 મનુષ્ય દુન્યવી પદાર્થો પ્રત્યે કેમ આકર્ષાય છે ? * તેમની વિવિધતા અને સુદરતા જોઈએ. * આંતરિક સમૃધ્ધિનો સ્પર્શ થયો નથી એટલે. |
8 March 2015
મનુષ્ય દુન્યવી પદાર્થો પ્રત્યે કેમ આકર્ષાય છે ?
3 March 2015
મારી નોંધપોથીમાં ટપકાવી લીધેલાંમાંથી કેટલાંક મુક્તકો
માનવ મનમાં રોજે રોજ કેટ કેટલા વિચારો આવે છે અને પસાર થઇ જતા હોય
છે ! સ્નાન કરતાં સાબુની ગોટી હાથમાંથી સરકી જાય એમ સ્તો !
માનવ, મન અને મનન અન્યોન્ય જોડાયેલાં હોય છે .
દરેક સર્જનનું મૂળ વિચાર છે અને વિચાર મન-મગજની પેદાશ છે.
મારા વિચાર મંથનના નવનીત સમાં ,મન-મગજમાંથી એ જતાં રહે
એ પહેલાં મારી નોંધપોથીમાં ટપકાવી લીધેલાંમાંથી કેટલાંક મુક્તકો
આજની પોસ્ટમાં મુક્યાં છે .આશા છે આપને એ વાચવાં –વિચારવાં ગમશે.
માનવ ઉડીને આજે પહોંચ્યો, મંગળના ગ્રહમાં ,ઉંચે અવકાશમાં ,
ના ચઢ્યો ,ખબર પૂછવા ,દુખી પડોશીના ઘરનાં, બે પગથીયાં .
================
સ્ત્રીઓને બસ ચાહતા રહો, બહુ સમજવાની જરૂર નથી,
પુરુષોને બસ સમજતા રહો,આપો આપ ચાહવા લાગશો.
===================
દુખો સહન કરી કરી , એ સહન કરવાની આદત પડી છે,
સુખો મળે છે એમાં ય ,દુઃખોની દહેશત લાગવા માંડી છે !
=====================
આમ તો જગતમાં રોજ લાખો લોકો મૃત્યુથી મરતાં હોય છે,
ઘરે મૃત્યુ દસ્તક દે ત્યારે જ, મૃત્યુની વિકરાળતા દેખાય છે.
===================
સુરજ રોજ ઉગે છે એક સરખો પૂર્વ દિશામાં બધે,
પરંતુ નઝારો સવારોનો કેવો જુદો જુદો દીસે બધે,
પશ્ચિમમાં પાણી દુકાળ હોય તો પૂર્વમાં હોય ઘોડાપુર,
પર્યાવરણની ખૂબીઓ જોઈને આ બધી, અજબો ગજબ,
વિચાર આવે,ઓ પ્રભુ,તારી લીલાઓ કેટલી અગમ છે !
=================
જિંદગીમાં ધાર્યો બદલાવ જો તમે ચાહતા હો તો,
સંજોગો પ્રત્યેનો તમારો અભિગમ બદલવો જ પડે.
=====================
સદા વહી રહેલા જીવન પ્રવાહની આ અજબ કમાલ છે !
વૃધ્ધાવસ્થામાં ચહેરાનો નકશો કેટલો બદલાઈ જાય છે !
==================
જિંદગી શું છે ? એ પ્રશ્નનો જવાબ એટલો સહેલો નથી
પણ જો જવાબ ટૂંકમાં આપું તો ,આ જિંદગી શું નથી !
=================
દુખ પછીનું સુખ, ખુશી લઈને આવે છે,
હાર પછીની જીત જ ગૌરવ અપાવે છે .
======================
મારી દિલી પ્રાર્થનાના પોકારથી પ્રભુ દુર નથી રહ્યો,
કર ગ્રહી, માર્ગદર્શક બની, એ જ મને સદા દોરી રહ્યો,
જીવન માર્ગ મારો ખાડા ટેકરાવાળો વિકટ ભલે રહ્યો ,
માર્ગના દરેક પગલે, મારી સાથે, પ્રભુ તું ચાલી રહ્યો.
===================.
પ્રભુ ,હું છું એક અદનો પામર મનુષ્ય ,
તું જ સંભાળી રહ્યો છે મારી આયુ દોર,
જેમ જીવાડે ત્યાં સુધી મારે જીવવું છે,
અને પછી તારામાં જ ભળી જવું છે.
===========
નથી મને કોઈ મહેચ્છાઓ સો વર્ષ જીવી જાઉં એવી,
થોડા વરસોની ભલેને હોય , જિંદગી હોય ખુશી ભરી.
વિનોદ પટેલ
મર્યાદા પુરૂષોત્તમ રામ
મર્યાદા પુરૂષોત્તમ રામ
વિશ્વમાં વસુધૈવ કુટુંબની ભાવના સાથે સંપ,સહકાર,સ્નેહ અને સરળતા જો કોઇ દેશે અપનાવી હોય તો તે છે હિન્દુસ્તાન. બિનસાંપ્રદાયિક્તા એ તેની આગવી ઓળખ છે. સર્વ ધર્મ સમભાવના સંસ્કારોનું સિંચન આદિઅનાદી કાળથી આ દેશમાં થતું આવ્યું છે. આ દેશનો મુખ્ય ધર્મ હિન્દુ છે. સૌથી પ્રાચીન એવો આ ધર્મ દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો ધર્મ છે. તેના મોટા ભાગના અનુયાયીઓ ભારત અને નેપાળમાં વસે છે. આ ઉપરાંત બાંગ્લાદેશ,ઇંડોનેશિયા,પાકિસ્તાન,મલેશિયા,શ્રીલંકા,સંયુક્ત રાજ્ય અમેરીકા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, યુનાઇટેડ કિંગડમ, મોરેશિયસ,દક્ષિણ આફ્રિકા, ગુયાના,ટ્રિનિદાદ,ટોબેગો અને સુરીનામમાં સારી એવી સંખ્યામાં હિંદુઓ વસે છે.
અનેક ચડાવ ઉતાર વચ્ચે આજે પણ હિન્દુ ધર્મ અને ધર્મગ્રંથો વિશ્વમાં અડીખમ ઊભા છે. વિશ્વના અનેક દેશોએ આ હિન્દુ ધાર્મિક સંસ્કૃતિનો અભ્યાસ કરી અપનાવેલ છે. આ ધર્મના પ્રચારપ્રસારમાં રામાનુજ,ચૈતન્ય મહાપ્રભુ અને માધવાચાર્ય જેવા આચાર્યોએ મોટુ યોગદાન આપેલ છે. ત્યાબાદ યોગ અને વેદાંત સાથે હિન્દુ ધાર્મિક સંસ્કૃતિને વિશ્વમાં નામના અપાવનાર શ્રી રામકૃષ્ણ,રમણ મહર્ષિ,સ્વામી પ્રભુપાદ,શ્રી અરવિંદ,સ્વામી વિવેકાનંદ,પરમહંસ યોગાનંદ, બી.કે.એસ.ઐયગંર અને સ્વામી રામ રહ્યા.
હિન્દુ ધર્મમાં ઘણા ગ્રંથો રચાયા છે. જે ઇશ્વર અને આસ્થા,તત્વજ્ઞાન,પુરાણવિદ્યા જેવા અનેક વિષયોનું સવિસ્તાર વર્ણન કરે છે. આ ગ્રંથોમાં વેદો અને ઉપનિષદોને સૌથી મહત્વપૂર્ણ,પ્રાચીન અને આધિકારીક માનવામાં આવે છે. અન્ય મહત્વના ગ્રંથોમાં રામાયણ,મહાભારત અને ગીતાનો સમાવેશ થાય છે. ઇ.પૂ. 500-100 માં રામાયણ અને મહાભારતની રચના થઇ હશે તેમ માનવામાં આવે છે.
રામાયણ એ એવું મહાકાવ્ય છે કે જે આજે ઘર ઘર કી કહાની બની ગયું છે. ગોસ્વામી તુલસીદાસે 500 વર્ષ પૂર્વે ખડી હિંદી ભાષામાં લોકો સમજી શકે તેવી સરળ રીતે રામચરિત માનસની રચના કરી. રામચરિત માનસ એ દરેક વર્ણના,જાતિના, સંપ્રદાયના,ધર્મના માનવ અર્થાત સમગ્ર વિશ્વના દરેક માનવ માટેનું મહાકાવ્ય છે. રામાયણની કથા મહદઅંશે ભગવાન રામ સાથે સંકળાયેલ છે. રામ શબ્દનું ઉચ્ચારણ માત્ર જ મનની શાંતિ અપાવે છે.
‘રામ’ શબ્દમાં ર, અ, મ, આ ત્રણ અક્ષરો આવે છે.
‘ર’ એ અગ્નિનું બીજ છે તે શુભ-અશુભ કર્મને બાળી નાખે છે.
‘અ’ એ સૂર્યનું બીજ છે તે મોહાંધકારનો નાશ કરે છે.
‘મ’ એ ચંદ્રનું બીજ છે તે ત્રિવિધ તાપ,આધિ,વ્યાધિ,ઉપાધિને હરે છે.
‘ર’ કાર બ્રહ્મમય છે,
‘અ’ કાર વિષ્ણુમય છે,
‘મ’ કાર શિવમય છે.
‘મ’ કાર શિવમય છે.
રાજા દશરથના રાજ્યમાં અનેકાનેક સુખ સમૃધ્ધિઓ હતી, પણ એક શેર માટીની ખોટે રાજાની ઉંઘ હરામ કરી નાખી હતી. અનેક યજ્ઞો,દાન-દક્ષિણા અને ભગવાનના આશીર્વાદથી રાજાની ત્રણે રાણીઓ કૌશલ્યા,કૈકયી અને સુમિત્રાએ ચાર પુત્રરત્નોને જન્મ આપ્યો. ચૈત્ર સુદ નોમના રોજ કૌશલ્યાજીના ઉદરે રામચંદ્ર ભગવાનનો જન્મ થયો,જ્યારે કૈકયીએ ભરતને તથા સુમિત્રાએ લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્નને જન્મ આપ્યો.
રામના જન્મ સમયે ખુદ ભગવાને પુષ્પવૃષ્ટિ કરી છે. સાક્ષાત ભગવાનનું સ્વરૂપ હોવા છતાં ક્યારેય તેમના જીવનમાં એ ભાવ જોવા મળ્યો નથી. તેમનું સમ્રગ જીવન બીજાના ભલા માટે બન્યું હોય તેમ તેઓ જીવ્યા છે. શિક્ષા પ્રાપ્ત કરવા ગુરૂના આશ્રમમાં પણ કોઇ છળકપટ,કોઇ શિષ્યની હેરાનગતિ ન કરવી,સૌને સન્માન આપવું, સંપથી રહેવુ,ગુરૂની સેવા કરવી જેવા ઘણા બધા ગુણો આપણે આત્મસાત કરવા જોઇએ. તે જમાનામાં રાજાઓ અનેક પત્નીઓ રાખી શકતા હતા તેમ છતાં તેઓએ એક પત્નીવ્રત પાળ્યું છે. તેઓ જીવન દરમ્યાન વચનપાલક રહ્યા. માતા કૈકયીની દાસી મંથરાની કાનભંભેરણીથી મળેલા ચૌદ વર્ષના વનવાસ માટે પોતાના પિતાએ આપેલ વચનનું પાલન કરવા સહેજપણ આનાકાની કર્યા વિના સહજતાથી તેને સ્વીકારી લીધો. જે તેમની પિતૃભક્તિનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.
કોઇકે સાચે જ કહ્યું છે કે, પ્રત્યેક પિતાની યુવાની...... નિજ નવજાત પુત્રની ચાલણગાડી બનવાથી શોભે છે: અને પ્રત્યેક પુત્રની યુવાની............ વયોવૃદ્ધ પિતાની ટેકણ લાકડી બનવાથી શોભે છે. ‘રામનામ’ એ બ્રહ્મા,વિષ્ણુ,મહેશનું સાક્ષાત સ્વરૂપ છે. તે ઓમકાર સમાન છે,ઓમકાર જ બ્રહ્મા છે,આત્મરૂપ છે. રામ સૌ જીવોના ઉધ્ધારક છે. અનેક જીવોનો તેઓએ ઉધ્ધાર કર્યો છે. પાપી,દુરાચારી અને અધોગતિને પામેલ કોઇ પણ જીવને તેઓએ નવજીવન બક્ષ્યું છે.
જીવનમાં જ્યારે ‘રામ’ ભુલાય છે ત્યારે જ ‘કામ’ નો પ્રવેશ થાય છે. ભગવાન શ્રીરામ એક ભાઇ તરીકે, એક પતિ તરીકે,એક પુત્ર તરીકે,એક મિત્ર તરીકે આપણા સૌના આદર્શ રહ્યા છે,ક્યારે ય તેઓએ મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન કર્યું નથી એવા મર્યાદા પુરૂષોત્તમ રામ એ આપણી ધરોહર છે. આવો આપણે સૌ એકમેકના થઇને રહીએ,આપણી સંસ્કૃતિ,સભ્યતાને અનુસરીએ અને આવનારા પડકારોનો સામનો કરીએ.
એવોર્ડ વાંછું કવિનું ગીત!!! ….–કૃષ્ણ દવે
એવોર્ડ વાંછું કવિનું ગીત!!! ….–કૃષ્ણ દવે
છાસ લેવા જાઉં છું ને દોણી નહી સંતાડું,
મારી આ પંક્તિ છે,છાપો,એક તો એવોર્ડ મને આપો . . .!
ચોવીસ કલ્લાક આમ હું ક્યાં ફરું છું કોઈ મોટ્ટા કવિશ્રીનાવ્હેમમાં ?
“એવોર્ડ મેળવવાની કળા” એ નામવાળું પુસ્તક વાંચ્યું ને પડ્યો પ્રેમમાં.
ત્યારથી આ સ્પીડબોટ સામે ઉતાર્યો છે નાનકડો આપણો તરાપો
એક તો એવોર્ડ મને આપો . . .!!
ફંક્શનમાં હંમેશાં જઈએ ને આવીએ તે અમને પણ ભાવ થોડો થાય,
ઉઠતાં ઘોંઘાટમાંય સુરીલો કંઠ કો’ક નાનું પણ ગીત મારું ગાય;
એવું ક્યાં કહું છું કે મારાથી ચડિયાતી લીલ્લી કોઈ ડાળ તમે કાપો ,
એક તો એવોર્ડ મને આપો . . .!!
ઓરીજીનલ ચંદનનું લાકડું છું; એટલે હું આવ્યો છું આપશ્રીને દ્વાર,
વર્ષોથી આમ હું ઘસાઉં છું; છતાંય એક તિલ્લકમાં આટલી કાં વાર ?
એવોર્ડ મેળવવાનું લોબિંગ કરાવવાનાં મેં ક્યાં કર્યાં છે કોઈ પાપો ?
એક તો એવોર્ડ મને આપો . . .!!!!
– કૃષ્ણ દવે
વાંસલડી ડૉટ કૉમ ……કૃષ્ણ દવે
વાંસલડી ડૉટ કૉમ, મોરપિચ્છ ડૉટ કૉમ, ડૉટ કૉમ વૃંદાવન આખું,
કાનજીની વેબસાઈટ એટલી વિશાળ છે કે કયાં કયાં નામ એમાં રાખું ?
ધારો કે મીરાંબાઈ ડૉટ કૉમ રાખીએ તો રાધા રિસાય એનું શું ?
વિરહી ગોપીનું ગીત એન્ટર કરીએ ને ક્યાંક ફ્લૉપી ભીંજાય એનું શું ?
પ્રેમની આ ડિસ્કમાં તો એવી એવી વાનગી કે કોને છોડું ને કોને ચાખું ?
કાનજીની વેબસાઈટ…
ગીતાજી ડૉટ કૉમ એટલું ઉકેલવામાં ઊકલી ગઈ પંડિતની જાત.
જાત બળી જાય છતાં ખ્યાલ ના રહે ને એ જ માણે આ પૂનમની રાત.
તુલસી, કબીર, સુર, નરસૈંયો થઈએ તો ઊકલે છે કંઈક ઝાંખું ઝાંખું.
કાનજીની વેબસાઈટ…
એ જ ફક્ત્ પાસવર્ડ મોકલી શકે છે જેના સ્ક્રીન ઉપર નાચે છે શ્યામ.
એને શું વાઇરસ ભૂંસી શકવાના જેનાં ચીર પૂરી આપે ઘનશ્યામ ?
ઇન્ટરનેટ ઉપર એ થનગનતો આવે, હું કોઈ દિવસ વિન્ડો ના વાખું.
કાનજીની વેબસાઈટ…
26 February 2015
ગુણવંત શાહ
ગુણવંત શાહને પદ્મશ્રી
પરિવારનો અને વાચકોનો પ્રેમ મળ્યો ને હવે આ પદ્મશ્રી,
માન વધ્યું છે તમારું કે પછી કદાચ એવોર્ડનું તમારા થકી ?
રવિવારે લાખો લોકોની સવાર પડે વિચારોના વૃંદાવનથી,
ઘરમાં એ કૉલમ જે પહેલા વાંચી લે એ ગણે પોતાને લકી.
એવોર્ડ ભલે મોડો મળ્યો પણ તમારી કદર થઈ એ નક્કી,
સારું થયું, તમારા ચાહકોની પ્રાર્થના પ્રભુ સુધી પંહોચી શકી.
તમારા લેખો વાંચીને કંઈ કેટલાય વાચકોની આંખો છલકી,
ને તમારી લોકચાહનાની બુલંદી તો છેક આસમાનને અડકી.
લેખન, પ્રવચન અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં તમારી પ્રતિભા ઝળકી,
ધરતી કેટલું તપ કરે ત્યારે મળે વ્યક્તિ તમારા જેવી સરખી.
દેશ, કાળના સીમાડા મિટાવીને તમે જ્ઞાનની તાકાત પરખી,
તમારું ઉચિત સન્માન થતું જોઈ ગુજરાતની પ્રજા બહુ હરખી.
–મૃગાંક શાહ
આજની પોસ્ટમાં ડો. ગુણવંત શાહ લિખિત મને ગમેલા બે લેખો મુક્યા છે.
૧. પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ સાથે પદયાત્રા અને વિચારયાત્રા
૨. ઉપનિષદના ઋષિ કેવા હતા? ઋષિ વિનોબા જેવા હતા!
ગાંધી યુગના આ બે પ્રહરીઓ સાથે ડો.શાહે સારો એવો સમય સંપર્કમાં રહ્યા છે અને સમય વિતાવ્યો છે. અત્યંત સાદગી ભરી જીવન ચર્યાથી સો વર્ષનું સેવામય જીવન જીવી શકાય છે એનું ઉમદા ઉદાહરણ એટલે પુ. રવિશંકર મહારાજ .
આજે પ્રસ્તુત આ બે લેખોમાં વિચારક અને લેખક ડો. શાહે એમના જીવનના અનુભવો અને પ્રસંગોને એમની પોતાની રસાળ શૈલીમાં રજુ કર્યા છે ,એ સૌને વાંચવા અને વિચારવા ગમે એવા છે.
વિનોદ પટેલ
========================
પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ સાથે પદયાત્રા અને વિચારયાત્રા – Dr.Gunavant Shah
જ્યારે પણ તમે ‘વૈષ્ણવજન’ ભજન સાંભળો ત્યારે જરૂર યાદ રાખશો: ગુજરાતમાં રવિશંકર મહારાજ થઇ ગયા અને તેઓ ખરા અર્થમાં ‘વૈષ્ણવજન’ હતા. મહાશિવરાત્રિ એ પૂજ્ય મહારાજની જન્મતિથિ છે.
મહાત્મા ગાંધીના દર્શન કરવાની તક ભલે ન મળી, પરંતુ પૂરા છ મહિના પૂજ્ય રવિશંકર મહારાજ સાથે પદયાત્રા કરવાની તક મળી તે મારું સદ્્ભાગ્ય! મેં ગાંધીજીના દૃષ્ટિબિંદુથી મહારાજને નથી જોયા, પરંતુ c/o મહારાજ ગાંધીજીને જોયા! એ પદયાત્રા વિનોબાજીના ભૂદાન આંદોલનના ભાગરૂપે 1957માં થઇ ત્યારે લાંબો સત્સંગ થતો રહ્યો. સાથે સાધુચરિત જુગતરામ દવે હતા. હર્ષકાંત વોરા મુરબ્બી મટીને મિત્ર બની ગયેલા. રમણ અને હું ખડે પગે વડીલોની સેવામાં હાજર રહેતા. પદયાત્રા ઓલપાડ, ચોર્યાસી, કિમ, બારડોલી, વ્યારા, વલસાડ અને પારડી પંથકમાં થયેલી. પદયાત્રાની સાથોસાથ વિચારયાત્રા પણ ચાલતી રહેલી. પૂજ્ય મહારાજ રાંદેરમાં મારા ઘરે જ રહેલા ત્યારે મારી રેલે સાઇકલ એમને ભેટ આપી હતી. પદયાત્રામાં અમારા થેલા એ સાઇકલ પર ભેરવાઇ જતા. મહારાજે એ સાઇકલનું નામ પાડ્યું: ‘યાંત્રિક ગધેડો’
બારડોલી તાલુકામાં પદયાત્રા દરમિયાન ભારે વરસાદ તૂટી પડ્યો. આકાશ અને પૃથ્વીને ભેગાં કરવા મથતી હેલી સામે છત્રી ક્યાં સુધી ટકે? કેટલાંક ગામોમાં ઘૂંટણપૂર પાણીમાં પ્રવેશવું પડતું. યજમાનને ત્યાં પહોંચ્યા પછી પહેલું કામ પગ પર જામેલો કાદવ કાઢવાનું રહેતું. મોતા ગામે પહોંચ્યા ત્યારે સરદાર પટેલ સાથે બારડોલી સત્યાગ્રહમાં ભાગ લેનારા ઉત્તમચંદ શાહ પણ હતા. ખાદીની થેલીમાં મૂકેલાં કપડાં કોરાં શી રીતે રહી શકે? મહારાજે યજમાને આપેલું ટીનોપોલની સફેદીમાં શોભતું ધોતિયું પહેર્યું. એમનાં વસ્ત્રો તાજી વણાયેલી ખાદી જેવાં અને પીળાશની દીક્ષા પામેલાં જ જોવા મળતાં તેથી ઉછીના લીધેલા પહેરણની સફેદાઇને કારણે તેઓ જુદા જુદા લાગ્યા! એમનાં ઊજળાં કામોથી આખું ગુજરાત પરિચિત ખરું, પરંતુ અત્યંત ઊજળાં કપડાંમાં એમને કોઇએ ક્યારેય જોયા નહીં હોય. હજી યાદ છે કે મોતા ગામમાં સોનીઓની વસ્તી ખાસી હતી. પૂજ્ય મહારાજને હઠીલો કબજિયાત પજવતો હતો. રમણનું કામ રોજ રાતે મૂઠી ભરીને હરડે આપવાનું રહેતું. વૈદ્યરાજ રસિકભાઇએ આ સૂચન કર્યું હતું. હરડે પણ નિષ્ફળ જતી. આવી કબજિયાત છતાં મહારાજ પૂરાં 100 વર્ષ જીવ્યા હતા. તેઓ બોચાસણમાં આત્મસ્થ થયા.
બારડોલીથી પાંચ-સાત કિલોમીટર છેટે બારાસડી નામે ગામ છે. અમારી પદયાત્રા ત્યાં પહોંચી કે તરત સમાચાર મળ્યા કે ગાંધીજીના અંતેવાસી શ્રી નરહરિ પરીખની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે. અમને સૌને લેવા માટે એક ટ્રક પણ તૈયાર હતી. મહારાજે તો બારડોલી ચાલતા જ જવાનો આગ્રહ રાખ્યો. નરહરિભાઇ તો જીવંત હોવા છતાં ઇન્દ્રિયાતીત બની ચૂક્યા હતા. તે જ દિવસે નરહરિભાઇનો છેલ્લો શ્વાસ મહારાજની હાજરીમાં તૂટ્યો, પરંતુ મહારાજની પદયાત્રા અતૂટ રહી! નરહરિભાઇના સુપુત્ર મોહન પરીખ અચ્છા ફોટોગ્રાફર પણ હતા. અમારી પદયાત્રા કિમ પાસેના પિપોદરા ગામેથી નીકળી ત્યારે મોહનભાઇએ અમારા ફોટા લીધા હતા. એક યાદગાર ફોટો આજે પણ વેડછી આશ્રમમાં પૂજ્ય જુગતરામભાઇના સ્મારકતીર્થમાં જોવા મળે છે. બરાબર યાદ છે. આગલી રાતે જુગતરામકાકા બીજા દિવસે સવારે નાસ્તો મળે તેની ચોક્સાઇ કરી લેતા અને અંગ્રેજી છાપું અચૂક વાંચી લેતા.
મહારાજ મળસકે ચારેક વાગે જાગી જતા, પરંતુ પથારીમાં બેસીને ફાનસને અજવાળે ગીતાપાઠ કાયમ કરતા. તેમને ગીતા લગભગ કંઠસ્થ હતી, પરંતુ તપખીરની દાબડી જેવડી ગુટકોગીતા હાથમાં રાખતા. જરૂર પડે તો શ્લોક જોઇ લેતા અને આગળ વાંચતા. ગીતા પ્રમાણે જીવી જનારા લોકસેવકો કેટલા? ત્રણ નામો લેવાં રહ્યાં: મહારાજ, જુગતરામભાઇ અને બબલભાઇ મહેતા. ગાંધીયુગ સાથે સેવાયુગ ચાલતો રહ્યો. કુડસદ ગામે પદયાત્રા પહોંચી ત્યારે સમાચાર મળ્યા કે સ્વામી આનંદ મહારાજને મળવા આવી રહ્યા છે. કોઇ કારણસર સ્વામી ન આવ્યા. એ તક ગઇ તે ગઇ! હું કદી સ્વામી આનંદનાં દર્શન ન કરી શક્યો.
બીજા સંત કેદારનાથજી તો કિશોરલાલ મશરૂવાળાના ગુરુ હતા. કેદારનાથજી બે વખત રાંદેર આવેલા અને એક વાર અમારે ઘરે રાત રહેલા. તેઓ વ્યવહારશુદ્ધિ આંદોલન ચલાવતા હતા. એમનું પુસ્તક ‘વિવેક અને સાધના’વાંચીએ તો ખ્યાલ આવે કે બાહ્યાચાર વિનાનું પરિશુદ્ધ અધ્યાત્મ કેવું હોય. પ્રાત: સ્મરણીય મહારાજ ખાદીધારી સાધુ હતા.
એક અંગત વાત સંકોચપૂર્વક લખી રહ્યો છું. અમારી પદયાત્રા વલસાડ પાસે અતુલની નજીક કોઇ ગામમાં પહોંચી. ભોજન પછી હું હર્ષકાંત વોરા સાથે બેઠો હતો ત્યાં કોઇએ આવીને કહ્યું: ‘ગુણવંતભાઇ! મહારાજ તમને બોલાવે છે.’ આશ્ચર્ય થયું કારણ કે મહારાજ માંડ 25-30 મીટર છેટે કોઇ ઓરડામાં બેસીને રેંટિયો કાંતી રહ્યા હતા. બપોરના ભોજન પછી અમે સૌ પદયાત્રીઓ આરામ કરતા અને ઊંઘ પણ આવી જતી. મળસકે ઊઠીને દસ-પંદર કિલોમીટર ચાલવાનું થતું તેથી બપોરની ઊંઘ વહાલી લાગતી. મહારાજ કદી બપોરે આરામ કરતા નહીં અને રેંટિયો કાંતવા બેસી જતા. મેં એમને કાંતતી વખતે ઝોકું ખાઇ જતા પણ જોયા હતા.
મને એમણે શા માટે બોલાવ્યો હશે? કાંતવાનું બંધ રાખીને મને પાસે બેસાડીને મહારાજે કહ્યું: ‘ગુણવંત તારા વિવાહ માટે મારી પાસે એક વાત આવી છે. બારડોલી સ્વરાજ આશ્રમના ફલાણાભાઇની દીકરી માટે.’ હું આવા પ્રસ્તાવ માટે માનસિક રીતે બિલકુલ તૈયાર ન હતો. કદાચ પરણવા માટે જ હું તૈયાર ન હતો. મહારાજે વાત કહી ખરી, પરંતુ આગ્રહ ગેરહાજર હતો. મેં માત્ર એટલું જ કહ્યું: ‘હું વિચારીશ.’ હર્ષકાંતભાઇ મારી રાહ જોતા બેઠા હતા. મેં એમને વાત કરી ત્યારે એમણે એટલું જ કહ્યું: ‘હું આશ્રમમાં રહું છું છતાં કહું છું કે આશ્રમવાળાની છોકરી લેવામાં બહુ માલ નહીં.’ મને આવી બાબતમાં મહારાજ કરતાં પણ હર્ષકાંતભાઇ વધારે શ્રદ્ધેય જણાયા! ત્યાં જ વાત પૂરી થઇ. વર્ષો પછી મેં મારાં બાળકોને રાંદેરમાં કોઇ લગ્નપ્રસંગે એ સ્ત્રી બતાવી અને કહ્યું: ‘યોર વૂડહેવબિન મધર.’ તે દિવસે બાળકોએ મારી મશ્કરી ધરાઇને કરી. એ સ્ત્રી પણ માતા બની ચૂકી હતી. મને એક મહાન આપત્તિમાંથી બચાવી લેવા બદલ આજે પણ હું સદગત હર્ષકાંત વોરાનો આભારી છું. હર્ષકાંતભાઇ મુંબઇની સેંટ ઝેવિયર્સ કોલેજમાં ભણીને M.Sc. થયા હતા અને મેથેમેટિક્સ સાથે ફર્સ્ટક્લાસ ફર્સ્ટ આવ્યા બાદ ઠક્કરબાપા પાસે પહોંચ્યા હતા. ત્યારબાદ તેઓ જુગતરામ દવે પાસે વેડછી ગયેલા. હું બચી ગયો રે બચી ગયો! આવો નિખાલસ નાગર મેં જીવનમાં બીજો જોયો કે જાણ્યો નથી.
પૂજ્ય મહારાજ વાત કરે ત્યારે અત્યંત આદરપૂર્વક સરદાર પટેલને ‘સરદારસાહેબ’ તરીકે યાદ કરતા. માનશો? તેઓ એક પ્રસંગે સરદારની સામે થયેલા. અમદાવાદ શહેરનો વિકાસ થયો ત્યારે ગટરના પાણીનો નિકાલ કરવા માટે ગ્યાસપુર ગામનો કબજો લઇને અમદાવાદ મ્યુનિસિપાલિટીએ ગામલોકોને ગામ ખાલી કરવા માટેના હુકમની તૈયારી કરી. નરહરિ પરીખે આ વાત મહારાજને કરી. સરદાર વિઠ્ઠલ કન્યા વિદ્યાલયમાં નડિયાદ આવ્યા ત્યારે મહારાજ એમને મળ્યા. સરદારે કહી દીધું: ‘તમે એમાં નહીં સમજો. તમે આમાં પડશો નહીં અને લોકોને ચડાવશો નહીં.’ મહારાજ તો સડક થઇ ગયા! થોડી વાર ચૂપ રહીને માત્ર એટલું જ બોલ્યા: ‘તો ત્યાં જમીન લેવા આવજો, હું ત્યાં મળીશ.’ સરદાર મહારાજનો મિજાજ પારખી ગયા અને ગ્યાસપુર બચી ગયું!
બીજો પ્રસંગ મોરારજીભાઇની સામે થયા તેનો છે. 1949-50ના અરસામાં મહારાજ, ઉમાશંકર જોશી અને યશવંત શુકલ ચીન ગયા હતા. ત્યાંની સામ્યવાદી સરકારનાં કેટલાંક પગલાંથી સૌ પ્રભાવિત થયા. મહારાજ દેશ પાછા આવ્યા અને મુંબઇમાં મોરારજીભાઇને નિવાસે મળવા ગયા. ચીનની પ્રશંસા સાંભળીને મોરારજીભાઇ ગુસ્સે થયા અને એમણે મહારાજને અપમાનિત કર્યા. બંને વચ્ચે બોલવાનો સંબંધ ન રહ્યો. મહાગુજરાતની ચળવળના પ્રારંભે અમદાવાદમાં ગોળીબાર થયો. ઇન્દુચાચા લોકનેતા હતા. મોરારજીભાઇ ઉપવાસ પર ઊતર્યા. એમની સભા સામે ‘જનતા કરફ્યુ’નું એલાન થયું. મહારાજ અમદાવાદથી દૂર જ રહ્યા. મોરારજીભાઇના ઉપવાસ છોડાવવામાં તેઓ મદદરૂપ થાય તેમ હોવા છતાં મહારાજ મોરારજીભાઇને મળવા પણ તૈયાર ન હતા. અમારી પદયાત્રા વલસાડ પાસેના કોસંબા ગામે હતી ત્યારે વર્ષો પછી મોરારજીભાઇનો વિનયપૂર્ણ પત્ર મહારાજને મળ્યો. મહારાજે આભિજાત્ય પ્રગટ કરીને સાનુકૂળ પ્રતિભાવ આપ્યો. બંને મહાનુભાવો વચ્ચે ફરીથી સુમેળ થયો. પરિણામે મોરારજીભાઇએ ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઇ ત્યારે તેનું ઉદ્્ઘાટન મહારાજ પાસે જ કરાવ્યું! એ પદયાત્રામાં મ.જો. પટેલ અમારી સાથે હતા. એમનું પુસ્તક પ્રગટ થયું છે. મહારાજને એમના પર ઘણો પ્રેમ હતો.
પરમ દિવસે મહાશિવરાત્રિ આવે છે. દેશી તિથિ પ્રમાણે એ પૂજ્ય મહારાજની જન્મતિથિ છે. પદયાત્રામાં એ દિવસે હું મહારાજને પગે લાગીને આશીર્વાદ માગતો કારણ કે એ મારી પણ જન્મતિથિ છે. આદરણીય મોરારિબાપુની જન્મતિથિ પણ એ જ છે. મહારાજે એક સૂત્ર આપણને આપ્યું છે: ‘ઘસાઇને ઊજળાં થઇએ.’ સુરતમાં રિંગ રોડના એક ક્રોસિંગ પર મારા આગ્રહથી એ શબ્દો મહારાજના નામે વર્ષો પહેલાં કોતરાયા હતા. કદાચ આજે પણ એ વાંચવા મળશે. જ્યારે પણ તમે ‘વૈષ્ણવજન’ ભજન સાંભળો ત્યારે જરૂર યાદ રાખશો: ગુજરાતમાં રવિશંકર મહારાજ થઇ ગયા અને તેઓ ખરા અર્થમાં ‘વૈષ્ણવજન’ હતા.
પાઘડીનો વળ છેડે
પ્રિય ગુણવંતભાઇ શાહને સપ્રેમ:
પૂ. દાદાના સાંનિધ્યમાં
આપણે સાથે કરેલી પદયાત્રાની
મધુર સ્મૃતિમાં.
મ. જો. પટેલ
“નવી વસ્તુ શીખવાની ધગશ જેનામાંથી જતી રહી હોય તે ઘરડો, એમ એક સંતે કહ્યું છે.આવા ઘરડાઓ આપણા દેશમાં જ્યાં જાઓ ત્યાં નજરે પડશે. “
“ખેડૂતનું જીવન અત્યંત પવિત્ર જીવન છે, કારણ તેનો ઇશ્વર સાથે ડગલે ને પગલે સંબંધ આવે છે…ઋષિઓના મનમાં ખેતી માટે ભારે પ્રેમ હતો. ‘ઋષભ’ (બળદ) અને ‘ઋષિ’ એ બંને શબ્દો મૂળમાં લગભગ સરખા જ અર્થના છે.
બંનેમાં ‘ઋષ’ એ જ ધાતુ છે. ઋષભ હળની આગળ ચાલે અને ઋષિ હળની પાછળ ચાલે, એટલો જ એ બેમાં તફાવત. “
–વિનોબા ભાવે ના ” મધુકર ” નિબંધ સંગ્રહમાંથી – ડો.ગુણવંત શાહ
કરતાં જાળ કરોળિયો,
કરતાં જાળ કરોળિયો, ભોંય પડી પછડાય
વણ તૂટેલે તાંતણે, ઉપર ચડવા જાય
મે’નત તેણે શરૂ કરી, ઉપર ચડવા માટ,પણ પાછો હેઠો પડયો, ફાવ્યો નહિ કો ઘાટ.
એ રીતે મંડી રહ્યો, ફરી ફરી બે-ત્રણ વાર
પણ તેમાં નહિ ફાવતા, ફરી થયો તૈયાર
હિંમત રાખી હોંશથી, ભીડયો છઠ્ઠી વાર,ધીરજથી જાળે જઈ, પોં’ચ્યો તે નિર્ધાર
ફરી ફરીને ખંતથી, યત્ન કર્યો નહિ હોત
ચગદાઈ પગ તળે, મરી જાત વણમોત…
એ રીતે જો માણસો, રાખી મનમાં ખંત
આળસ તજી, મે’નત કરે પામે લાભ અનંત.
કવિ દલપતરામ
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી
મોજાંઓથી ડરનારાઓની નૌકા પાર થતી નથી ,
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.
મુખમાં દાણો પકડી એક કીડી જ્યારે ચાલે છે,
દીવાલ ઉપર ચઢતાં સો વાર પડી જાય છે,
સફળ થવાનો એના મનનો અડગ વિશ્વાસ,
એની નસોને સાહસ કરવા પ્રેરતો હોય છે ,
ચઢવાનું કે પડવાનું એને અસર કરતું નથી,
કીડીની એ મહેનત અંતે બેકાર જતી નથી,
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.
મરજીવો સમુદ્રમાં મોતી લેવા ડૂબકીઓ મારે છે,
અંદર જઈ જઈને ખાલી હાથે પાછો આવે છે,
ઊંડા પાણીમાં મોતી મળવાં કંઈ સહેલાં નથી,
ઉત્સાહ બેવડાય છે મરજીવાનો મુશીબતોથી ,
હર વખત કઇ એની મુઠ્ઠી ખાલી નથી રહેતી,
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.
અસફળતા એક પડકાર છે એનો સ્વીકાર કરો,
ખામીઓ રહી હોય એ જોઇને એમાં સુધાર કરો,
સફળતા ના મળે ત્યાં લગી ઊંઘ કે ચેન છોડો ,
સંઘર્ષનું મેદાન છોડી તમે કદી ના ભાગો ,
પ્રયત્ન વિના જય જયકાર કોઈનો થતો નથી,
કોશિશ કરનારાઓની કદાપી હાર થતી નથી.
-કવી હરિવંશરાય બચ્ચન … અનુવાદ- વિનોદ પટેલ
Subscribe to:
Posts (Atom)