાનું જ, એ તમે હાલ જ લખી લો! (લખીને મારી પેન પાછું આપજૉ! ડોન્ટ ટ્રાય ટુ બી ઓનર ઓફ માય પેન, માઇન્ડ વેલ!)

આપણું ગુજરાત પન આર્ટ ઓફ ધ કન્ટ્રી કહેવાય, એટલે એના માટે ફયુ વડ્ર્ઝ રાઇટ કરું તો, યુ વિલ નોટ ઓબ્જેકટ, ધેટ આઇ નો વેરી વેલ. વલ્ર્ડ મેપ પર, એઝ કમ્પેર્ડ ટુ પોરબંદર, ગોધરા ઇઝ મોર ફેમસ! ત્રણ દિવસ તો આખું ગુજરાત એવું વાઇબ્રેટ થયેલું કે એના વાઇબ્રેશન્સ પન આફટર–શોકની જેમ યુ સી, વી કેન ફીલ. ઇન ધેટવે ઓલ સો, આપણે… ‘વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત‘ કહીએ તો, નથિંગ રોંગ.

બટ વન થિંગ ઇઝ ધેર, યુ સી. ગુજરાતનો સ્પિરિટ કવિ નર્મદે બિલ્ટ અપ કરેલો… કે વન્સ ધ સ્ટેપ ઇઝ ટેકન, વુડ નોટ બી ટેકન બેક…આઇ મિન ડગલો ભર્યો કે…ના હટવું…સમથિંગ લાઇક ધેટ! વી આર પ્રાઉડ ઓફ સચ પોએટ્સ એન્ડ રાઇટર્સ.

આપણા કન્ટ્રી માટે નિબંધ રાઇટ કરતું હોય… ને ઇફ વી ફર્ગેટ રાષ્ટ્રપિતા… આઈ એમ સોરી… રાષ્ટ્રપતિ…મહાત્મા ગાંધી, તો નો વન વિલ ફર્ગીવ અસ. એમનાં બા, ઇફ આઈ એમ નોટ રોંગ, કસ્તુરબાએ પન આ કન્ટ્રી માટે બહુ મોટો બલિદાન આપિયો હતો! અનફોરર્યુનેટલી, આજે પીપલ સ્કેર્ડ ટુ ગીવ બલિદાન. બટ આઇ ઓલવેઝ થિંક લાઇક સંજય ગાંધી, ઇફ યુ નો હીમ!

પીપલ જો બલિદાન ના આપે તો એમને પકડી પકડીને… ધે મસ્ટ બી ફોસ્ર્ડ ટુ ગીવ બલિદાન. કોઇ પન ફેલો કન્ટ્રીથી મોટો હોતું નથી. ઇફ સમ વન થિંકસ લાઇક ધેટ, વન મસ્ટ કટ ટુ સાઇઝ. આઇ વુડ ઓલવેઝ વિશ ટુ ફાઇટ ઇલેકશન વિથ ધ સ્લોંગન પીપલ જો બલિદાન ના આપે તો એમને પકડી પકડીને… ધે મસ્ટ બી ફોસ્ર્ડ ટુ ગીવ બલિદાન. કોઇ પન ફેલો કન્ટ્રીથી મોટો હોતું નથી. ઇફ સમ વન થિંકસ લાઇક ધેટ, વન મસ્ટ કટ ટુ સાઇઝ. આઇ વુડ ઓલવેઝ વિશ ટુ ફાઇટ ઇલેકશન વિથ ધ સ્લોંગન ‘બોચી પકડીને બલિદાન અપાવો!’ બાત ખલાસ!

મારો એક દેશભકિતનો સોંગ રાઇટ કરીને… આઇ ફિનિશ ધીસ ગુજરાતી નિબંધ:

ઓ માય કન્ટ્રી… યુ ડોન્ટ વરી,

બી હેપી!

ઇન્ડિયા તું છે મારું કન્ટ્રી,

બી હેપી, બી હેપી!

આઇ નો એવરીવ્હેર

શેઇમલેસ સાઉન્ડ-સાઉન્ડ

વલ્ર્ડ-પીસ જતું રહ્યું

સમવ્હેર અન્ડરગ્રાઉન્ડ!

કન્ફયુઝ માય માઇન્ડ.

રાઉન્ડ રાઉન્ડ રાઉન્ડ !

ઇન્ડિયા તું છે મારું કન્ટ્રી,

બી હેપી, બી હેપી!

સો… આણે બધાં ત્રન વાર સાથે શાઉટ કરવાનો છે…

મધર ઇન્ડિયાની જે, મધર ઇન્ડિયાની જે, મધર ઇન્ડિયાની જે!

ઓલ ધ બેસ્ટ, થેન્ક યુ!

( શ્રી વિજય શાહના "માતૃભાષા નું દેવું લેખ "માંથી સાભાર ....)

  સુરતી મુક્તકો …. શ્રી નિમિશ ઠાકર  નિર્મિશ ઠાકર

સુરતી મુક્તકો

[1] આજની મારી ડસા

હાઠ મારો માગટી’ટી કૈંક છોકરીઓ, હવે –

આ જવાની પર સમયનો કાટ લાયગો, હું કરા ?

‘સ્હેજ ટેકો આપજોની !’ આજ બોઈલી પ્રેમઠી

એક ડોસીએ ય મારો હાઠ માયગો, હું કરા ?

[2] કાંતિ અને ક્રાંતિ

કાંટિ નામે એક નવરો ચૂટનીને ચારે ચઈરો

જોટજોટામાં ટો એ ક્રાંટિપ્રનેટા ઠઈ ગીયો

આપને ઉલ્લૂ હટા, ટો બી ફરી ઉલ્લૂ બઈના

ક્રાંટિનું કૈં ના ઠયું પન કાંટિ નેટા ઠઈ ગીયો !

[3] સ્કૂલમાં એડમીશન

કોઈ પ્રિન્સિપલ નઠી હોટો સીઢો

મેં મારી રીટનો રસ્ટો લીઢો

‘ઝાલ ડોનેસન’ કીઢું ને મેં પછી –

બાબલો આખો જ ટાં આલી ડીઢો !

[4] મારી કવિટા

રોટાં કરી ડે એવી હસ્ટીને હું કરે ?

કાવ્યો લખાવે એવી મસ્ટીને હું કરે ?

પટનીને મેં કહ્યું લે વાંચ આ ગઝલ,

બોલી ટરટ પછી એ : ‘પસ્ટીને હું કરે ?’

[5] કોઓપરેટીવ બેંક વિશે

ખાટાં ખોલી ખોલીને ભૈ, હું લેવાનું ટંબૂરો ?

પૈહા પાછા ના ય મલે ભૈ, હું લેવાનું ટંબૂરો ?

બેંક લૂંટવા જાવ ટો એની લાઈન, ને એ લાઈનમાં –

પેલ્લો મેનેજર હોવાનો, હું લેવાનો ટંબૂરો ?

સાભાર --સૌજન્ય-રીડ ગુજરાતી

મારા કવી મિત્ર શ્રી રમેશ પટેલના બ્લોગ "આકાશદીપ " માં પ્રસિદ્ધ નીચેનો લેખ પણ આજની પોસ્ટના સંદર્ભમાં વાંચવા જેવો છે.

ધન્ય હો !માતૃભાષા તવ ગાણું....રમેશ પટેલ(આકાશદીપ )