હોય નહીં, આરએસએસ અને ઇફ્તાર પાર્ટી?
પ જુલાઈ ને રવિવારના છાપામાં એક સમાચાર ચોંકાવનારા ચમક્યા. તેનું મથાળું હતું: આરએસએસે પ્રથમ વખત સમગ્ર દેશમાં ઇફ્તાર પાર્ટી યોજી. ઘણી વાર છાપામાં સમાચારમાં બદમાશી કરવામાં આવતી હોય છે. પીટીઆઈ સંસ્થા કે યુએનઆઈમાં વર્ષોથી સેક્યુલર અને સામ્યવાદી વિચારસરણીના લોકો હોવાથી તેઓ આવી બદમાશીભર્યા સમાચાર આપે છે અને તેના આધારે પ્રાંતીય ભાષાનાં અખબારો પણ તે મુજબ જ સમાચાર અનુવાદિત કરીને છાપતા હોય છે. તો ઘણી વાર સનસનાટી માટે હેડિંગમાં ચેડા કરવામાં આવતા હોય છે. દા. ત. હમણાં એક સમાચાર હતા કે જાસૂસી સંસ્થા રોના પૂર્વ પ્રમુખ દુલતે કહ્યું કે પૂર્વ વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી માનતા હતા કે વર્ષ ૨૦૦૪માં ભાજપ ચૂંટણી હાર્યો તેનું કારણ ગોધરાકાંડ પછી ગુજરાતમાં થયેલાં રમખાણો હતા. હવે આ સમાચારનું મથાળું આપી દેવામાં આવે કે ભાજપ હાર્યો તેનું કારણ નરેન્દ્ર મોદી હતા તેમ વાજપેયી માનતા હતા તો સનસનાટી મચી જાય.
આ જ રીતે આરએસએસે ઇફ્તાર પાર્ટી યોજી તેવા સમાચારમાં પણ ક્યાં તો બદમાશી છે અથવા તો સનસનાટી મચાવવાનો પ્રયાસ. સમાચાર વાંચો તો ખબર પડે કે મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચાએ સમગ્ર દેશમાં ઇફ્તાર પાર્ટી આપી. ઇફ્તાર પાર્ટી એટલે મુસ્લિમોના પવિત્ર મહિના રમઝાનમાં સાંજે રોજું ખોલવા માટે મુસ્લિમ બંધુઓને બોલાવીને જમાડવામાં આવે તે. અત્યાર સુધી કૉંગ્રેસ તેમજ અન્ય સેક્યુલર પક્ષો આવી ઇફ્તાર પાર્ટી યોજતી આવી હતી. તેની આરએસએસ અને ભાજપ તેમજ વિહિપ જેવા હિન્દુવાદી સંગઠનો ટીકા કરતાં હતાં. હવે સ્વાભાવિક છે કે આરએસએસે ઇફ્તાર પાર્ટી યોજી તેવા સમાચાર વાંચીને સંઘના સમર્થકો ઉકળી ઊઠે. તો બીજી તરફ, સેક્યુલરો મલકાઈ ઉઠે કે આરએસએસ પણ લાઇનમાં આવી ગયો. તો આ મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચો વળી કઈ સંસ્થા છે અને તેની સાથે સંઘનું નામ કેમ જોડવામાં આવે છે?
ખરેખર હકીકત એ છે કે સંઘની ઇમેજ વર્ષોથી મુસ્લિમ વિરોધી બનાવી દેવામાં આવી. અલબત્ત, એમાં ઘણા અંશે સંઘનો પણ વાંક ખરો કે તેના સ્વયંસેવકોના મનમાં આઝાદી પહેલાં અને પછી થયેલા રમખાણો, તેમાં સૌથી મોટા તો વિભાજન વખતનાં રમખાણો, તેના કારણે મુસ્લિમો પ્રત્યે દ્વેષ પેદા થયો. મોટા ભાગના લોકો સંઘનો ઉદ્દેશ હિન્દુ ધર્મના ફેલાવાનો માને છે પરંતુ હકીકતે સંઘનો ઉદ્દેશ મુખ્યત્વે રાષ્ટ્રભક્તિનો છે. સંઘના બીજા પ્રમુખ મા.સ. ગોળવળકર ઉર્ફે ગુરુજીએ મંત્ર આપેલો: “ઓમ્ રાષ્ટ્રાય સ્વાહા, ઈદમ્ રાષ્ટ્રાય, ઈદમ્ ન મમ્” સંઘે કોઈ વ્યક્તિને ગુરુ સ્થાને નથી રાખ્યા કારણકે આસારામ સહિતના અનેક કિસ્સાઓમાં આપણે જોઈએ છીએ તેમ ગુરુ તરીકે જેમને માન્યા હોય તેનું પતન થાય એટલે મનોબળ ડગી જાય, વિશ્વાસ ઊઠી જાય. આથી જ અનેક લોકોના આવાગમન, શંકરસિંહ વાઘેલાનો ખજૂરાહો કાંડ વગેરે અનેક કિસ્સાઓ છતાં સ્વયંસેવકોના મનમાંથી સંઘ પ્રત્યેની નિષ્ઠા અને સરવાળે દેશભક્તિ ટકી રહી. આ વિચારીને સંઘે ભગવા ધ્વજને ગુરુ તરીકે રાખ્યા. ભગવો રંગ શૌર્ય, ત્યાગ અને બલિદાનનું પ્રતીક ગણાય છે. તેથી તે પ્રેરણારૂપ છે તેમ સ્વયંસેવકો માને છે. સંઘના સ્વયંસેવકોએ ગાંધીજીની હત્યા (નથુરામ ગોડસે પહેલાં)ના ષડયંત્ર વખતે ગાંધીજીની રક્ષા કરી હતી. ગાંધીજી પણ સંઘની શાખામાં આવેલા અને જે રીતે ત્યાં નાતજાતના ભેદભાવ (જે એ વખતે બાકીના સમાજમાં ખૂબ જ પ્રબળ હતા) હટેલા તે જોઈને સંઘની પ્રશંસા કરી હતી. કાશ્મીર પર પાકિસ્તાને આક્રમણ કર્યું અને તે પછી ચીન-ભારત વચ્ચે યુદ્ધ થયું ત્યારે સ્વયંસેવકોએ ભજવેલી ભૂમિકાથી પ્રભાવિત થઈ દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન પં. જવાહરલાલ નહેરુએ સંઘને ૨૬ જાન્યુઆરીની કૂચમાં ભાગ લેવા આમંત્રણ આપેલું. મચ્છુની હોનારત કે ૨૦૦૧ના કચ્છ ભૂકંપ વખતે પણ સંઘના સ્વયંસેવકોએ સારી રાહત કામગીરી કરી હતી. એ તો સમજી શકાય, પણ હરિયાણામાં ૧૨ નવેમ્બર ૧૯૯૬ના રોજ ચરખી દાદરી ગામમાં સાઉદી અરેબિયા જતું વિમાન તેમજ કઝાખસ્તાનથી દિલ્હી આવતું વિમાન અથડાઈને જે દુર્ઘટના થઈ તેમાં સંઘના સ્વયંસેવકોએ સારી રાહત કામગીરી કરી હતી. તે વખતની ઘટનાઓની સ્મૃતિ મુજબ, તે વખતે મુસ્લિમો સ્વંયસેવકોથી પ્રભાવિત થયા હતા અને તેમને સંઘના ગણવેશ-ખાખી ચડ્ડીમાં મસ્જિદોમાં પ્રવેશ આપ્યો હતો.
સંઘના નેતાઓ દ્વારા મુસ્લિમોને રાષ્ટ્રીય પ્રવાહમાં તેમની રીતે જોડવા પ્રયાસો ચાલુ હતા. , ડૉ. હેડગેવાર જેમણે સંઘની સ્થાપના કરી હતી તેઓ ક્રાંતિકારી તરીકે દેશની સ્વતંત્રતા માટે કામ કરતા હતા ત્યારે તેમના એક ક્રાંતિકારી મિત્ર મુસ્લિમ (મોટા ભાગે અશફાકુલ્લાખાન) હતા જેમણે મુસ્લિમ ટોપી છોડીને સ્વદેશી ટોપી પહેરવા લાગી હતી. કટોકટી પછી સંઘના પ્રમુખ બાળાસાહેબ દેવરસને મળવા મુસ્લિમ નેતાઓ આવ્યા હતા. સંઘની શાખાઓમાં પણ આજુબાજુ રહેતા મુસ્લિમો આવતા. ભાજપમાં સ્વ. સિકંદર બખ્ત, શાહનવાઝ હુસૈન અને મુખ્તાર અબ્બાસ નકવી જેવા નેતાઓ તો હતા જ. પરંતુ આ બધા પ્રયાસોથી કંઈ નક્કર થતું નહોતું.
સંઘને લાગ્યું કે કંઈક નક્કર કરવું પડશે. એ વખતે સંઘના પ્રમુખ (જેને સંઘની ભાષામાં સરસંઘચાલક કહે છે) સ્વ. કે. એસ. સુદર્શન હતા. તેમની મુસ્લિમ નેતાઓ સાથે નિયમિત બેઠક થતી હતી. ૨૦૦૨નું (કુખ્યાત બની ચુકેલું) વર્ષ હતું. એ વર્ષે જ સંઘની એક મુસ્લિમ સંસ્થાએ જન્મ લીધો. તેનું નામ હતું- મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મંચ! અલબત્ત, હિન્દુદ્વેષી મિડિયાએ ૨૦૦૨નાં ગોધરા કાંડ પછીનાં રમખાણોને જેટલા ચગાવ્યા તેના એક ટકા જેટલું મહત્ત્વ પણ આ સમાચારને આપ્યું નહીં. હિન્દુ-મુસ્લિમોને અલગ રાખવામાં મિડિયા, ખાસ કરીને અંગ્રેજી મિડિયા પણ આટલું જ દોષી ગણાય.
કેવી રીતે એ સંસ્થા જન્મી તેના અનેક કિસ્સાઓમાં એક રસપ્રદ કિસ્સો આવો છે. ડિસેમ્બર ૨૦૦૨માં સુદર્શને દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય મહિલા પંચનાં સભ્ય એવાં નફીસા હુસૈનના ચાણક્યપુરીમાં આવેલા નિવાસસ્થાને કેટલાક લોકોને સંબોધ્યા હતા અને તેમની સાથે વિચારવિમર્શ કર્યો હતો. તેમાં તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે ત્રાસવાદીઓ જે રીતે જેહાદનું અર્થઘટન કરે છે તે ઈસ્લામ પ્રમાણે ઉચિત નથી. આ કાર્યક્રમમાં હાજર રહેલા ઇથોપિયાની મેકેલે યુનિવર્સિટીના ભૂગોળના પ્રાધ્યાપક ડૉ. તાહીર હુસૈન સહિતના લોકોએ એકબીજાના ધર્મ પ્રત્યેની ખોટી ધારણાઓ ભાંગવા પ્રયત્ન કર્યો અને ‘માઇ હિન્દુસ્તાન’ (ભારત માતા) નામનું સંગઠન બનાવવા નિર્ણય કર્યો. આ સંસ્થાનું નામ બદલી બાદમાં રાષ્ટ્રીય મુસ્લિમ મંચ અને તે પછી મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચા કરાયું.
દિલ્હીની જામિયા મિલિયા યુનિવર્સિટીમાં તે વખતે પીએચ.ડી. વિદ્યાર્થી ઈમરાન ચૌધરીએ દેશના ૬૫મા સ્વાતંત્ર્યદિનના સપ્તાહ પૂર્વે જૂની દિલ્હીના તેના પડોશમાં કરેલી હરકતથી તેની આજુબાજુ કેટલાક કટ્ટર તો કેટલાક સંઘ પ્રત્યે શંકા ધરાવતા લોકો ચોંકી ઉઠ્યા. ઈમરાને પોસ્ટર ચોંટાડ્યાં હતાં જેમાં સંઘના પ્રચારક ઈન્દ્રેશકુમાર ૧૫ ઓગસ્ટે તેમના વિસ્તારમાં સભા સંબોધશે તેવી માહિતી હતી. કલાકોની અંદર આની વિરુદ્ધમાં પોસ્ટરો ચોંટાડાઈ ગયાં. તેમાં લખાયું હતું જે લોકો મુસ્લિમોના ખૂનના તરસ્યા છે તેઓ જ અહીં આવી રહ્યા છે. ચૌધરીને એક મુસ્લિમ ધર્મગુરુએ ખાનગીમાં સમજાવ્યું કે તું ભાજપને સમર્થન કરે એ સમજાય, પણ આરએસએસને?
મુસ્લિમો સાથે સેતુ બાંધવાની કોશિશ કોણ કરી રહ્યું હતું? સંઘના આદેશથી આ કોશિશ એ જ કરી રહ્યા હતા જેમના માથે કૉંગ્રેસની સરકારે સમજૌતા વિસ્ફોટ તેમજ હૈદરાબાદની મક્કા મસ્જિદ વિસ્ફોટનું આળ ચડાવી ભગવા આતંકવાદ નામનો શબ્દ વહેતો કર્યો હતો. અને જોવાની વાત એ છે કે જ્યારે આવું થયું ત્યારે આ મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મંચના ઈમરાન ચૌધરી સહિત અનેક મુસ્લિમો ઈન્દ્રેશકુમારના સમર્થનમાં આગળ આવ્યા હતા.
એમઆરએમ તરીકે ટૂંકમાં ઓળખાતું આ સંગઠન હવે તો ૨૭ રાજ્યોના ૨૦૦ જિલ્લાઓમાં હાજરી ધરાવે છે. તેના સભ્યો કંઈ સંઘની શાખામાં ખાખી ચડ્ડીમાં કૂચ (સંઘ તેને પથસંચલન કહે છે) કરતા નથી. આ સંગઠનને પણ સંઘની જેમ સાંસ્કૃતિક સંગઠન ગણાવાય છે. જોકે સંઘના શિબિરોમાં જેને સ્વેચ્છાએ જવું હોય તે જઈ શકે છે. દા. ત. ડૉ. તાહિર હુસૈન ભોપાલમાં યોજાયેલા સંઘના શિબિરમાં એક વાર ગયા હતા અને તે પણ રમઝાનના મહિનામાં! તેમને એક પ્રચારકે સૂર્યોદય પહેલાં ઉઠાડી દીધા જેથી તેઓ શેહરી (રોજું શરૂ થાય તે પહેલાં ખાઈ લેવું) લઈ શકે. તાહિર હુસૈનને સંઘના લોકો ધરતી સાથે જોડાયેલા નમ્ર લોકો લાગે છે. ઈમરાન ચૌધરી જ્યારે સંઘના હાલના પ્રમુખ મોહન ભાગવતને મળ્યો તે પછી તેને પણ લાગ્યું કે તેણે સંઘ પરિવારની અંતિમવાદી વિચારધારા વિશે જે સાંભળ્યું હતું તે બધું ખોટું છે. મોહન ભાગવત તેને ભેટ્યા. તેમણે ઈમરાનને હિન્દુ બનવા સહેજે દબાણ ન કર્યું. ઈમરાન કહે છે કે સંઘ- વિહિપ વિશે જે મુસ્લિમોના ધર્મપરિવર્તનની ધારણાઓ ફેલાવાઈ છે તે સાવ બોગસ છે.
નવાઈની વાત લાગશે, પરંતુ હિન્દુ-મુસ્લિમ વચ્ચે જે વર્ષોથી ખાઈ પડેલી છે તેને તોડવા માટે મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચો પ્રશંસનીય કાર્ય કરી રહ્યો છે. ઑગસ્ટ ૨૦૦૮માં મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચાએ અમરનાથ યાત્રા માટે જમીન ફાળવાય તે માટે દિલ્હીના લાલ કિલ્લાથી કાશ્મીર સુધીની પૈગામ-એ-અમનની યાત્રા કાઢી હતી. જોકે એ યાત્રાને શરૂઆતમાં જમ્મુ-કાશ્મીર સરહદ પર જ અટકાવી દેવાઈ હતી પરંતુ બાદમાં જમ્મુમાં તેમને જવા દેવાયા હતા. નવેમ્બર ૨૦૦૯માં એમઆરએમે મુંબઈમાં કસાબ આણિ મંડળીએ પાકિસ્તાનના ઈશારે કરેલા હુમલાના વિરોધમાં તિરંગા યાત્રા કાઢી હતી. તેમાં એક હજાર સ્વયંસેવકોએ ત્રાસવાદ સામે લડવા અને પોતપોતાના જિલ્લામાં તેની સામે અભિયાન ચલાવવા પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. ઑક્ટોબર ૨૦૧૩માં ડૉ. તાહિર હુસૈને હરિયાણામાં ૧૨ ગામોની પંચાયત બોલાવી હતી જેમાં ગાયના માંસ પર પ્રતિબંધ મૂકતો ઠરાવ પસાર થયો હતો. નવેમ્બર ૨૦૦૯માં જમિયત ઉલેમા-એ-હિન્દે વંદેમાતરમ્ ગાવાનો વિરોધ કરતો ઠરાવ કર્યો તો મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચાએ તેનો વિરોધ કર્યો અને કહ્યું કે જે લોકો વંદેમાતરમ્ નથી ગાતા તેઓ ઈસ્લામ અને ભારતના વિરોધી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨માં એમઆરએમે કાશ્મીરના વિકાસને અટકાવનારી કલમ ૩૭૦ને દૂર કરવા માગણી કરતી સહીઝુંબેશ ચલાવી હતી જેમાં સાત લાખ લોકોએ સહી કરી હતી.
જોકે એમઆરએમમાં જોડાતા મુસ્લિમોને તેમના સમાજના કેટલાક બની બેઠેલા કટ્ટર આગેવાનો અને સંસ્થાઓમાં વિરોધ તેમજ તેના કારણે હાનિનો સામનો કરવો પડે છે. જેમ કે ડૉ. તાહિર હુસૈન જામિયા માલિયા યુનિવર્સિટીમાં રિસર્ચ એસોસિએટ પણ છે. તેઓ કહે છે કે તેઓ આ એમઆરએમ સાથેના સંબંધના કારણે તેમને આ યુનિવર્સિટીમાં કાયમી નોકરી મળતી નથી. જોકે તેમને તેનો કોઈ વાંધો નથી.
પક્ષના રાષ્ટ્રીય સંયોજન મોહમ્મદ અફઝલ છે. સ્વાભાવિક છે કે આરએસએસ સાથે જોડાયેલી સંસ્થા હોવાથી તેમની સમક્ષ ૨૦૦૨નાં ગોધરા કાંડ પછીનાં રમખાણો અને ભાજપનો પ્રશ્ન ઉઠવાનો જ. પરંતુ તેઓ કહે છે કે કૉંગ્રેસે શીખો વિરુદ્ધ ૧૯૮૪માં રમખાણો કર્યાઁ હતાં તેના કારણે શીખોએ કૉંગ્રેસ પક્ષ છોડી દીધો નહોતો. તેઓ મુખ્યપ્રવાહમાં રહ્યા. તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે ડૉ. મનમોહનસિંહ વડા પ્રધાન બન્યા. તો મુસ્લિમોએ પણ ગોધરા પછીનાં રમખાણોના કારણે શા માટે ભાજપ છોડવો જોઈએ?
મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મોરચા દ્વારા ઈફ્તાર પાર્ટી આ કંઈ પહેલી વાર નહોતી અપાઈ, પરંતુ તેની નોંધ વ્યાપક પણે પહેલી વાર લેવાઈ. ગયા વર્ષે ગુજરાતમાં પણ આ સંસ્થાએ ઈફ્તાર પાર્ટી આપી હતી. આ વખતે મિડિયાનું ધ્યાન કદાચ એટલે પણ ગયું કારણકે સંસદભવનના પરિસરમાં આ પાર્ટી હતી અને તેમાં ૭૦ ઇસ્લામિક દેશોના રાજદૂતો પણ હાજર હતા.
(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા. ૮/૭/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)
