મળવા જેવા માણસ….શ્રી વિશ્વદીપ બારડ…. પરિચય …. શ્રી. પી.કે.દાવડા

 મળવા જેવા માણસ….શ્રી વિશ્વદીપ બારડ…. પરિચય …. શ્રી. પી.કે.દાવડા

મારા મિત્ર શ્રી પી.કે. દાવડાએ એમની જાણતી પરિચય શ્રેણી “મળવા જેવા માણસ ” માં ૪૯ મો પરિચય , હ્યુસ્ટન નિવાસી સાહિત્ય અને સમાજ સેવી એમના નામથી અને કામથી જાણીતા શ્રી વિશ્વદીપ બારડનો પરિચય ઈ-મેલમાં મને મોકલ્યો છે.

આ બન્ને મહાનુભાવોના આભાર સાથે શ્રી વિશ્વદીપ બારડનો પરિચય વિનોદ વિહારના વાચકો માટે આજની પોસ્ટમાં સહર્ષ પ્રસ્તુત કરું છું. 

વિનોદ પટેલ 

=========================== 

મળવા જેવા માણસ…શ્રી વિશ્વદીપ બારડ….પરિચય…..શ્રી પી.કે.દાવડા 

વિશ્વદીપભાઈનો જન્મ ૧૯૪૬ માં ભાવનગરમાં થયો હતો. ચાર ભાઈ બહેનોમાંથી એ સૌથીનાના હતા. એમના પિતા શ્રી ભગવાનભાઈએ માત્ર પ્રાથમિક શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું હતું અનેબિલ્ડીંગ કન્સ્ટ્રક્શનના નાના મોટા કામ કરતા હતા. માતા મણીબેન શિક્ષણથી વંચિત હતાં .મધ્યમ વર્ગી કુટુંબમાં રહીને વિશ્વદીપભાઈએ કરકસરનો પાઠ નાનપણમાં જ શીખી લીધેલો.

વિશ્વદીપભાઈનું પ્રાથમિક શાળાનું શિક્ષણ ભાવનગરની શામળદાસ સ્કૂલમાં થયેલું. ગાંધીજીપણ આ જ શાળામાં ભણેલા. આજે ૬૫ વર્ષો બાદ પણ એ શાળામાં ગવાતી પ્રાર્થના “અસત્યોમાંહેથી પ્રભુ પરમ સત્યે તું લઈ જા” એમની પ્રિય છે. ત્યારબાદ એમણે ભાવનગરની  આલ્ફ્રેડહાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કરી,૧૯૬૫ માં S.S.C. ની પરીક્ષા પાસ કરી. પ્રાથમિક શાળાના અભ્યાસદરમ્યાન,ગામમાં યોજાતા કથા–કિર્તનમાં હાજરી આપી, એમણે રામાયણ અને મહાભારતનીકથાઓ સાંભળેલી. હાઈસ્કૂલ કોર્ટની નજીક હોવાથી ક્યારેક ક્યારેક કોર્ટમાં ક્રીમીનલ કેસનીસુનાવણી સાંભળવા જતા.

S.S.C. ની પરીક્ષા પાસ કરી, ભાવનગરની  શામળદાસ કોલેજમાં આર્ટસ વિભાગમાંએડમીશન લઈ એક વર્ષ પૂરૂં કર્યું. ૧૯૬૬ માં સૌરાષ્ટ્ર યુનીવર્સીટીની સ્થાપના થઈ, અને એમનીકોલેજ સૌરાષ્ટ્ર યુનીવર્સીટીમાં આવી, પણ એમને તો ગુજરાત યુનીવર્સીટીમાં જ ભણવું હતુંએટલે એ ભાવનગરથી અમદાવાદ એમના બહેનને ઘરે આવી ગયા, અને અમદાવાદનીએસ.વી. કોલેજમાં દાખલ થયા.અહીંથી તેમણે ૧૯૭૦ માં ગુજરાતી અને ઈતિહાસના વિષયોસાથે B.A. ની ડીગ્રી મેળવી. કોલેજના આ વર્ષો દરમ્યાન એમણે સવારના ૭ થી ૧૦ વાગ્યાસુધી કોલેજમાં અભ્યાસ અને ૧૧ થી રાત્રે ૮ વાગ્યા સુધી સોના–ચાંદીનીદુકાનમાં એકાઉન્ટીંગનું કામ કર્યું, જેથી કોલેજના ખર્ચને પહોંચી વળાય.

વિશ્વદીપભાઈને શાળાના સમયથી જ કવિતા પ્રત્યે લગાવ હતો પણ એમણે કવિતાઓલખવાની શરૂઆત કોલેજના અભ્યાસ દરમ્યાન કરી. ૧૯૬૭ માં એમણે પહેલી કવિતા“અદયભીંત” અને બીજી કવિતા “કોઈ બિચારી”. લખી.કોઈ બિચારી કવિતા “સ્ત્રી” સામયિકમાંછપાઈ. કોલેજની કાવ્ય સ્પર્ધામાં “ કહેશો નહી”-“હસતો રહ્યો”  કવિતા પ્રથમ સ્થાને આવી.એમની કેટલીક કવિતાઓ કોલેજના બુલેટીન બોર્ડ પર પણ મૂકાઈ.

૧૯૭૦ માં ગ્રેજ્યુએટ થયા બાદ એમને ગુજરાત આયુર્વેદ યુનીવર્સીટીમાં નોકરીમળી. ૧૯૭૨ માંએમના રેખાબહેન સાથે લગ્ન થયા. રેખાબહેને પણ સાયકોલોજી વિષય સાથે B.A. સુધીનોઅભ્યાસ કર્યો છે. ૧૯૭૩માં દંપતિએ પુત્રી દિપ્તીનેજન્મ આપ્યો. રેખાબહેનના ભાઈયોઅમેરિકામાં સ્થાયી થયા હતા. ૧૯૭૫ માં રેખાબહેનના ભાઈની સ્પોન્સરશીપથી વિશ્વદીપભાઈએમની પુત્રી અને પત્ની સાથે કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યા.

શરૂઆતમાં એમણે Chicago માંવસવાટ કર્યો. અહીં ૧૯૭૭ માં એમના પુત્ર આશિષ નો જન્મથયો. Chicago નીસખત ઠંડી અને હીમવર્ષા સહન ન થતાં, ૧૯૭૯ માં એમણે ટેક્ષાસરાજ્યના હ્યુસ્ટન શહેરમાં સ્થળાંતર કર્યું. એમના અમેરિકાના વસવાટ માટે વિશ્વદીપભાઈ કહેછે, “મારા માટે ભારત એટલે જન્મભુમી અને અમેરિકા એટલે કર્મભુમી..એક દેવકી મૈયા અનેબીજા યશોદા મૈયા..યશોદા મૈયાએ પણ ઘણું ઘણું આપ્યુ છે. મારી કાર્યશિલતાની કદર થઈ છે.બેંકની જોબ દરમ્યાન જ્યારે મને..એમપ્લોઈ ઓફ ધ મન્થ (Employee Of The Month)નાબિરુદ  સાથે સન્માન થયું અને બેંકના મેગેઝીનમાં મારો પરિચય સાથે ફોટો પબ્લીશ થયો એબતાવે છે કે અમેરિકા જેવા દેશમાં તમારા કામની કદર થાય છે.

અહીં જ મને ૧૯૮૧માં હ્યુસ્ટન ઈન્ડિપેન્ડ્ન્ટ સ્કુલ ડિસ્ટ્રીકમાં પ્રોક્યુરમેન્ટ ઓફિસર (ખરીદીઓફીસર) તરીકે જોબ મળી, મારી પત્નિ પણ સ્કુલ ડીસ્ટ્રીકમાં એકાઉન્ટીગમાં જોબ કરતાં હતાં.અહીં જ દીકરી કમ્પુટર એન્જિનર થયાં બાદ એમ.બી.એ. સાથે ટેક્ષાસ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટમાંએન્જિનયર તરિકે જોડાઈ.અને દિકરાએ મેડિકલ ફિલ્ડમાં આગળ વધી એમ.ડી કરીપિડિયાટ્રીક ગેસ્ટ્રોએન્ટોલોજીસ્ટમાં સ્પેસ્યાલીસ્ટ થયો.  માત્ર એટલું જ નહિં, ૨૦૦૯માં‘ઈન્ટરનેશન વુમન ફૉરમ’ સંસ્થા જેમાં હિલરી ક્લિન્ટન,માર્ગારેટ થેચર જેવી, વિશ્વની ટૉપ ૨૦મહિલાનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં મારી દીકરી દિપ્તિની પસંદગી થવાથી  એ પ્રસંગ  મારા અને  મારી પત્ની, સમગ્ર ગુજરાત માટે અતિ–આનંદ અને ગૌરવની વાત હતી.”

અમેરિકામાં ઠરીઠામ થયા પછી એમનું મન પાછું સાહિત્ય પ્રવૃતિ પાછળ દોડ્યું.હ્યુસ્ટનમાં એનામાટે યોગ્ય વાતાવરણ પણ હતું. હ્યુસ્ટનમાં અનેક સાહિત્યપ્રેમીઓ સાહિત્ય સરિતા નામે મંડળચલાવે છે, અહીંની સભાઓમાં વિશ્વદીપભાઈને પોતાની રચનાઓ રજૂ કરવાનો મોકો મળ્યો.૨૦૦૨માં “કાવ્ય સુંદરીની સાથે સાથે” નામના પુસ્તકનું શ્રી આદિલ મન્સૂરીના હાથે વિમોચનથયું. ત્યારે એમણે કહેલું, “આવતી કાલે આ નાનકડી કલમ એક વૃક્ષ બનશે”, આમ કલમશબ્દનાબેવડા અર્થમાં એમણે ભવિષ્ય ભાખી લીધું. લગભગ આ સમયમાં જ ગુજરાતી બ્લોગ્સલોકપ્રિય થવા લાગ્યા. બ્લોગ્સમાં એમના કાવ્યો, નિબંધો અને વાર્તાઓ મૂકાવા લાગી.

પ્રો. સુમન  અજમેરી, શ્રી રાધેશ્યામ શર્મા, શ્રી ધીરૂભાઈ પરીખ જેવા જાણીતા સાહિત્યકારોનામાર્ગદર્શન હેઠળ એમનું સર્જન અવિરત ચાલુ રહ્યું.એમની ઘણી લઘુ કથાઓ “કુમાર” માસિકમાંપણ પ્રસિધ્ધ થઈ. એમના સર્જનોના રસાસ્વાદ પણ થયા.

 (રેડિયો સ્ટેશનમાં કાર્યક્રમની રજૂઆત)

એમના સર્જનનો આનંદ મેળવવા તમારે એમની રચનાઓ વાંચવી જોઈએ, છતાં આ લેખનીમર્યાદામાં રહી, એમની થોડી કાવ્ય પંક્તિઓ અહીં રજૂ કરૂં છું. 

માર્ગમાં અમથા મળેલા ગમ હજુંએ યાદ છે,

ખાલી મળેલા સ્મિત મહીંના ભાર પર હસતો  રહ્યો.. 

બીજા એક કાવ્યમાં તેઓ કહે છે,

ક્યાં  હતું    મારું અહીં    કોઈ    ઠેકાણું આ  શહેરમાં?ઝાંઝવાના   ઝળ  મને   કેમ અહીં શોધવા  નીકળ્યાં ?

એમના સર્જનો માટે તમે એમના આ બે બ્લોગ્સ

https://vishwadeep.wordpress.com/ અને

http://vishvadeep.gujaratisahityasarita.org/ 

 ની મુલાકાત લઈ શકો છો.

૨૦૦૮ માં શ્રી રાધેશ્યામ શર્માએ વિશ્વદીપભાઈનો પરિચય જનસત્તામાં પ્રકાશિત કર્યો જેત્યારબાદ “સાક્ષરનો સાક્ષાત્કાર” પુસ્તકમાં સામિલ કરવામાં આવ્યો.આજે અમેરિકામાં ચાલતીસાહિત્યપ્રવૃતિમાં એમનું નામ જાણીતું છે. ૨૦૦૪ માં એમના બાળકોએ કહ્યું, “ડેડી, તમે તમારીફરજ બજાવી, આર્થિક–માનસિક બધીરીતે  શિક્ષણ અને સંસ્કાર આપી આપની ફરજ બજાવી,હવે આપ નિવૃતિ લઈઆપનું જે સ્વપ્ન છે ગુજરાતી સા.હિત્યમાં કવિતા–વાર્તા લખવાનું તે હવેપુરુ કરો.”

બાળકોની વાત માની એમણે ૨૦૦૪ માં ૫૭ વર્ષની વયે નિવૃતિ લીધી.૨૦૦૪ માં જ ત્રણમહિના માટે વતનમાં રહી આવ્યા, અને એ દરમ્યાન અનેક કવિ, લેખકો અને ચિંતકોને મળીએમનું માર્ગદર્શન લીધું. અમેરિકામાં ૨૦૧૨માં હ્યુસ્ટન ગુજરાતી  સાહિત્ય સરિતાનું પ્રમુખપદસંભાળેલ. તેઓ કહે છે, “મારુંમૂખ્ય ધ્યેય પરદેશમાં આપણી માતૃભાષા અને આપણાં સંસ્કાર  સદા જવલંતરહે એના માટેના પ્રયાસ રુપે, વતનમાંથી આવતા આપણાં સાહિત્યકારોનોલાભલઈ, એમના કાર્યકમોનું આયોજન કરી, અહીં વસતા ગુજરાતીઓમાં ભાષાનોરસ જળવાય રહે તેવા અથાક પ્રયાસો ચાલું રાખવાનો છે.”

નિવૃતીની અન્ય પ્રવૃતિ વિશે તેઓ કહે છે, “હું અને મારી પત્ની રેખા દર વર્ષે મા–ભોમનીમુલાકત લઈએ છીએ.ભાવનગરમાં માનવતા ભર્યા કાર્યમાં રસ લઈ પ્રવૃત રહીએ છીએ.ખાસકરીને…શિક્ષણ ક્ષેત્રે ગરીબ વિદ્યાર્થીઓને સ્કોલરશીપ આપી આગળ ભણવામાં પ્રોત્સાહિતકરવા,.બાળકોને આગળ અભ્યાસમાં માર્ગ–દર્શન,.જોબ શોધવામાં માર્ગ–દર્શન તેમજ તેમનેલગતા સેમિનાર યોજવા,આરોગ્યક્ષેત્રે ‘’આઈ–કેમ્પ”, બ્લ્ડકેમ્પ, હેલ્થકેર–કેમ્પ યોજવા. આવા  કાર્યમાં ત્રણ મહિના ક્યાં પસાર થઈ જાય છે તેનો ખ્યાલ પણ નથી રહેતો..આમાં જે આનંદમળેછે તેનું વર્ણન શબ્દમાં આલેખી શકાય તેમ નથી.”

એમના જીવનનો મંત્ર છે “થઈ શકે તો કોઈનું ભલું કરજો, પણ કોઈનું બુરૂં કદી ન ઇચ્છજો, નકરજો.”

મારી શુભેચ્છા છે કે વિશ્વદીપભાઈ પોતાનો સાહિત્ય સેવાનો અને સમાજ સેવાનો દીપ સદાય પ્રજ્વલિત રાખે.

-પી. કે. દાવડા,ફ્રીમોન્ટ ,કેલીફોર્નીયા  

મળવા જેવા માણસ…. સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળા…..પરિચય….શ્રી.પી.કે.દાવડા

 મળવા જેવા માણસ…. સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેન દાદભાવાળા…..પરિચય….શ્રી.પી.કે.દાવડા

આદરણીય બહેન પ્રજ્ઞાબેન સાથેનો મને પ્રથમ પરિચય એમના બ્લોગ “શબ્દોનું સર્જન ” ને હું ફોલો કરું છે એટલે એમાં પોસ્ટ થતા લેખો દ્વારા એમની સાહિત્ય પ્રીતિ અને સાહિત્યની પ્રવૃતિઓથી થયો હતો.

ત્યારબાદ એમની સાથેની ફોનમાં લંબાણથી જે વાતો થઇ એના ઉપરથી એમના માયાળુ સ્વભાવ અને ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતા જાળવવા માટેની બે એરીયામાં થતી બેઠકોની સભાઓના મુખ્ય સંચાલિકા તરીકેની એમની  સરાહનીય સાહિત્ય સેવા પ્રવૃતિઓ વિષે વધુ જાણીને એમની સાથેનો પરિચય વધુ દ્રઢ થતો ગયો.

સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેનના પ્રોત્સાહનથી મેં કેટલાક લેખો અને કાવ્યો એમના બ્લોગ શબ્દોનું સર્જન માટે એમને લખી મોકલ્યા હતા.આમાંનાં ત્રણ કાવ્યો/લેખો એમણે કલર ફોટાઓ સાથે  જે ત્રણ ઈ-બુકો વાંચકો માટે બહાર પાડી એમાં ગ્રંથસ્થ પણ થયાં છે. 

મારા મિત્ર અને બે એરીયાના જ રહેવાસી શ્રી.પી.કે.દાવડા એ મળવા જેવા માણસની એમની જાણીતી પરિચય શ્રેણીમાં આવાં સાહિત્ય સેવી  સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેનનો  પરિચય કરાવતો એક લેખ મને ઈ-મેલમાં લખી મોકલ્યો છે એને આજની પોસ્ટમાં પ્રસ્તુત કરતાં આનંદ થાય છે.

એમની મળવા જેવા માણસની પરિચય શ્રેણીના  આ અંતિમ લેખ મારફતે સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબેનનો મને વધુ પરિચય કરાવવા માટે શ્રી પી.કે.દાવડાનો હું આભાર માનું છું. 

વિનોદ પટેલ

==========================  

મળવા જેવા માણસ…મણકો ૫૦ ….સુ.શ્રી પ્રજ્ઞાબહેન દાદભાવાળા

પરિચયકાર … શ્રી.પી.કે.દાવડા  

શ્રીમતિ પ્રજ્ઞાબહેન દાદભાવાળા

પ્રજ્ઞાબહેનનો જન્મ ૧૯૫૭ માં રાજકોટમાં થયો હતો. એમના પિતાશ્રી જયંતિલાલને કોલેજના બે વર્ષ સુધીનું શિક્ષણ પ્રાપ્ત થયેલું, જ્યારે માતા અનસુયાબહેન પાંચ ધોરણ સુધી ભણેલાં હતાં . પિતા બ્રૂક બોન્ડ ટી કંપનીમાં નોકરી કરતા હતા.

પ્રજ્ઞાબહેનનું પ્રાથમિક શાળાનું શિક્ષણ મુંબઈની જાણીતી અમુલખ  અમીચંદ ભીમજી વિવિધલક્ષી વિદ્યાલયમાં થયેલું. અહીં ભણતર ઉપરાંત બાળકોની પ્રતિભા નિખારવા, વિવિધ વિષયો શીખવવામાં આવતા, અને છઠા ધોરણ થી વિવિધ લાઈન પસંદ કરવા મળતી. આ શાળામાંથી પ્રજ્ઞાબહેને ૧૯૭૫ માં SSC પરીક્ષા પાસ કરી. SSC ની પરીક્ષા પાસ કરી, પ્રજ્ઞાબહેન મુંબઈની SIES કોલેજમાંથી ફિલોસોફી અને સાઈકોલોજી વિષય સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયાં .

કોલેજ કાળ દરમ્યાન એમણે કવિતાઓ લખી, જેમાની કેટલીક કુમાર માસિકમાં પણ પ્રગટ થઈ. આ સમય દરમ્યાન જ એમણે SNDT યુનિવર્સીટીમાંથી પત્રકારિતાનો કોર્સ પણ કર્યો, અને એ દરમ્યાન હરીન્દ્ર દવે, સુરેશ દલાલ અને પ્રદીપ તન્ના  જેવા નામી સાહિત્યકારોના સંપર્કમાં આવ્યાં. આ ઉપરાંત એમણે જુદા-જુદા ઘણાં ક્ષેત્રોમાં અભ્યાસ  કર્યો. જેવા કે કોમર્સિયલ આર્ટ,  ફેશન ડીઝાઈનીંગ, નૃત્ય અને પછી બ્યુટી પાર્લરનો કોર્ષ. એકવાર પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાયને હસ્તે સંગીત સ્પર્ધામાં ઈનામ પણ મેળવ્યું. ત્યારબાદ નાટક-સિનેમાના કલાકાર દીના પાઠકની દોરવણી નીચે અભિનય શિખવાનું શરૂ કર્યું,ત્યારે  એક બે વાર રેડિયોમાં નાટકના પાત્રો પણ નિભાવ્યાં. એમના પિતાએ એમની કારકિર્દી ઘડવામાં ખુબ મદદ કરી અને પ્રોત્સાહન આપ્યું, અને માતાએ ઘરકામની સમજ આપી.

૧૯૮૦ માં પ્રજ્ઞાબહેનના લગ્ન એક મોભાદાર દાદભાવાળા કુટુંબના સુપુત્ર શરદભાઈ સાથે થયાં . શરદભાઈ વ્યવસાયથી Chartered Accountant છે.આધુનિક વિચાર શ્રેણીવાળા આ કુટુંબમાં પ્રજ્ઞાબહેનને પોતાની આવડત અને શક્તિનો ઉપયોગ કરવાની પુરેપુરી છૂટ અને સગવડ હતી. નોકરી કે વ્યાપાર આ બે પર્યાયમાંથી પ્રજ્ઞાબહેને વેપારને પસંદગી આપી. વિમા એજંટ ના કામ ઉપરાંત એમણે ફેશન ડિઝાઈનીંગ અને મેન્યુફેકરીંગનું કામ ઘરમાંથી જ શરૂ કર્યું. આ કામ ખૂબ જ ધીરજ અને પરિશ્રમ માગી લે તેવું છે, પણ પ્રજ્ઞાબહેને ઉત્સાહ અને ખંતથી આ કામમાં સારી સફળતા મેળવી. સાડી, દુપટ્ટા વગેરે ઉપર જાતે ડીઝાઈન કરી તૈયાર કરેલા વસ્ત્રોનું પ્રદર્શન અને વેચાણ ગોઠવી સફળતા મેળવી. મોટા ઓર્ડર હોય ત્યારે કારીગરો રોકી, સમયસર માલ ગ્રાહકોને પહોંચતો કર્યો. લંડન જઈ ત્યાં પ્રદર્શન કરી ઓર્ડર લઈ આવતાં  અને વસ્ત્રો સપ્લાય કરતાં . આ બધા કામની વચ્ચે ૧૯૮૩ માં એમની પહેલી દિકરી નેહાનો અને ૧૯૮૬ માં એમની બીજી દિકરી ભૂમિકાનો જન્મ થયો હતો.

દિકરીઓને સારૂં શિક્ષણ મળે અને જીવનમાં પ્રગતી કરવાની તક મળે એટલે ૧૯૯૯ માં ગ્રીનકાર્ડ મેળવી પ્રજ્ઞાબહેન સહકુટુંબ અમેરિકા આવ્યાં. એકવર્ષ સુધી અન્ય કામકાજને લીધે શરદભાઈ લંડનમાં રહ્યા. લંડનમાં એક વર્ષ રોકાયા બાદ શરદભાઈ અમેરિકા આવ્યા અને એમને કેલિફોર્નિયામાં નોકરી મળી., એક વર્ષ એકલા હાથે ,બે દિકરીઓ સાથે પ્રજ્ઞાબહેન નોર્થ કેરોલીનામાં રહ્યાં.  

અજાણી ધરતી અને અજાણ્યા લોકો અને તદન અલગ સંસ્કૃતિ માં American Way of Life સમજવાની મથામણમાં કરતાં રહ્યાં. કાર ચલાવતાં શીખ્યાં, બાળકોને શાળામાં દાખલ કર્યા, અને સાથે સાથે સેફ વે માં આઠ કલાક ઊભા રહીને કામ કરવાની નોકરી પણ કરી. આમ અહીં આવનારા બધાને જે સ્ટ્રગલ કરવી પડે છે તેવી સ્ટ્રગલ એમને પણ કરવી પડી. કેલીફોર્નીયામાં આવ્યા બાદ એમને બેંકમાં નોકરી મળી, જે એમણે છ-સાત વર્ષ સુધી જાળવી રાખી. બન્નેની આવક હોવા છતાં ભાડાના એપાર્ટમેન્ટમાંથી પોતાના ઘર સુધી પહોંચવામાં સાત વર્ષ લાગ્યા. શરદભાઈ અત્યારે ઇન્ડિયા કોમ્યુનીટી સેન્ટરમાં ડિરેક્ટર ઓંફ ફાઈનાન્સ તરીકે કામ કરે છે.

અમેરિકામાં આવ્યા બાદ પણ પ્રજ્ઞાબહેનનો તરવરિયો સ્વભાવ એમને પગવાળીને બેસવા દે એવું ક્યાં હતું? એમણે વૃધ્ધ નાગરિકોને માર્ગદર્શન આપવા અને મદદ કરવાની ટ્રેનીંગ લીધી, અને સમાજ સેવામાં લાગી ગયાં . આ વિષય ઉપર એમણે અમેરિકાના રેડિયો જીંદગી ઉપરથી વાર્તાલાપ પણ આપેલો. વિદેશની ધરતી પર ભારતના પારંપારિક સાંસ્‍કૃતિ અને પારિવારીક સંસ્‍કારોને અવિરત ધબકતું રાખવા  “ડગલો” અને “બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજ” આ બે ગુજરાતી સંસ્થાઓ Bay Area માં જાણીતી  છે. ”DAGLO” એટલે Desi Americans of Gujarati Language Origin. ‘ડગલો’ સંસ્થા બે એરીઆમાં ગુજરાતી સાહિત્ય, સંગીત દ્વારા ભાષાને જીવંત રાખવાનો પ્રયત્ન કરી રહી છે. (કેલિફોર્નિયામાં સાન ફ્રાન્સિસ્કો અને એની આજુબાજુનો વિસ્તાર બેય એરીઆ કહેવાય છે). આ  બન્ને સંસ્થાઓમાં પ્રજ્ઞાબહેન અને શરદભાઈ ખૂબ જ સક્રિય ભાગ ભજવી રહ્યા  છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ગુજરાત ગૌરવ દિનની ઉજવણી માટે સંસ્થાના અગ્રણી કાર્યકર તરીકે પજ્ઞાબેન સાહિત્ય સભર સુંદર પ્રોગ્રામનું આયોજન કરે છે. ૨૦૧૪ માં એમણે રજૂ કરેલો કાર્યક્રમ “નરસૈંયો” એમની કલા કુશળતાનો પૂરાવો હતો. પ્રજ્ઞાબહેન  બેય એરીઆમાં  ‘પુસ્તક પરબ’ નું સંચાલન પણ સક્રિય રીતે સંભાળે છે. આમ માતૃભાષા જીવંત રાખી, કલા-સંગીત પ્રત્યેની અભિરૂચીને વાચા  આપી, ગુજરાતી ભાષાની અસ્મિતાને જાળવવાનું અને  ભાષાને ધબકતી રાખવાનું ખુબ જ સુંદર કાર્ય કરી રહ્યાં છે.

 (બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજના વાર્ષિક કાર્યક્રમમાં ડાબી બાજુ શ્રી શરદભાઈ દાદભાવાળા, જમણીબાજુ શ્રિમતી પ્રજ્ઞાબહેન દાદભાવાળા, વચ્ચે મુખ્ય અતિથીઓ)

  (બેઠકનું સંચાલન કરતાં પ્રજ્ઞાબહેન) 

છેલ્લા એક વર્ષથી એમણે મિલપીટાસમાં ગુજરાતીઓનો  સાહિત્યમાં રસ  જાણી લઈ, એમને મૌલિક લખાણ માટે ઉત્તેજન આપવા પુસ્તક પરબને નવું સ્વરૂપ આપી,  “બેઠક” નામે એક પ્રવૃતિ શરૂ કરી છે.  અહીં  લેખક, પ્રેક્ષક, અને  કલાકાર વચ્ચે સુંદર સેતુ બંધાય છે. દર મહિનાના છેલ્લા શુક્રવારે ગુજરાતીઓ ત્રણ કલાક માટે ભેગા થાય છે અને કોઈપણ એક વિષય ઉપર એમના મૌલિક વિચારો, લેખ અને કવિતા દ્વારા રજૂ કરે છે. બેય એરિયામાં  ગુજરાતી ઉત્સવના સંચાલન માટે,અને ખાસ કરીને એમની વક્તૃત્વ કલા માટે પ્રજ્ઞાબહેનની ખૂબ જ પ્રસંશા થાય છે.જે વિષય ઉપર એમને બોલવાનું હોય છે એ વિષયનું તેઓ ઊંડું અધ્યયન કરે છે અને સચોટ માહિતી રજૂ કરે છે.

સીનિઅર સિટિઝન ને પ્રેરણા આપવા, તેમના જીવનના વિવિધ પાસાઓને સ્પર્શતા તેમના  અનુભવોને   અભિવ્યક્તિ આપવા ,તેમજ  તેમની માતૃભાષાની ચાહતને વ્યક્ત કરવા, અને નવોદિત લેખક-કવિઓને પ્રોત્સાહન આપવા પ્રજ્ઞાબહેન “શબ્દોનું સર્જન” નામના બ્લોગનું સંચાલન કરે છે. એ સિવાય “ડગલો”, “બેય એરિયા ગુજરાતી સમાજ” નીપ્રવૃતિઓની માહિતી આપવા  અને સીનીયર્સને માર્ગદર્શન કરતા  બ્લોગ્સનું સંચાલન પણ કરે છે.

અમેરિકામાં સ્થાયી વસવાટ માટે આવેલા ગુજરાતી કુટુંબોને અહીં મળતી સરકારી સગવડોની માહિતી આપી, એમને જોઈતી મદદકરવા માટે પ્રજ્ઞાબહેન કાયમ ઉત્સુક રહે છે. હું ગ્રીનકાર્ડ લઈ, કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યો, ત્યારે મને પણ પ્રજ્ઞાબહેનનું ઉપયોગી માર્ગદર્શન મળેલું. બેય એરિયાના જાણીતા ગુજરાતીઓ સાથે મારો સંપર્ક કરાવી આપવામાં પણ પ્રજ્ઞાબહેનનો મોટો ફાળો છે. તમે પ્રજ્ઞાબહેનનો સંપર્ક pragnad@gmail.com માં કરી શકો છો.

-પી. કે. દાવડા

P.K.DAVDA

શ્રી દાવડાજીએ અગાઉ કરાવેલા  ૪૯ વ્યક્તિઓના પરિચય

વાંચવા માટે શ્રી સુરેશભાઈ જાનીના બ્લોગ 

ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય ની આ લીંક ઉપર ક્લિક કરો.

પીન્કી પૈણી ગઈ !

પીન્કી પૈણી ગઈ !

સંસારનો પહેલો અવળી લિપીનો પ્રેમપત્ર લખવાનો વર્લ્ડ રેકોર્ડ મારા પરમ મિત્ર હસમુખના નામે. અને એનો મનો ભારોભાર ગર્વ છે. મારે હસમુખ નામનો એક જ મિત્ર છે; તો એ ના પૂછશો કે કોણ હસમુખ ? એ જ તો પ.પુ.ક.ધુ. એવા શ્રી હકેશ્વર મહારાજ ઉર્ફે હકો; જેને હવે આપ સૌ વાચકો પણ સારી રીતે ઓળખો છો. હકાએ તેની પ્રેમિકા રસીલાને અવળી લિપીનો પ્રેમપત્ર લખેલો. એ પત્રની અસર થઇ નહોતી કે પછી રસીલાના માથાભારે બાપ કે ભાઈને લીધે હકાનો પ્રેમ બાળવયે મરણ પામેલો. હકો તો એ પ્યારને અને રસીલાને ભૂલી પણ ગયેલો એના કારણો મારે નથી આપવા. નથી આપવા એનુંય એક સજ્જડ કારણ એ છે કે હકો મારો પરમ મિત્ર અને એની કોઈ ખાનગી વાતો હું જાહેરમાં કહું તે વ્યાજબી નથી.

તે અરસા બાદ અમારા મહેલ્લામાં એક નવી છોકરી નામે પીન્કી રહેવા આવેલી. સવાલ ઉઠે એવો છે ને કે એકલી પીન્કી રહેવા આવી ? તો એના જવાબનું વિસ્તરણ કંઈક એવું છે કે; પીન્કી કોઈ ગામડામાં રહેતી હતી. અને વધારે ભણતરની સગવડ ના હોઈ તે અમારા ગામે ભણવાના અર્થે આવેલી. હકાનું નામ હસમુખ, નામ એવા ગુણ તેનામાં નહિ. એકલો હોય તો એટલો ગંભીર હોય કે જાણે કેટલુય વિચારતો હોય. પણ તે દેખાવમાં જોવો ગમે એવો. છોકરીયુંની ભાષામાં “ એના થોબડામાં કઈ ઠેકાણું નથી ! ” જેવો નહિ. એમ ને એમ કઈ રસીલા એની પાછળ ગાંડી નહોતી, કે માથાભારે ભાઈને પણ ગણકાર્યા વિના હકા સાથે ડેટિંગ કરતી. બાકી તો મહેલ્લામાં ઘણા છોકરા હતા. એમાંથી અશોક અને હકો બે એવા કે છોકરીઓ એમને મહત્વ આપતી.

પીન્કી અમારા મહેલ્લામાં આવી એવું મારું શેર માર્કેટ ગગડી ગયું. કારણ એવું હતું કે પીન્કી આવી એટલે હકો એની પાછળ થોડો ફિદા થયો. કોઈ છોકરો જો છોકરી પાછળ ફિદા થાય એટલે એનામાં કેવું પરિવર્તન આવે તે કહેવાની જરૂર નથી. મારા વાચક મિત્રો બધા ઘણા સ્માર્ટ છે; ઈશારામાં બધું સમજી જાય એવા !

મારો સ્વભાવ બહુ મળતાવડો નહિ એટલે બીજા સાથે વધુ ના ફાવે ને હું એકલો પડી ગયેલો. પણ હકો સાથે હોય એટલે બધા સાથે ખુબ જામે. એ ટાઇમે ગામમાં ‘ ફટકો ’ શબ્દ ઉત્તર ઇશાન ખૂણેથી નવો નવો આવેલો. એ શબ્દનો અર્થ તો અમને ઘણો મોડો મોડો સમજાયેલો. ગામમાં ટોકીઝ હતી, એમાં દર શુક્રવારે નવું ફિલ્મ લાગે. મને યાદ છે ત્યાં સુધી ગમે તેવું હીટ ફિલ્મ પણ એક અઠવાડિયામાં બદલાઈ જતું. ગુરુવારે સાંજે કે શુક્રવારે સવારે એસ.ટી. બસમાં ફિલ્મની પેટી આવતી. આથી બસ ઉપરથી ઉતરતી પેટી જોઇને આનંદ લેતા ને સાથોસાથ કયું ફિલ્મ હશે ?તેની અટકળો કરતા. ઘણી વાર તો ફિલ્મ વિષે પેટી ઉતારવા વાળાને પૂછી પણ લેતા. પણ શુક્રવારે સવારે આખા ગામમાં ને ટોકીઝ પર પાટિયા લાગતા ત્યારે કયું ફિલ્મ છે તે ખબર પડતી. એવીજ રીતે ‘ ફટકો ’ શબ્દનો અર્થ ઘણો મોડો ખબર પડેલો. જે તમને પણ ઘણે મોડેથી લેખ ના અંત સુધીમાં ખબર પડી જશે.

પીન્કી એકદમ સીધી છોકરી. મહેલ્લામાંથી નીકળીને હાઇસ્કુલ જાય ત્યાં સુધી એની નજર રસ્તા પર જ રાખે. જાણે એનું કશું ખોવાયું હોય કે પછી કાંકરા થી સાચવીને ચાલવાની ટેવ હોય ! કોઈની સામે જુએ પણ નહિ; પછી તો કોઈની સાથે વાત કરવાની તો વાત જ કેમ કરવી ? પીન્કી એના માસાના ઘરે રહે. એના માસા એટલે અવળી ખોપરી. એ જો સવળા હોય તો સોડા પાય ને જો અવળા તો સામે વાળાને અધમુવો કરી નાખે એવા !

એક દિવસની સવારે સુરજ હજી ગરમી પકડે તે પહેલા મેં હકાને ઉભો રાખ્યો.

“ હકા આજ કાલ તને કોઈ તકલીફ નથી પડતી લાગતી ? ”

“ કેમ એવું પૂછે છે ? ” હકે ય મને સામે સવાલ કર્યો.

“ તું હમણાં હમણાં હુડાકાકા સાથે બહુ જોવા મળે છે. ”

“ સોરી યાર થોડી વાર સંભાળી લેજે. પછી તો તારી સાથે જ ફરવાનો ને ”

“ મતલબ હમણા મારે એકલા એકલા ફરવાનું એમને ? ”

“ શું તું યે યાર, માંડ માંડ ઘાટ પડતો હોય ત્યાં ! ”

“ કઈ સમજ્યો નહિ હકા ”

પછી હકાએ જે વાત કરી તેનો સારાંશ એવો હતો કે તેને પિંકી વધુ ગમતી હતી. અને હુડાકાકાને મળવાને બહાને પણ પીન્કીને જોઈ આવતો. જે સુકા રણમાં વરસાદ પડ્યો તે ! એકવાર મ્હેલ્લામાં પીન્કી અને હકો આમને સામને થઇ ગયા. હકો તો જમીન સાથે એવો જડાઈ ગયો કે એક ઇંચ પણ હલે તો હકો કેવાનો ! આ બાજુ પીન્કી બિચારી હકાને જોઇને હેબતાઈ ગઈ. અને દુકાનેથી લાવેલ વસ્તુની થેલી પડી ગઈ.

જોઈ લો સાહેબ, આને કહેવાય નસીબ.

પેલા જૂની ફિલ્મોમાં બતાવે તેમ, હકો તો દોડ્યો અને જઈને નીચા નમીને પેલી થેલી ઉપાડી લીધી. અને પીન્કી સામે જોઇને થેલી આપી. પણ પીન્કી તો એટલી ગભરાઈ ગઈ કે નીચું જોઇને જ ઉભી રહી. હકાએ થેલી આપી એટલે ત્રણ ચાર એમ.એમ. શરમાઈને જતી રહી. એટલુંક શરમાઈને જતી રહી હોત તો હકાને કોઈ વાંધો નહોતો. પણ જતાં જતાં કહેતી ગઈ. “ થેંક યુ હસમુખભાઈ ”

“ ભલું થાજો ભુદાનું ” એમ બણબણતો હકો તો ઢીલો પડી ગયો.

હકાના નસીબ પાશેરક પાધરા ખરા ! તે ત્યાં હાજર કોઈ દોસ્તાર નહોતો.

પ્રેમી લોકો થોડા મજબુત મન વાળા અને કડક દિલ વાળા હોઈ શકે.

“ કોઈએ ક્યાં સાંભળ્યું છે મને ભાઈ કહેતા ” એવું સ્વ આશ્વાશન આપતો હકો પાછો પોતાના કામે લાગી ગયો.

કામે લાગી ગયો મતલબ કારખાને જાય છે તે નહિ. તે ટાઈમે તો અમે બધા ભણીએ અને એમાં કામ તો ક્યાં કરવાનું હોય.

એકપક્ષી પ્રેમનો ભાર હકાથી વહન થઇ શકતો નહોતો; આથી મનમાં મુંજાતો હતો. મારી પાસે એ ઘણી વાર દિલ ખોલે. પણ આ વખતે એને મને જરા પણ ગંધ ના આવવા દેવાનું નક્કી કરેલું. જો કે એવું નક્કી કરવામાં એ સાચો હતો. કારણ રસીલા વખતે મારાથી થોડો બફાટ થઇ ગયેલો. અને બીજું એવું હતું કે હું પ્રેમની બાબતમાં થોડો અતડો હઈશ.

હવે કોને કહેવું ? કોઈક ને તો કહેવું જોઈએ.

દિલપુરાણ અનુસાર ભાર હળવો કરવા કોઈને કહેવું !

આવી વાત માતાપિતાને તો કરાય નહિ. મારા પછી એનો નજીકમ નજીક મિત્ર એટલે નરીયો; પણ નરીયાને એ વાત કહેવાની ઉચિત ના લાગી. મગજને બરબાર વલોવ્યા પછી એને બાજુની પોળ વાળા દલાને કહેવાનું નક્કી કર્યું. હવે આ દલો એટલે વિશ્વાસ મૂકી શકાય તેવો ખરો. સંકટ સમયે સાંકળ ના પણ ખેંચે અને ટી.ટીના હાથે પકડાવી દે ! દિલો તો હકા માટે લાકડા પર કેરોસીન જેવો સાબિત થયો.

“ હકા, જો પીન્કી પટી તો ન્યાલ ! ”

“ અને ના પટી તો ? ” હકાએ સામો સવાલ કર્યો જાણે દલે એને પીન્કી પટી જવાની ગેરંટી આપી હોય !

“ તો કોઈ વાંધો નહિ, તારું તો એમાં કોઈ મૂડી રોકાણ છે નહિ. ” દલાએ દિલાસો આપ્યો કે હકો ય મન મનાવીને પાછો અમારા મહેલ્લામાં આવી ગયેલો.

હકાએ દિલાને વાત કરેલી જાણીને મને તે થોડો પાગલ લાગેલો. કારણ દલો અમારી ટોળી વાળો નહિ. ક્યારેક આવે ખરો, એટલે દોસ્ત.

મિત્રો એક વાત નોંધવા જેવી ખરી કે આપણા ક્લાસમાં ભણતા દરેક આપણા દોસ્ત. હોસ્ટેલમાં એકજ રૂમમાં રહેતા બધાં દોસ્ત. એક વાર પણ બસમાં કે ટ્રેનમાં મળેલ વ્યક્તિને પણ દોસ્ત બનાવી દઈએ છીએ. એ આપણા ભારત દેશની સંસ્કૃતિ છે.

કોઈ આપણ ને એમ પૂછે કે કોણ છે ? તો મિત્ર તરીકે ઓળખાણ આપીએ; નહિ કે કલાસ મેટ, રૂમ મેટ. યા તો અમારી પોળમાં રહે છે.

હકાને થયું કે, પોતે પિન્કીને પ્યાર કરે છે એ ખબર તો પાડવી જ રહી. તો જ પીન્કી પણ પોતાને પ્રેમ કરી શકે. એ હિસાબે વળી પાછી અવળી લીપીમાં પ્રેમપત્ર લખવાનો વિચાર આવ્યો. પણ બીજી જ પળે હકો કરમાયેલા છોડ જેવો થઇ ગયો. પીન્કી તો બહારગામની છે એને અવળી લિપિનું જ્ઞાન ના હોય તો ? તેનો ડર સાચો હતો. એક વારની અવળી લીપીએ તેના બરડે સહન કરેલું છે.

તો શું કરવું ?

આમને આમ તો હકો લેવાઈ ગયો. રાત્રે ના કરે તેટલા દિવસે વિચાર કરે અને મન ને મારે.

પ્યાર વ્યક્તિને મજબુત બનાવે કે નબળો ! એ નક્કી ના થઇ શક્યું.

એ લાંબા વિચારોનું પરિણામ એ આવ્યું કે અમે લોકો વેકેશનમાં ક્રિકેટ રમવા જઈએ કે બસ સ્ટેશન બાજુથી આવતા હુડાકાકા દેખાયા. એમને જોઇને તો હકો એટલો ફોર્મમાં આવી ગયો કે જઈને એમને વળગી પડ્યો.

“ અરે કાકા, ક્યાં ગામ જઈ આવ્યા ? ”

“ કશે નહોતો ગયો. પિન્કીને મુકવા ગયો હતો.”

“ કેમ …? ” ઘણી શક્તિઓ લગાડીને હકાએ સવાલ તો પૂછી લીધો પણ જવાબ મળ્યા પછી એવો ભાંગી ગયો કે જાણે એની કેડ તૂટી ગઈ હોય !

એમના ગયા બાદ અને અમે બેય એકલા પડયા પછી મેં હકાને પૂછ્યું

“ હકા, પીન્કી અમદાવાદ ભણવા જતી રહી એમાં તું કેમ આટલો ઢીલો પડી ગયો ? ”

પછી તો હકે બધી વાત કરી અને એવો હિબકે હિબકે રોયો કે મને ઘણી દયા આવી. આથી હું એને કુલ્ફી ખવરાવવા લઇ ગયો.

છતાં હજી એના મગજમાંથી પીન્કી હટતી નહોતી. આ વાતને વટાવીને પાંચ છ વર્ષ નીકળી ગયા. અને એક દિવસ બધા તળાવની પાળે ગપ્પા મારીએ કે મહેલ્લાનો જેમ્સ બોન્ડ જીગો ખબર લઇ આવ્યો કે પીન્કીના લગ્ન થઇ ગયા. જેવું હકાએ સાંભળ્યું કે તેની હાલત જોવા જેવી તો ના થઇ. અમારા હકાને એનું જરાય ગુમાન નહિ. પણ હકાએ તળાવની પાળને બે હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરી કે પોતાને માટે જગ્યા કરે ! પણ તળાવની પાળ પણ લાચાર હતી એના ઉપર પણ લોકોએ ઝાડ ઉગાડ્યાં હતા. હકા જેવા તો અનેક લોકો તળાવની પાળે આવીને આંસુ સારીને તળાવ ભરવા આવે.

હવે અમારા મહેલ્લા વાળાને ફટકો શબ્દનો ખરો અર્થ સમજાયો. જેના લીધે બહુ મોટો ફટકો પાડે તે ‘ ફટકો ’ !!!

About these ads

અન્ધશ્રદ્ધાનું મુળ ક્યાં ?

અન્ધશ્રદ્ધાનું મુળ ક્યાં ?

– કામીની સંઘવી

તાજેતરમાં બે–ત્રણ ઘટના બની આજે તેની વાત કરવી છે. ગુજરાતના મોટા ભાગનાં દૈનીકોમાં એક સમાચાર લગભગ પહેલાં પાને છપાયા હતા કે એક વરસની ઉંમરની નાનકડી પૌત્રી ન્યુમોનીયાથી પીડાતી હતી; તેથી તેની દાદી તેને જીદ કરીને તાન્ત્રીક પાસે લઈ ગઈ. તાન્ત્રીકે તે બાળકીને પેટ સહીત પુરા શરીર પર સો ડામ આપ્યા !!  પેપરમાં આ સમાચાર સાથે તે બાળકીનો ફોટો પણ છપાયો હતો. જે જોઈને અરેરાટી/ ગુસ્સો અને અસહાયતા સીવાય કઈ લાગણી થાય ?

ઉત્તરપ્રદેશના એક ગામમાં પચાસ વર્ષની ની:સન્તાન વીધવા સ્ત્રીને ગામની પંચાયતે તે ડાકણ છે ને ગામના છોકરાઓને ખાઈ જાય છે તેવો આરોપ તેના પર લગાવ્યો. કારણ શું ? તો કે, હમણાંથી એ ગામમાં બે–ત્રણ ટીનેજ બાળકોનાં મોત. અને તેથી પેલી ની:સન્તાન સ્ત્રીને સજારુપે તેનું મુંડન કરાવીને ગધેડાં પર બેસાડીને આખા ગામમાં ફેરવવામાં આવી.

ત્રીજા એક સમાચાર એ છે એક સમાજમાં પ્રતીષ્ઠીત ગણાતા કુટુમ્બમાં દીકરાનાં લગ્ન થવાનાં હતાં. લગ્નના થોડા દીવસ પહેલાં ખબર પડી કે જે યુવતી સાથે લગ્ન થવાનાં છે, તેની જન્મકુંડળીમાં તો મંગળ અમુકતમુક જગ્યા પર છે. તે જેને પરણે તેનું ટુંક સમયમાં મોત થશે. તેથી પહેલાં તો વીવાહ ફોક કરવાનું વીચારવામાં આવ્યું. પણ યુવકે તે જ યુવતી સાથે લગ્ન કરવાનો આગ્રહ રાખ્યો એટલે પેલી યુવતીના ભાવી પતી પરમેશ્ર્વરને બચાવવા માટે જ્યોતીષીઓએ ઉપાય સુચવ્યો. પેલા યુવાન સાથે લગ્ન થાય તે પહેલાં યુવતીને કુતરા સાથે પરણાવવામાં આવી જેથી તેના પતી પરમેશ્ર્વરને ઉની આંચ ન આવે.

અને છેલ્લે બહુ ચર્ચીત અલીગઢ મુસ્લીમ યુનીવર્સીટીની વાત, જેના ચાન્સેલરના વીચીત્ર નીર્ણયે ભારતના તંત્રીલેખોમાં આ યુનીવર્સીટીને અપજશ અપાવ્યો. આ મહાવીદ્યાલયમાં 1960માં તેમાં ભણતી મહીલાઓએ અલીગઢ યુનીવર્સીટીના ડીનને લેખીતમાં લાઈબ્રેરીમાં તેમને પ્રવેશ આપવામાં આવે તેવી અરજી કરી હતી. જેથી કરીને તેઓ લાઈબ્રેરીનાં પુસ્તકોનું અધ્યયન કરી શકે. તે જ વાતને ફરી થોડા દીવસો પહેલાં મહીલાઓએ ફરી યુનીવર્સીટીના સંચાલકો સમક્ષ મુકી; તો હાલના ત્યાંના કુલપતીએ તે દરખાસ્ત ફગાવી દીધી. કારણ તો એ આપવામાં આવ્યું કે છોકરીઓ લાઈબ્રેરીમાં આવશે તો તેમને જોવા માટે છોકરાઓની ભીડ વધશે. વળી છોકરા–છોકરીઓ સાથે બેસીને વાંચે અને કંઈ અઘટીત બન્યું તો ?

આમ જોઈએ તો ઉપરના ત્રણ સમાચારને અને છેલ્લી મુસ્લીમ અલીગઢ લાઈબ્રેરીની ઘટનાને પહેલી નજરે કશું લાગતું વળગતું નથી. અને આમ જુઓ તો આ લાઈબ્રેરીવાળી ઘટના આ બધી ઘટના સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલી જ છે. અન્ધશ્રદ્ધા અને અભણપણું તે બન્ને વચ્ચે મા–દીકરી જેવો લાગણીભીનો સમ્બન્ધ છે. જ્યાં ભણતર ન હોય ત્યાં અન્ધશ્રદ્ધા આવે, આવે અને આવે જ.

આપણાં ઘરોમાં સવારની એક ઝલક જોશો તો સમજાઈ જશે. પચાસથી લઈને પાંસઠ વર્ષની સ્ત્રીની દીનચર્યા કેવી હોય છે ? તો કહો કે સવારે તેમને મીનીટનો પણ સમય ન હોય; કારણ કે તેમના દેવ–ભગવાન કે ઈશ્ર્વરને રીઝવવાના હોય. ઠાકોરજીને જાત જાતના ભોગ ધરાવવા માટે મહેનત થતી હોય. ઠાકોરજીને સ્નાન–લેપ વસ્ત્રનો વીધી ચાલતો હોય. તેમાં આ દેશ કે પરદેશમાં શું ચાલે છે તે વાંચવા–વીચારવાનો સમય કયાંથી હોય ? સમજી શકાય કે, આ બધાં ધાર્મીક વીધીવીધાન તે ટાઈમપાસ કે એકલતા દુર કરવા માટે હોય તો તો નો પ્રોબ્લેમ… પણ માત્ર ‘હું આમ કે તેમ કરીશ તો જ મારું કે મારા કુટુમ્બનું સારું થશે’ તેવી ભાવના સાથે થતું હોય તો તે અન્ધશ્રદ્ધા જ છે. અને સરવાળે આવા બધા ધાર્મીક વીધીમાં રચીપચી સ્ત્રીને દુનીયામાં શું થાય છે તેની સાથે કેટલી નીસબત હોય ?  મંગળ પર આજે યાન પહોંચ્યું છે, તો કાલે માનવ પણ પહોંચશે તે વાત તેને સમજાય જ કેવી રીતે ?

ડામ આપ્યા તે તાન્ત્રીક અને બાળકીનાં દાદી તો એક સરખા ગુનેગાર છે; પણ સૌથી મોટા ગુનેગાર તો તે નીર્દોષ બાળકીનાં માતા–પીતા છે. દાદી બાળકીને તાન્ત્રીક પાસે લઈ જવાની ગમે તેટલી જીદ કરે; પણ માતા–પીતાએ તેને પરમીશન કેમ આપી ?  બાળકીનાં માતા–પીતાને સમજ ન હતી કે તાન્ત્રીક કેવો વીધી કરશે ?  વાંક દાદી કે તે બાળકીના મમ્મીનો પણ નથી. સદીઓથી આપણે ત્યાં સ્ત્રીને ભાગ્યે જ બહારની દુનીયા સાથે સાંકળવા પ્રયત્ન કરીએ છીએ. પત્ની કે સ્ત્રી ‘ડમ્બ ઈઝ ધ બેટર’ એવું વલણ આપણા સમાજનું રહ્યું છે. એટલે એકવીસમી સદીમાં પણ આપણે ત્યાં આવી ઘટના ઘટે કે ન્યુમોનીયા જેવો રોગ થયો હોય તો પણ; બાળકને ડૉકટર પાસે લઈ જવાને બદલે તાન્ત્રીક પાસે લઈ જઈએ. જો તે દાદીને સાચી સમજણ મળી હોત કે બાળકને યોગ્ય દવા કરાવવાથી જ રોગ મટે; નહીં કે દોરા–ધાગા કે બીજા બર્બર તાન્ત્રીક વીધીથી; તો આવી ઘટના આપણા સમાજમાં બનત ખરી કે ? આજે જરુર છે માત્રને માત્ર શીક્ષણનો વ્યાપ વધારવાની. માત્ર સ્કુલીંગથી કશું સુધરે તેમ નથી; પણ જુની પેઢીને પણ વાચન કે પ્રયોગ દ્વારા શીક્ષીત કરવાનો સમય આવી ગયો છે.

આપણે ત્યાં દહેજનું દુષણ ઘટ્યું છે; પણ ધર્મને નામે થતાં પાખંડ ઘટ્યાં નથી. ઉલટાની આજની યુવા જનરેશન વધુને વધુ ‘ધાર્મીક’ (!) થતી જાય છે ને જેને પરીણામે વધુને વધુ લોકો અન્ધશ્રદ્ધા તરફ વળે છે. ડૉક્ટર–એન્જીનીયર થયેલા લોકો પણ શુકન અપશુકનમાં માનતા હોય છે. સારાં–નરસાં ચોઘડીયાં જોઈને સારાં કામનું મુહુર્ત કરતા હોય છે. અરે, દીવાળીમાં કમ્પ્યુટરની પુજા કરતો વર્ગ પણ છે. હકીકત દીવા જેવી સ્પષ્ટ છે; છતાં આપણે તે જોઈ શકતા નથી. એટલે રોજબરોજ આવી ઘટનાઓ ઘટતી રહે છે. આપણે હવે આવા બધા સમાચાર છાપામાં વાંચી વાંચીને રીઢા થઈ ગયા છીએ. એટલે આપણને પણ કશો ફરક પડતો નથી. પેપર વાંચીને બાજુમાં મુકી દીધું, એટલે પત્યું.

બીજી બાજુ આપણી ગ્રામ કે ખાપ પંચાયતોએ કાળો કેર વર્તાવ્યો છે. સ્ત્રીઓને બર્બર સજા કરવામાં તેઓ માહેર છે. આપણી અદાલતને સમાન્તર ચાલતી આ પંચાયતોની ન્યાયીક પ્રણાલીઓ તાલીબાન જેવા ત્રાસવાદીઓ દ્વારા નીર્દોષ લોકોને થતી રંજાડથી કમ નથી. શા માટે વીધવા–ની:સન્તાન સ્ત્રી જ ડાકણ કહેવાય ?  તેની જ નજર ગામનાં બાળકો પર પડે ને બાળકો મરી જાય? કેમ કોઈ ની:સન્તાન વીધુરને કદી કોઈ સજા નથી થતી ? કેમ કદી એવા સમાચાર નથી વાંચવા કે સાંભળવામાં આવતા કે વીધુરે બીજાના છોકરા પર બુરી નજર નાખી, તેથી કોઈના છોકરાનું અહીત થયું ?  જો એક વીધવાની નજર ખરાબ હોઈ શકે તો વીધુરની નજર પણ ખરાબ હોય શકે ને? તેનું એક જ કારણ કે આપણે ત્યાં સર્વ દોષ સ્ત્રીઓમાં જ હોય છે. કારણ કે આપણો સમાજ પુરુષપ્રધાન સમાજ છે ને ! સમાજનાં મહત્ત્વનાં નીર્ણયો કરવાનાં મહત્ત્વનાં સ્થાન પર પુરુષ વર્ગ બેઠો હોય છે. મોટા ભાગની ખાપ કે ગ્રામ પંચાયતોમાં સ્ત્રીઓને સ્થાન હોતું જ નથી. અને એકાદ સ્ત્રી કશે પંચાયતમાં હોય તોય તેનું સ્થાન ચાવી દીધેલા પુતળાથી વધારે નથી હોતું. એટલે પછી સ્ત્રીને આવી વીચીત્ર કે ક્રુર સજા થાય તેની શી નવાઈ ?

કશે–કદી આપણે એવું કશું વાંચતા કે સાંભળતા નથી કે પતીને ભારે મંગળ છે. માટે પત્નીના માથે ઘાત છે અને તેના માથે મોત ભમે છે. એટલે પત્નીની રક્ષા કાજે, પતીને પહેલાં કુતરી સાથે પરણાવવામાં આવે ? કે પછી પત્ની માટે કોઈ પુરુષ મંગળવાર કે શનીવાર કરે ? આવું વાંચવું પણ આપણને હાસ્યાસ્પદ લાગે. આખરે પત્ની કે સ્ત્રીની કીંમત શી? એક વાત વાંચી હતી. એક આદીવાસી પુરુષની પત્નીને કંઈ મોટો રોગ થઈ ગયો હતો. એટલે ડૉકટર પાસે પત્નીનો ઈલાજ કરાવવા ગયો. ડૉકટરે પત્નીની સાજા થવાની કીંમત બે હજાર રુપીયા કહી. પતી, પત્નીને સારવાર કરાવ્યા વીના ઘરે લઈને જતો રહ્યો. કારણ પાંચસો રુપીયામાં તો નવી મળે છે તો જુની પર બે હજાર રુપીયાનો ખર્ચ શું કામ કરવો ?

એક વાક્ય વાંચ્યું હતું કે તમે એક પુરુષને શીક્ષણ આપશો તો તમે એક વ્યક્તીને શીક્ષીત કરશો; પણ તમે એક સ્ત્રીને શીક્ષણ આપશો તો તે પુરા સમાજને શીક્ષીત કરશે. ઉપર જણાવેલી ઘટનાઓ ફરી આપણે પેપરમાં વાંચવી કે સાંભળવી ના હોય તો સ્ત્રીને શીક્ષીત કરો.

– કામીની સંઘવી

વડોદરાના વૃધ્ધે પોતાનું આખું પેન્શન પુસ્તકો ભેટ આપવામાં ખર્ચ્યુ

 વડોદરાના વૃધ્ધે પોતાનું આખું પેન્શન પુસ્તકો ભેટ આપવામાં ખર્ચ્યુ

“પુસ્તકનું મૂલ્ય રત્નથી પણ વિશેષ છે. રત્ન બાહ્ય ચમક બતાવે છે. જ્યારે પુસ્તક અંત:કરણને અજવાળે છે. જેને પુસ્તક વાંચવાનો શોખ છે તે સર્વત્ર સુખી રહી શકે છે. પુસ્તકો મન માટે સાબુનું કામ કરે છે.”
—મહાત્મા ગાંધી

વિદ્યા- જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવા માટે પુસ્તકોનો ફાળો અગત્યનો છે.વિદ્યાર્થીઓ માટે પુસ્તકો એ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરવાનું એક મહત્વનું સાધન છે.દેશ દુનિયાનું જ્ઞાન આપણને પુસ્તકો આપે છે. માણસના સુખ અને દુઃખમાં સાચા મિત્રની જેમ પુસ્તકોનો સહારો આશ્વાશન રૂપ બને છે. મિત્ર કદાચ સાથ છોડી દેશે પણ પુસ્તકો હમ્મેશાં સાથે રહેવાનાં છે . 

આજે ઈન્ટરનેટ અને આધુનિક ટેકનોલોજીનાં ઉપકરણોની સુવિધાઓથી છાપેલા પુસ્તકની અગત્યતા ઓછી થઇ રહી છે એમ લાગે છે.એમ છતાં હજુ પણ પુસ્તક પ્રેમીઓમાં પ્રકાશિત થતાં છાપેલાં પુસ્તકો માટેનું આકર્ષણ બરકરાર છે જે પુસ્ત્કાલયોમાંથી પ્રાપ્ત માહિતી જોતાં જણાય છે.

ગુજરાતમાં વાંચે ગુજરાત અભિયાન એના મુખ્ય પ્રણેતા શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની રાહબરી નીચે શરુ થયું હતું એ આપણે જાણીએ છીએ. 

વાંચે ગુજરાતની વીબ સાઈટની અહીં મુલાકાત લો.

ગુજરાતમાં પુસ્તકોના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે કામ કરી રહેલ કેટલાક ભેખ ધારી ગુજરાતી મહાનુભાવોનો પરિચય કરાવતો એક લેખ દિવ્ય ભાસ્કરમાં પ્રગટ થયો છે એ નીચે પ્રસ્તુત છે. આ સેવકોની સેવા ભાવનાને સલામ .

વિનોદ પટેલ

———————————–

વડોદરાના વૃધ્ધે પોતાનું આખું પેન્શન પુસ્તકો ભેટ આપવામાં ખર્ચ્યુ

(તસવીર: 11 જિલ્લાના લોકો પાછળ પોતાનું તમામ પેન્શન ખર્ચી પુસ્તકો ગીફ્ટ કરનાર પ્રતાપભાઇ પંડ્યા)

વડોદરા: અત્યાર સુધી પોતાના પુસ્તક પરબ થકી 11 લાખથી પણ વધુ પુસ્તકો દાન કરનાર પ્રતાપ પંડ્યા વિદ્યાદાનનું કર્તવ્ય પાલન કરે છે. છેલ્લાં 10 વર્ષથી તેઓ ગુજરાત પુસ્તક પરબના માધ્યમથી જે ગામમાં પુસ્તકાલયોની સુવિધા નથી અથવા તો જ્યાં વાંચવાની સુવિધા નથી ત્યાં પુસ્તકો પહોંચાડે છે. તેમણે આ ભગીરથ કાર્યમાં પોતાને પેન્શનમાં મળતી તમામ રકમ ખર્ચીનાખી છે.

પ્રતાપભાઇના સંતાનો જ્યારથી વિદેશમાં સ્થાયી થયા છે ત્યારથી તેમને પુસ્તક એટલે કે વિદ્યાદાનમાં મદદ કરે છે. તેમણે વડોદરા જિલ્લાથી શરૂઆત કરી હતી. આજે આ વાંચન પ્રવૃત્તિ 11 જિલ્લાઓ સુધી પહોંચી છે. તેમણે આજે વર્લ્ડ બૂક ડે પર એક સંકલ્પ લીધો છે કે, દેશવિદેશના કોઈ પણ ખૂણે વસતા ગુજરાતીને કોઈ પણ પુસ્તકની જરૂર હશે તો હું તેને મારા ખર્ચે પુસ્તક મોકલીશ.

ઇ રિસોર્સીસ કરતા પુસ્તકોના પ્રિન્ટેડ અવતારના વાચકો વધુ…

શહેરના શિલ્પાબેન શહેરના ગાર્ડનમાં જઇને લોકોને પુસ્તકો આપે છે….

(શહેરના તમામ ગાર્ડનમાં જઇ 16 મહિનામાં 2200 પુસ્તકો ગીફ્ટ આપનાર શિલ્પા શેલત)

શિલ્પા શેલતે 16 મહિનામાં 2,200 લોકો સુધી પુસ્તકો પહોંચાડ્યા 

શહેરના શિલ્પા શેલત 2014થી પુસ્તક પરબના માધ્યમથી લોકોને પુસ્તકો ફ્રીમાં વાંચવા આપે છે. દર મહિનાના પહેલા રવિવારે તેઓ શહેરના પાંચ સ્થળોએ પુસ્તકો આપે છે. કમાટીબાગ ઉપરાંત દીવાળીપુરાના અવિચલ ઉદ્યાન, સુભાનપુરા ગાર્ડન, ગોરવા વર્કશોપની પાછળના ભાગના ઉદ્યાનમાં અને માંજલપુર સ્પોર્ટસ કોમ્પ્લેક્સ પાછળ આવેલા મંદિર ખાતે અને હવે પોતાના ઘરમાં ‘ગ્રંથ મંદિર’ની શરૂઆત કરી છે. તેઓ કહે છે કે,‘ગુજરાતી ભાષા બચાવવા એક જવાબદાર ‘ગુજરાતી’ તરીકે પુસ્તકો આપવા પડશે.’

પુસ્તકોના પ્રિન્ટેડ અવતારમાં જ વાંચનની મજા આવે

બુક્સ હવે ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ છે. એક ટચ કે ક્લિક કરતાં લાખો ઇ રિસોર્સિસ સામે આવી જાય છે. પણ સિટીની બે મુખ્ય લાઇબ્રેરીઝના ડેટા કહે છે કે, બૂક લવર્સ બરોડિયન્સમાં હજી પણ પ્રિન્ટેડ બૂક્સ જ ફેવરિટ છે. પુસ્તક સાથેની વાંચવાની ફિલિંગ્સ તો બૂક્સના પ્રિન્ટેડ ‘અવતાર’માં જ મળે છે. શહેરની સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરી અને હંસા મહેતા લાઇબ્રેરીના રિડર્સ અને બૂક્સના ડેટા કહે છે કે, ડિજિટલ રિડર્સ વધ્યાં છે પરંતુ પ્રિન્ટેડ બૂક્સ તેની સરખામણીમાં વધુ ઇશ્યૂ કરવામાં આવે છે. એચ એમ લાઇબ્રેરીમાં છેલ્લા બે વર્ષની સરખામણી કરીએ તો પણ પ્રિન્ટેડ બૂક્સના વાચકો જ અનેક ગણા છે. સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરીમાં પણ સંખ્યા વધી જ છે. 

પુસ્તકો વિષે શું કહે છે વડોદરા શહેરના પીઢ વાચકો…

બૂક મારા માટે મિત્ર અને ગુરુ છે- હસમુખ શાહ

આઇપીસીએલ ના પૂર્વ ચેરમેન હસમુખ શાહ કહે છે કે, પુસ્તક મારા માટે મિત્ર અને ગુરુ છે. જ્યારે પુસ્તક વાંચવાનું થાય ત્યારે મન ભર્યું ભર્યું થઇ જાય છે. ટોલ્સટોય હોય કે ટાગોર હોય. ગોવર્ધન રામ હોય કે મનુભાઇ પંચોળી હોય કે મહાભારત. પુસ્તકનું સખ્ય હંમેશાં ઉમદા જણાયું છે. પુસ્તક જેવો મિત્ર જીવનના દરેક વળાંકે માર્ગ ચિંધનાર છે.

પુસ્તકો જીવનનો આનંદ છે-અવધૂત સુમંત

શહેરના જાણીતા એડવોકેટ અવધૂત સુમંત કહે છે કે પુસ્તકો જીવન માટે આનંદ છે અને શિક્ષક પણ છે. પુસ્તક ચાલતી સંકલ્પના છે. પુસ્તક વાંચવાથી મારામાં ઇન્સ્ટન્ટ ચેન્જ આવતો હોય તેવું લાગે છે. એ પુસ્તકો માઇન્ડનું ઇમ્પ્રૂવાઇઝેશન કરે છે. ધ્રુવ ભટ્ટ અને સ્વામી રામસૂરદાસના પુસ્તકો વાંચવા ગમે છે.

સૌજન્ય-  દિવ્ય ભાસ્કર .કોમ