mastar

ગુજરાત કેમ સળગી રહ્યું છે?

Posted on 20/07/2016

પાટીદાર આંદોલન બાદ દલિત અત્યાચાર. ગુજરાત ફરી સળગી રહ્યું છે. આમ તો ગુજરાત મોડલના આધારે કેન્દ્રમાં મોદી સરકાર આવી પછી સતત ત્રણ મુદ્દા છવાયેલા છે: દલિત અત્યાચાર, લઘુમતી પર દમન અને સ્ત્રીઓ પર અત્યાચાર. રોહિત વેમૂલાના કિસ્સા પર ખૂબ લખાઈ ગયું છે. એમાં પડવું નથી. સ્ત્રીઓને ભડકાવવા તૃપ્તિ દેસાઈ અને બીજી બિંદી ગેંગ પ્રયાસરત્ છે. પણ હાજી અલીમાં તૃપ્તિને થપાટ વાગી ગઈ છે.
રોહિત વેમૂલા મુદ્દે જોરદાર લડનાર સ્મૃતિ ઈરાનીને સજા મળી ગઈ છે. બહારના છોકરાઓ હેરાન કરતા હોય ને ફરિયાદ ઘરના છોકરાની થાય ત્યારે તેનું ઘરની બહાર નીકળી જવાનું બંધ કરી દેવામાં આવે તેવો ઘાટ થયો. નરેન્દ્ર મોદી પાસે આવી અપેક્ષા નહોતી. એ ગુજરાતનાં રમખાણો મુદ્દે ક્ષમા માગવા સહિત અનેક મુદ્દે અડીખમ રહ્યા હતા પણ એ ગુજરાતનું પાણી હતું. દિલ્લીનું પાણી અલગ છે.
છેલ્લા દોઢેક વર્ષથી ગુજરાત સળગી રહ્યું છે અને મોદી નવાઈજનક રીતે મૌન તમાશો જોઈ રહ્યા છે. પોતાનો વિરોધ ન થાય એટલે ગુજરાત આવવાનું પણ ટાળે છે.
ગુજરાતી છાપાઓ કહે છે કે ભાજપમાં આનંદીબહેન અને અમિત શાહ જૂથ વચ્ચે ઝઘડો છે. પાટીદાર આંદોલન તેનું પરિણામ છે. જૂથવાદ હશે પણ પાટીદાર આંદોલન પાછળ કૉંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી હતાં અને છે તે હવે સાબિત થઈ ગયું છે. હાર્દિક છૂટ્યો ત્યારથી ‘આપ’ના આશુતોષ સતત માર્ગદર્શન આપે છે. આનંદીબહેન સરકારે પાટીદાર આંદોલન અંગે કડક હાથે કામ લીધું. મચક ન આપી. હાર્દિક પટેલ જેલમાં લગભગ નવ માસ રહ્યો પણ હવે ચૂંટણી ટાણે છોડવાની નીતિ ભૂલભરેલી છે. એ આંદોલન નહીં કરે તેવી શરત સાથે છોડાયો છે પણ છૂટ્યા પછી એને સુરત વગેરે જગ્યાએ સભાઓ કરવા દેવાઈ તે પણ સરકારની ભૂલ સાબિત થશે. ઉદયપુર જઈને તે રોજ ભડકામણાં નિવેદનો આપતો રહે છે.
હવે વાત દલિત અત્યાચારની. જાણીતા ક્રાઇમ પત્રકાર પ્રશાંત દયાલે લખેલી માહિતી સાચી હોય તો ઉનામાં કાચું કપાયું હતું. ગાયને હત્યા માટે લઈ જવાઈ રહી છે તેવી સૂચના પોલીસને મળી અને પોલીસે કથિત ગોરક્ષકોને સૂચના આપી અને ગોરક્ષકોએ કાયદો હાથમાં લઈ ધોલધપાટ કરી. મૂર્ખાઓએ વિડિયો પણ ઉતાર્યો ને બહાદુરી દેખાડવા પ્રચલિત (વાઇરલ યૂ નો) કર્યો. આમાં એક વાત એવી છે કે સામે કસાઈઓ હોય એટલે ગોરક્ષકોને સંઘર્ષની ટેવ પડી ગઈ છે. પોલીસ જેમ ગુનેગારને પહેલાં એક-બે ધોલ તો ફટકારી જ દે તેવું આ ગોરક્ષકોનું પણ છે. જેમ ગાયોને ગેરકાયદે કસાઈવાડે લઈ જવાતી હોય છે તેમ ગોરક્ષકો પણ ગેરકાયદે ગાય બચાવવા ધોલધપાટ કરતા હોય છે.
ગાયને કસાઈવાડે મોકલવા માટે ગોપાલકો પણ ઘણી હદે જવાબદાર છે અને ગાયનો માત્ર દોહવા માટે જ ઉપયોગ કરે છે. ચાર રસ્તે ઘાસ લઈ ઊભા રહે છે અને પાપભીરુ જનતા પૈસા આપી ઘાસ ખરીદી એને જ આપે છે. આમ ગાયનો ઘાસચારો પણ મફતમાં મળી જાય છે. ગાય દોવાઈ જાય એટલે પ્લાસ્ટિક સહિતનો એંઠવાડ ખાવા છૂટી મૂકી દે છે. ઉનાળામાં આ ગાય અમદાવાદ જેવા વિસ્તારમાં તો પાણી માટે ભાંભરતી હોય છે કારણકે જાહેર હવાડો હોતો નથી. મારા જેવા માટલું મૂકે તો એ માટલું પણ ઉઠાવી જનારા બદભાશો હોય છે.
કથિત દલિતોને આજે પણ એ જ પરંપરાગત કામ કરવું પડે છે. એ શરમની વાત છે પણ સામે પક્ષે કથિત દલિતોમાં શિક્ષણનો અભાવ અને જે લોકો આગળ આવ્યા છે તેઓ પોતે સવર્ણ જેવા બની જતા હોય છે. આજે પણ સફાઈમાં વિદેશ જેવી સુરક્ષા અને આધુનિકતા આપણે લાવી શક્યા નથી. પરિણામે અનેક સફાઈ કામદારોનાં મૃત્યુ થતાં હોય છે.
પણ આ પ્રશ્ન શું કથિત દલિતોનો જ છે? આ આખા હિન્દુ સમાજનો છે. એની ચિંતા બધા હિન્દુ નહીં કરે તો આ દેશ તૂટી જશે. રમખાણો થાય ત્યારે કોઈ કહેવાતા સવર્ણ લડવા આગળ નથી આવતા. જેલમાં જાય છે કે મરે છે આ કથિત દલિતો જ. એટલે હિન્દુવાદીઓ આ વાત સમજી લે. આમ વાત હિન્દુની કરવાની પણ પાટીદાર અનામત જેવા મુદ્દા ચગે ત્યારે હિન્દવાદીનું મહોરું પહેરીને બેઠેલો કથિત સવર્ણ જાગી જાય છે અને અનામત વિરોધી સંદેશાઓ વહેતા કરવા માંડે છે.
પણ…સામે પક્ષે દલિતોમાંય બામસેફ અને એનજીઓ કાર્યરત્ છે જે દલિતોને હિન્દુવિરોધી બનાવવા ન કલ્પી શકાય એટલી ભયંકર હદે કાર્યશીલ છે. એમની બીજી બધી પ્રવૃત્તિ ઉપરાંત સોશિયલ મિડિયા પર ભયંકર હદે બ્રાહ્મણો વિરુદ્ધ વિષવમન કરવામાં આવે છે. દલિતેતર કોઈ પણ જાતિએ કથિત દલિત વિરોધી કંઈ પણ કામ કર્યું હોય એટલે આ કામ જાણે બ્રાહ્મણોએ કર્યું હોય તેવો અપપ્રચાર કરાય છે. આવું એક ગ્રૂપ છે અપના અડ્ડા. ફેસબુક પર કોઈ કિરણભાઈ ત્રિવેદી નામના, અટક પરથી બ્રાહ્મણ લાગતા ભાઈ તેના સંચાલક (એડ્મિન) છે. એક ‘પડકાર ન્યૂઝ’ કરીને છાપું આવે છે જે વૉટ્સએપ પર પણ ફરે છે. આ બધામાં હિન્દુ દેવીદેવતા વિરુદ્ધ ભયંકર નીચલી કક્ષાના સંદેશાઓ મૂકી દલિત-આદિવાસીઓને હિન્દુ સમાજથી વિખૂટા પાડવાનું વ્યવસ્થિત ષડયંત્ર ચાલે છે. ત્રીજી તરફ દલિતોમાંય કેટલાક લવ જિહાદ જેવી યોજના પણ ચલાવે છે જેમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય વગેરે કથિત સવર્ણ જાતિની કન્યાને પરણી લાવનારને જંગી પુરસ્કાર અપાય છે. નાનીમોટી વાતે વાંધો પડતાં એટ્રોસિટી કાયદાની ચીમકી અને તેનો દુરુપયોગ પણ અજાણ્યો નથી જ. સરકારી કાર્યાલયોમાં કથિત દલિત સાહેબ દ્વારા તેમની નીચેના કથિત સવર્ણ કર્મચારીઓના ઉત્પીડનના પણ નોંધપાત્ર કિસ્સાઓ છે. આ પણ એટલું જ ખોટું છે. દલિતોએ એ સમજવું પડશે કે બધા બ્રાહ્મણો કે સવર્ણોએ તેમના પૂર્વજો કે તેમની વર્તમાન પેઢી પર અત્યાચાર કર્યો નથી. આ લખનાર પણ જન્મે અને કર્મે બ્રાહ્મણ છે. મેં ક્યારેય કોઈની જાતિ પૂછી નથી. મારા પિતા ગજેન્દ્રભાઈ પંડ્યા અમે રાણાવાવ હતા ત્યારે એસબીએસ બેંકમાં સાથે કામ કરતા એક દલિત ભાઈને એ એકલા હતા ત્યાં સુધી રોજ ઘરે જમાડતા. મારા ભાઈ (પિતાજી)એ તો અમને ત્યાં સુધીની ટેવ પાડેલી કે વાળવાવાળાં બહેન હોય કે ઘરે કામ કરવા આવતાં આદિવાસી બહેન, બધાને માનપૂર્વક નામ પાછળ બહેન લગાડી ‘તમે’ કહીને જ બોલાવવાનું. તેમના પરિવારજનોની શૈક્ષણિક ને આર્થિક સમસ્યાઓમાં માર્ગદર્શન આપવાનું.
મારા ચુસ્ત બ્રાહ્મણ સસરાના એનાથીય ચુસ્ત બ્રાહ્મણ પિતા હીરાલાલ દવેએ ગામમાં દલિતોને મંદિરમાં પ્રવેશ અપાવ્યો હતો. પોતે શિક્ષક હતા એટલે દલિતોને શાળામાં આવવા નહોતા દેતા તો પોતે તલવાર લઈ બહાર ઊભા રહેતા. આના લીધે એમની બદલીઓ પણ થતી અને સામાજિક બહિષ્કાર પણ સહન કરવો પડ્યો હતો. વાવમાંથી દલિતને પાણી લેવા દેવાની સફળ લડત આપી હતી.
મારા સસરા કનુભાઈ પણ પૂર્વ શિક્ષક. તેમની શાળામાં દલિત શિક્ષિકાને ટબૂકડા ક્ષત્રિય વિદ્યાર્થીઓ સામે લાજ કાઢવી પડતી અને ખુરશી પર બેસાતું નહોતું. એમણે એ બંધ કરાવ્યું. (આ જ કુટુંબની 18 જ વર્ષની એક દીકરીને તેનાથી દસ વર્ષ મોટો કથિત દલિત ભગાડી લઈ ગયો. દીકરીનાં માતાપિતાને એક રાત જેલમાં રહેવું પડ્યું. ને ન ગમતી કડવી સચ્ચાઈ એ પણ છે કે એ દીકરીનું બ્રાહ્મણ હોવાનું સર્ટિફિકેટ દીકરીના ઘરેથી લેવા યુવાધે ધમપછાડા કર્યા અને મળ્યા પછી રજૂ કરી દલિત યુવાને સમાજમાંથી લાખ રૂપિયાનું ઈનામ પણ મેળવ્યું.) આ તો ગૂમનામ સામાન્ય વ્યક્તિઓના કિસ્સા છે. મોટાં નામો ગણવા જાવ તો તો ગાંધીજીથી માંડીને ડૉ. હેડગેવાર, મા.સ.ગોળવળકર, બાબાસાહેબ દેવરસ સહિત અનેક નામો નીકળશે. સંઘમાં તો કોઈની જાતિ પૂછાતી નથી. ડૉ. આંબેડકરને ભયંકર અન્યાય થયો પણ એ વાતેય સ્વીકારવી પડશે કે તેમ છતાં આ આખો સમાજ જો દલિત વિરોધી હોત તો એ બંધારણ સભાના પ્રમુખ ન બની શક્યા હોત.
બાકી રહી વાત નાનામોટાની. તો દલિતોની અંદર પણ આવા ભેદભાવ છે જ. રોટીબેટીના વ્યવહાર નથી. ખાણીપીણીના વ્યવહાર નથી.
કડવી હકીકત એ છે કે ઊંચનીચ એ હિન્દુ ધર્મમાં જ નહીં દરેક પંથમાં જોવા મળતી ઘટના છે. અને આવા ભેદભાવ વિદેશોમાં રંગભેદ, વંશભેદના નામે પણ ચાલે છે. તાજેતરમાં અમેરિકામાં બે અશ્વેતોને કારણ વગર મારી નખાયા. તેનો વિડિયો પણ યૂટ્યૂબ પર છે. પણ અમેરિકી મિડિયાએ તે ઘટના કરતાં તે પછી પાંચ પોલીસ કર્મનેચારી મારી નખાયા તે ઘટનાઓને મહત્ત્વ આપ્યું હતું. અને જાણે બધા ગુજરાતીઓ દલિત વિરોધી હોય તેમ ઉનાની ઘટનાને ચગાવતા છાપાંઓએ પણ ક્યાંય અશ્વેતોની ખોટી હત્યાને મથાળાંમાં ટાંકી?
હવે વાત રાજકારણીઓની. તો ૨૦૧૭માં ચૂંટણી આવે છે તેના લીધે અને આ ઘટના ગુજરાતમાં બની છે તેથી રાહુલ ગાંધી અને અરવિંદ કેજરીવાલ ગુજરાતના ઉના આવી રહ્યા છે. આનંદીબહેન સરકાર પણ માયાવતીએ રાજ્યસભામાં પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો અને કૉંગ્રેસના કાર્યકર્તા સહિત કેટલાકે ઝેરી દવા પીધી તે પછી જાગી. તપાસના આદેશ આપ્યા. સમરસતા મુદ્દે સારું કામ કરનાર રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ પણ ગઈ કાલે જાગ્યો ને નિવેદન બહાર પાડી ઘટનાને વખોડી. ભાજપ સત્તામાં હોય ત્યારે આવા મુદ્દાઓ પર સંઘ પરિવાર ગાઢ નિદ્રામાં સરી પડે છે. સામા પક્ષે અનામત અંગે મોહન ભાગવતના નિવેદનને મારી મચડી રજૂ કરનારા કે સંઘ પરિવારના નેતાઓના હિન્દુઓ તરફી ઉગ્ર નિવેદનો છાપી સંઘની આતંકવાદી સંગઠન જેવી છાપ ઊભી કરનારા છાપાંઓમાં સંઘનું ઉનાની ઘટનાને વખોડતું નિવેદન સિંગલમાં છપાયું અથવા છપાયું જ નથી.
પંજાબમાં ‘આપ’ના નેતાએ કુરાનનાં પાનાં ફાડી સાંપ્રદાયિક હિંસા સર્જવા પ્રયાસ કર્યો તે સમાચાર પણ મોટા ભાગના ગુજરાતી છાપાંઓએ છાપ્યાં નથી. ઘણાં ગુજરાતી છાપાં હવે દિલ્લીની કેજરીવાલ સરકારની જાહેરખબર નિયમિત મળતી હોય તે કારણે કે તેના પત્રકારોની ‘આપ’માં પડદાપાછળ સક્રિયતા હોય તેના લીધે હવે છાપાંઓના સમાચારો અને લેખકોના લેખમાં ભાજપ-કૉંગ્રેસ બંને ખરાબ એવી છબી ઉપસાવી રહ્યા છે. રોજિંદા લખાતી એક કૉલમમાં તો વિષય ‘આપના’ 21 ધારાસભ્યોને સંસદિય સચિવના પદની ગેરબંધારણીય ફાળવણી હતી પણ તેમાં અડધા ઉપરાંતના લેખમાં કેજરીવાલનું મહિમાગાન કરાયું હતું અને મુદ્દો એ હતો કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગોવાના ભાજપ નેતાને કેજરીવાલ વિશે પૂછ્યું હતું. રાજકારણમાં વિરોધીઓ પર નજર રાખવી એ સામાન્ય વાત છે પણ એ લેખક માટે એ ગુરુ ગ્રહ માટેના ‘જુનો’ યાન જેવી મોટી ઘટના હતી.
જે હોય તે કૉંગ્રેસ અને ‘આપ’ના નેતાઓને, મોટા ભાગનાં છાપાંઓને ગુજરાત સળગાવવામાં રસ હોય તેવી શંકા ઉદ્ભવ્યા વગર રહેતી નથી. અને સામે પક્ષે ભાજપ અને ભગિની સંસ્થાઓ કુંભકર્ણ નિદ્રામાં છે.

ઘમ્મર વલોણું-

ઘમ્મર વલોણું-૨૪

અંધારાને ધકેલી ને અજવાળાએ પ્રથમ પગલું ભર્યું કે જાણે આંખોની સામે ઉજીયાળું જગત દેખાયું. ઓહ, હું કેટલો બડભાગી કે ભગવાને, માનવ જગત ને આપેલ ઉત્તમ ભેટ સમી પૃથ્વી પરનો રાજ વિલાસ મને દેખાઈ રહ્યો છે. ક્યાંક વૃક્ષો તો ક્યાંક છોડો, ક્યાંક પશુ તો ક્યાંક પ્રાણીઓ દેખાય છે.

પણ કોઈને હું દેખાઉં છું ? નથી પરવા !!

ધરતી પર તો ચારેબાજુ માટી પથરાયેલી હતી. સુરજની ગરમીએ વાદળો રડ્યા ને ધરતી પર પાણી રૂપે પડયા. એ માટીમાં ક્યાંક ઘાંસ, ક્યાંક છોડ, ક્યાંક ઝાડ તો ક્યાંક અનાજ ઉગી નીકળ્યા. માટી પર કોઈના ચાલ્યા પછીની પગલાની છાપ દેખાય છે. પણ પવનની એક લેરખી એને મિટાવી પણ દે છે. તો ઉપર રિયો રિયો ધરાનો માલિક મલકાય છે. ‘ રે પવન, થોભી તો જતો હો. એ પગલાની છાપોથી તો કેડી બનશે અને અજાણ્યા લોકો ને રાહ મળશે. ’

પવન ને તો એનું માન્યા સિવાય છૂટકો નહોતો. પવન એટલું પણ ના કહી શક્યો કે, એ જ માનવો ગરમીના બફારાએ મને પ્રાર્થના કરીને બોલાવે છે. હાઈ કોર્ટ છે ને ! એની સામે દલીલ કરવાનો કોઈ અવકાશ નથી. અને પવન મનમાં ગણગણે છે “ માનવ લોકો પણ ખરા છે. કેડી જોઈ નથી કે એની પર ચાલ્યા નથી. ”

પવન વળી ચુપ થઇ જાય છે. કારણ, એ નથી ઈચ્છતો કે હાઈ કોર્ટનું કોઈ ફરમાન આવે. લોકો કેડી પર ચાલે કે નવી કેડી બનાવે, પોતે તો ચિઠ્ઠીના ચાકરથી વિશેષ કંઈજ નથી. એમ માનતો વળી પર્વતોનાં ઘેરાવમાં ભરાઈ ગયો. સાચી વાત હતી કે કેડી કોઈ અજાણ્યા રાહદારીને રાહ બતાવે છે. કેડી ક્યાંક તો જતી જ હોય. ક્યાંક તો એ અટકતી જ હોય. છતાં પણ કોઈ એવુંય કહે કે માર્ગ નહિ માનવ મંઝીલ દેખ ! ખરેખર મંઝીલ હોય છે ખરી ?

કેડી પર ચાલ્યા જાય છે માનવ અને પાછુ ફરીને જોતા નથી કે બીજું કોઈ છે. તોયે વળી બીજાને એવું કહેશે કે ઘેટાનું ટોળું; એકની પાછળ બીજું ચાલે ! જો કે એ બધું યાદ કરવાની સાથે એ પણ ના ભૂલી જઈએ કે શરમ હોય તેને કશું યાદ કરાવાય.

વરસાદી રોમાન્સ

Posted on 16/07/2016

બહાર મસ્ત વરસાદ વરસતો હતો. ઑફિસમાં દાળવડાની પાર્ટી કરી બધા રવાના થયા. આજે કામ ઓછું હતું. દાળવડાની લાલચ દિવ્યેશે જતી કરી હતી કેમ કે તે આવા મસ્ત રોમેન્ટિક વાતાવરણમાં પત્નીને સરપ્રાઇઝ આપવા માગતો હતો. ઘરે જઈને પત્નીને ભજિયા, ગોટા કે દાળવડા બનાવવાની ફરમાઇશ આપવાના બદલે પોતે જ લેતો જાય તો? એય ને ગરમાગરમ ચા સાથે ભજિયા, ગોટા ને દાળવડાની જ્યાફત ઉડાવશું. છોકરાઓ તો સ્કૂલે ગયા હશે.
આજ મૌસમ બડા બેઇમાન હૈ બડા…ગીત લલકારતો દિવ્યેશ બાઇક પર પલળતો પલળતો દુકાને પહોંચ્યો. દુકાન અને બાઇક વચ્ચે ગારો જામેલો હતો. એ ગારામાં જઈ કાદવવાળા બૂટ પહેરેલા દિવ્યેશે ઑર્ડર આપ્યો.
“સાહેબ, ગરમ જોઈતા હોય તો અડધો કલાક રાહ જોવી પડશે. તમારા પહેલાં આવેલા આ લોકો ક્યારના રાહ જોવે છે.” “વાંધો નહીં”. દિવ્યેશે કહ્યું ને એ વૉટ્સએપમાં આવેલા વરસાદના સુંદર ફોટા, રમણીય સુંદરીઓની તસવીર સાથે લખાયેલી કવિતા જોતો રહ્યો. તેનું મન ઘરે પહોંચવા તલપાપડ બન્યું. “લ્યો સાહેબ, આ ભજિયા, ગોટા ને દાળવડા.”
દિવ્યેશે બાઇક ચાલુ કરવા કિક મારી પણ વરસાદથી ભીની કિક છટકી ને પગે જોરદારની વાગી. દિવ્યેશને ઘડીકભર તમ્મર ચડી ગયા પણ “પિયા મિલન કો જાના”ની લગનીએ એ દર્દને નજરઅંદાજ કર્યું. ને કિક મારી બાઇક ભગાવી. પલળેલા રસ્તા પર બે વાર સ્લિપ થતાં બચ્યો. એક વાર તો સામેથી થોડી રોંગ સાઇડ આવતી કારથી બચવા એને પાણીમાં બાઇક ચલાવવી પડી જેથી એના છાંટા પણ પેન્ટને ઉડ્યા.
ઘરે પહોંચ્યો ત્યાં લિફ્ટ બંધ કારણકે પાણી ભરાઈ ગયું હતું! ચાર માળ દાદરા ચડીને પહોંચ્યો તોય એના મનમાંથી રોમાન્સની આશા ઓછી નહોતી થઈ. તરત તેણે બેલ વગાડી. બેલ બંધ હતી. પત્ની ક્યારેક ભૂલમાં બેલ બંધ કરતી ને પછી ચાલુ કરવાની ભૂલી જતી. એણે દરવાજો ખખડાવ્યો. જવાબ ન મળ્યો એટલે ફરી ખખડાવ્યો. એની સાથે જ…
“શું મંડી પડ્યા છો? આવું છું હવે…” એમ કહીને પત્નીએ દરવાજો ખોલ્યો ને હજુ દિવ્યેશ નાસ્તાની થેલી પત્નીને હાથમાં પકડાવી બૂટ બહાર જ કાઢવા જતો હતો ત્યાં એ થેલી લેવાના બદલે…
“ભાઇસાબ, બૂટ બહાર જ કાઢજો. પોતું કરીને દમ નીકળી જાય છે.” દિવ્યેશને ખબર હતી કે કામવાળી કચરાપોતા ને કપડા ધોઈ જાય છે.
દિવ્યેશે નાસ્તાની થેલી જાળીના આગળીયા પર ટીંગાડી. અને બૂટ કાઢ્યા. અને થેલી લઈ અંદર જાય ત્યાં
“આ શું? પેન્ટ તો જુઓ. કેવા છાંટા ઉડાડ્યા છે. પાણીથી તારવીને બાઇક ન ચલાવાય? કપડાં ધોતા નાકે દમ આવી જાય છે. અને અહીં જ ઊભા રહેજો. ટુવાલ આપું છું. આખું ઘર પાણી પાણી કરશો. પોતું કરીને..” અધૂરું વાક્ય દિવ્યેશે મનમાં પૂરું કર્યું.
ટુવાલથી તે થોડો કોરો થયો. હજુ પણ મનમાં આશા બચી હતી ત્યાં પત્નીએ કહ્યું:
“અને હા, સીધા બાથરૂમ જ જજો. ને બહાર નીકળી કપડાં નીચોવી સૂકવી દે જો. તમારે તો ઠીક છે. ઑફિસમાં હા હા હી હી કરવાની. વરસાદ પડે એટલે ગોટા ને ચાની જ્યાફત ઉડાવવાની. અરે હા, સારું યાદ આવ્યું. કહી દઉં છું…ભજિયા ગોટા કંઈ નહીં બને. ચણાનો લોટ ખલાસ થઈ ગયો છે. ને મારી કમર પણ દુખે છે…તમને શું ખબર? ઘરનાં કામ કરતાં દમ નીકળી જાય છે ”
ને દિવ્યેશના પગમાં સબાકો ઉપડ્યો જે હૃદય સુધી પહોંચ્યો.

દુનિયાભરમાં હલ્લાઓ કોણ કરે છે?…. શ્રી નગીનદાસ સંઘવી

દુનિયાભરમાં હલ્લાઓ કોણ કરે છે?…. શ્રી નગીનદાસ સંઘવી આજે આખું વિશ્વ આતંકવાદના ભયના ઓથાર નીચે જીવી રહ્યું છે. ક્યારે,કઈ જગાએ,કેવી રીત અજમાવી છુપાયેલા આતંકવાદીઓ એકલા કે સમુહમાં ત્રાટકશે અને મોટી સંખ્યામાં નિર્દોષ લોકોની જીવ હાની કરશે એ કશું નક્કી નથી. પેરિસ, બ્રુસેલ્સ, ઓરલાન્ડો, ઇસ્તંબુલ, ઢાકા,બગદાદ, મુંબઈ એમ અનેક જગાઓએ આતંકવાદીઓએ કારમો કેર વર્તાવ્યો છે અને જન જીવન ડહોળી નાખ્યું છે. આતંકવાદીઓ દ્વારા લડાતું આ વિશ્વ યુદ્ધ કોઈ લશ્કરી નિયમો કે સૈનિકો વિનાનું નવી રીતનું યુદ્ધ છે. દિવ્ય ભાસ્કરમાં શ્રી નગીનદાસ સંઘવીએ એમના નીચેના લેખમાં આવા આતંકવાદી હુમલાઓ વિષે સરસ માહિતી આપી છે એને એમના આભાર સાથે નીચે પ્રસ્તુત છે. વિનોદ પટેલ દુનિયાભરમાં હલ્લાઓ કોણ કરે છે?...  પેરિસ, બ્રુસેલ્સ, ઓરલાન્ડો, ઇસ્તંબુલ, ઢાકા, બગદાદ, મદીના અને હવે યમનનું એડન શહેર, ઇસ્લામી રાજવટ(ISIS)અને અલ કાયદાની ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિઓનાં શિકાર બન્યાં છે. કોઈ જગ્યાએ બોમ્બ વિસ્ફોટ, કોઈ જગ્યાએ આત્મઘાતી હલ્લાઓ તો કોઈ જગ્યાએ શસ્ત્રધારી ધાડપાડુઓએ ત્રાટકીને ત્રાસ ફેલાવ્યો છે. પઠાણકોટ, ગુરુદાસપુર અને કાશ્મીરમાં સતત ચાલી રહેલાં ધીંગાણાંઓનો આ યાદીમાં સમાવેશ નથી, કારણ કે આ ત્રાસવાદનાં મૂળ અને ડાળ પાંદડાંની જવાબદારી ઇસ્લામી રાજવટ કે અલ કાયદાની નથી. ભારતમાં થયેલા ત્રાસવાદી હલ્લાઓ માટે આ બંને આંતરરાષ્ટ્રીય ત્રાસવાદી સંસ્થાઓને દોષ આપી શકાય તેમ નથી. ઇસ્લામી રાજવટ(ISIS) ને ઇરાક પર કબજો જમાવવો છે જ્યારે ઓસામાએ કોઈ દેશને કબજામાં રાખવાની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા દર્શાવી નહોતી પોતાની ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિની કારણમીમાંસા કરીને ઇસ્લામી રાજવટે અને અલ કાયદાએ પોતે વેર વાળે છે તેવા દાવા કર્યા છે. સીરિયા, ઇરાકમાં ચાલી રહેલા આંતરવિગ્રહમાં દખલગીરી કરીને અમેરિકા અને તેનાં સાથીદાર રાષ્ટ્રો જે વિઘાતક પ્રવૃત્તિ ચલાવે છે તેના બદલા રૂપે આ હત્યાકાંડ ચાલી રહ્યો છે. તેવી દલીલ કરવામાં આવે છે. ઇસ્લામી રાજવટ અને અલ કાયદાનું ધ્યેય એક જ હોવા છતાં આ બંને સંસ્થાઓ એકબીજાની હરીફ છે અને રૂઢિચુસ્ત મુસ્લિમ સમાજમાં પોતાની પ્રતિષ્ઠા વધારવા માટે પોતે જ આ હલ્લાઓ કરાવ્યાનો જશ લેવાની મથામણ કરે છે. ઘાતકીપણામાં ચડિયાતા થવાની આ ગળાકાપ સ્પર્ધામાં કરવામાં આવેલા દાવા ખોટા હોઈ શકે છે. ઢાકામાં થયેલો હલ્લો પોતે કરાવ્યાનો ઇસ્લામી રાજવટનો દાવો બાંગ્લાદેશની સરકારે નકારી કાઢ્યો છે અને તેમાં હણાયેલા ત્રાસવાદીઓ બધા બાંગ્લાદેશીઓ જ છે અને સ્થાનિક જમાત સાથે જોડાયેલા છે. સીરિયામાં સ્થપાયેલી ઇસ્લામી રાજવટે ઇરાક પર કરેલી ચડાઈ નિષ્ફળ નીવડી છે અને ઇરાકની સંસદ સરકાર સામે તેમણે પીછેહઠ કરવી પડી છે. દુનિયાભરમાં વધી પડેલી ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ તે હોલવાઈ રહેલા હુતાશનનો છેલ્લો ભડકો છે તેવું અર્થઘટન પણ કરવામાં આવ્યું છે, તેથી ત્રાસવાદી હલ્લાઓમાં થયેલો વધારો તાકાતની નિશાની છે અથવા નબળાઈનું પરિણામ છે તેવા પરસ્પર વિરોધી અર્થ કાઢી શકાય છે. ઇસ્લામી રાજવટ અને અલ કાયદાની કાર્યવાહીમાં અતિશય મહત્ત્વનો તફાવત વિસારે પાડવામાં આવે છે. અલકાયદા અને તેના આગેવાન ઓસામા બિન લાદેને કરેલા આયોજનની સંખ્યા ઓછી અને તેમાં દુશ્મનોની ખુવારી ઘણી વધારે થતી. અમેરિકા પર એકસામટી બે જગ્યાએ આત્મઘાતી વિમાન હુમલો થયો તેમાં સામટા 3000થી વધારે લોકો માર્યા ગયા. ઇસ્લામી રાજવટે અલગ અલગ દેશોમાં કરેલા હુમલાઓની સંખ્યા વધારે છે, પણ તેમાં થયેલી ખુવારીનો કુલ આંકડો હજુ હજારથી વધ્યો નથી. બિન લાદેન હણાયા પછી અલ કાયદાનું માળખું, તેનાં સાધનો, ભંડોળ અને લોકપ્રિયતામાં ખાસ્સો ઘટાડો થયો છે. જ્યાં ત્રાસવાદી હલ્લાઓ થયા તે પોતે કરાવેલા છે તેવા અલ કાયદાનો દાવો મોટા ભાગે પોકળ હોય છે. ઓસામાએ પોતાના મુખ્ય દુશ્મન અમેરિકા અને અમેરિકન રાજદૂતો પર નિશાન સાધ્યું, પણ ઇસ્લામી રાજવટ યુરોપ-અમેરિકા સામે લડે છે તેટલા જ બલકે તેનાથી પણ વધારે ઝનૂનથી શિયા સંપ્રદાયવાદી મુસલમાનો સામે લડે છે. આનું એક કારણ એ પણ છે કે ઇસ્લામી રાજવટને ઇરાક પર કબજો જમાવવો છે જ્યારે ઓસામાએ કોઈ દેશને કબજામાં રાખવાની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા દર્શાવી નહોતી. બીજી રીતે કહીએ તો અલ કાયદાની જેહાદ ધાર્મિક જેહાદ હતી. ઓસામાએ ઇસ્લામની શાંતિપ્રિયતા સ્વીકારી નથી, પણ મહમ્મદ પયગંબર સાહેબની શાંતિપ્રિયતા તેમના સાથીઓએ પણ કબૂલ રાખી નથી અને પયગંબર સાહેબ જન્નતનસીન થયા પછી માત્ર બે વરસ પછી ઇસ્લામની લશ્કરી વિજયયાત્રા શરૂ થઈ, પણ અલ કાયદાએ જે કંઈ કર્યું તે પોતાનો ધર્મ સમજીને કર્યું. મુસ્લિમ કોમ (ઉમ્મા)ના હિતની રક્ષા માટે કર્યું. ઓસામા બિન લાદેને રાજકીય સત્તા મેળવવા કે ટકાવવા માટે જેહાદનો આશરો લીધો નથી. યુરોપ અમેરિકાના વિદ્વાનો ઓસામાને જે રીતે અને જેટલા પ્રમાણમાં વગોવે છે તે પૂરેપૂરું સ્વીકારી લેવા જેવું નથી. ઇસ્લામી રાજવટની સ્થાપના જ રાજકીય હેતુસર થઈ છે. આ સંસ્થા ચુસ્ત ધાર્મિક અભિગમ અપનાવે છે. શરીયતના તમામ નિયમોનું અક્ષરશ: અને સતત પાલન કરવાનો આગ્રહ રાખે છે, પણ તેમનો હેતુ રાજકીય છે. અલ કાયદાએ કોઈ મુસ્લિમ દેશોમાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ ચલાવી નથી. ઇસ્લામી રાજવટે છેલ્લા છ મહિનામાં જે હલ્લાઓનું આયોજન કર્યું, તે બધાં મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા પ્રદેશો છે. તુર્કીથી માંડીને ઢાકા સુધીના હલ્લાઓ મુસ્લિમ દેશોમાં થયા છે. વધારે ખરાબ વાત એ છે કે આ હલ્લાઓ પવિત્ર રમજાન માસમાં થયા છે. આ ઇબાદતનો મહિનો છે. મુસ્લિમ સત્તા અને સંસ્કૃતિ દુનિયામાં સરટોચ પર હતી ત્યારે પરંપરા એવી હતી કે બે મુસ્લિમ દેશો વચ્ચે લડાઈ ચાલતી હોય તો તે પણ રમજાન દરમિયાન તહકૂબ રાખવામાં આવે. રમજાનમાં બંને પક્ષો શાંતિ જાળવે. ખલીફા યજીદે હુસૈન સાથેના યુદ્ધમાં આ પરંપરા જાળવી નહીં તેથી તેની નીંદા કરવામાં આવે છે. ઇસ્લામી પરંપરાના ઠેકેદાર હોવાનો દાવો કરનાર ઇસ્લામી રાજવટે આ પરંપરા જાળવી નથી. ઇસ્લામ અને ઇસ્લામી દેશોના શત્રુ ગણાતા અમેરિકા સામે શરૂ થયેલી આ જેહાદ હવે મુસ્લિમ સંપ્રદાયો વચ્ચેનો આંતર વિગ્રહ બની ગયો છે. શિયા અને સુન્નીઓ વચ્ચેનું સદીઓ જૂનું વૈમનસ્ય પરાકાષ્ઠાએ પહોંચ્યું છે અને શિયા સંપ્રદાયના લોકો અને ધર્મસ્થાનોને ઉદ્્ધ્વસ્ત કરવાના ઝનૂનમાં મહમ્મદ સાહેબના જીવન સાથે જોડાયેલા અતિ પવિત્ર શહેર મદીના પણ ત્રાસવાદી આતંકમાંથી બાકાત રહ્યું નથી. મક્કા તે જમાનામાં અને આજે પણ ઇસ્લામનું સૌથી વધારે પવિત્ર ધર્મસ્થાન છે, પણ મક્કાએ તો હઝરત મહમ્મદ પયગંબર સાહેબને હિજરત કરવી પડે તેવી સ્થિતિ પેદા કરી ત્યારે થોડે દૂર આવેલા પથરીલા કસ્બામાં પયગંબરે નિવાસ કર્યાે અને આ શહેર નબીનું નિવાસસ્થાન કહેવાયું અને મદીના કહેવાયું. આ શહેરની પવિત્રતા અને શાંતિમાં ખલેલ પડે તો દરેક મજહબી મુસલમાનનું દિલ દુખાય. ઇસ્તંબુલ, ઢાકા, બગદાદ, મદીના અને હવે યમનના એડન શહેરમાં થયેલા ધમસાણમાં પરદેશીઓ અને અમેરિકન દુતાવાસ પર હલ્લા થયા છે, પણ તેના ફટકા તો મુસ્લિમ રાષ્ટ્રોએ અને મુસ્લિમ રાજકર્તાઓએ ભોગવવા પડશે. સતત ચાલી રહેલી આતંકવાદી પ્રવૃત્તિના કારણે સીરિયાથી અને અન્ય મુસ્લિમ દેશોમાંથી ભાગી છૂટેલ નિરાશ્રિતોને આશ્રય આપવાની બાબતમાં યુરોપિય સંઘમાં જોડાયેલાં રાજ્યો આનાકાની કરી રહ્યાં છે. આતંકવાદ જેહાદ નથી અને યુદ્ધ પણ નથી, કારણ કે તેમાં જેહાદની પવિત્રતા અને યુદ્ધના નિયમોનું પાલન કરવામાં આવતું નથી. પહેલી નજરે યુદ્ધ માત્ર પશુબળનો પ્રયોગ છે અને બંદૂકો બોલે ત્યારે કાયદાએ ચૂપ થઈ જવું પડે છે, પણ યુદ્ધના નિયમો હોય છે અને ગમે તેવા ભીષણ યુદ્ધમાં પણ આ નિયમો પાળવામાં આવે છે. શરણે આવેલા દુશ્મન સૈનિકોને હણી શકાય નહીં. તેમને ત્રાસ આપી શકાય નહીં. બંદીવાન બનાવેલા આ સૈનિકો ભાગી છૂટવાનો હક્ક ધરાવે છે. ઇસ્પિતાલો, અનાથાશ્રમો પર બોમ્બ ફેંકી શકાય નહીં. ઝેરી ગેસ કે જીવાણું શસ્ત્રો વાપરી શકાય નહીં અને એકબીજાના પ્રતિનિધિઓને અથવા તટસ્થ રાજ્યોના નાગરિકો કે માલમિલકતને નુકસાન પહોંચાડી શકાય નહીં. યુદ્ધના નિયમોની યાદી ઘણી લાંબી છે અને તેનો અનાદર કરનારને વોર ક્રાઇમ માટે તકસીરવાર ઠરાવીને આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત સજા કરી શકે છે. ત્રાસવાદમાં આવી કશી આચારસંહિતા પાળવામાં આવતી નથી, તેથી આતંકવાદ તે નરી જોરતલબી છે, નર્યો સંહાર છે. સૌજન્ય-દિવ્ય ભાસ્કર

સિદ્ધુના જવાથી ચત્તુ થશે કે ઊંધું?

Posted on 19/07/2016

નવજોતસિંહ સિદ્ધુ. માસ્ટર બ્લાસ્ટર ક્રિકેટર. બોલવામાં ચપચપ બોલે. અંગ્રેજી ને હિન્દીમાં પ્રભુત્વ. કોણ જાણે કેમ એને કોમેડી કાર્યક્રમ ‘લાફ્ટર ચેલેન્જ’ના નિર્ણાયક બનવાનું આવ્યું જેમાં એણે મોટેથી હસવા અને ‘ઠોકો તાલી’ સિવાય કંઈ કરવાનું નહોતું.રાજકારણમાં તેનો ઉપયોગ ડાયરા અને મહેશનરેશ પાર્ટીમાં મુખ્ય વક્તા બોલે કે મુખ્ય ગાયકો ગાય તે પહેલાં કોમેડિયન ટાઇમ પાસ કરાવવા આવે તેનાથી વિશેષ નહોતો. એ કંઈ મધુસૂદન મિસ્ત્રી, ગુરુદાસ કામત કે યોગેન્દ્ર યાદવ જેવા રણનીતિકાર નથી. કે એના જવાથી ભાજપ માટે આભ તૂટી પડે.
કપિલ શર્માના શૉમાં તાજેતરમાં જ (૨ જુલાઈએ) એમનાં પત્નીને ગેસ્ટ બનાવવામાં આવ્યાં ત્યારથી જ કંઈક રંધાતું હોવાની ગંધ આવી હતી.
બે વાત છે: (1) પહેલી મિડિયાની. મિડિયા માટે ભાજપમાંથી છગન, મગન કે ચમન કોઈ વિરુદ્ધ બોલે કે પક્ષ છોડે એ મુખ્ય સમાચાર છે.
કૉંગ્રેસના પૂર્વ કાયદા પ્રધાન હંસરાજ ભારદ્વાજે ઘણા ઘટસ્ફોટ કર્યા. માર્ગારેટ આલ્વાએ તો ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડના વચેટિયા સાથે સંજય ગાંધીના સમયથી સંબંધ હોવાનું જાહેર કર્યું. અજિત જોગીએ પક્ષ છોડ્યો. આમ આદમી પાર્ટીના નેતાએ કુરાનના પાના ફાડી પંજાબમાં સાંપ્રદાયિક તણાવ સર્જવા પ્રયાસ કર્યો. આપના ઘોષણાપત્રમાં સુવર્ણમંદિરની તસવીર સાથે ઝાડુ મૂકાયાનો વિવાદ થયો. દિલ્લીમાં ‘આપ’ના એક ધારાસભ્યએ એક બિલ્ડર પાસેથી 15 લાખની ખંડણી માગી. બિલ્ડરે ના પાડતા એની ધારાસભ્યના સમર્થકોએ ધોલધપાટ કરી. કેજરીવાલે 200 કરોડમાં પીઆર એજન્સી રાખી.
પણ મિડિયાએ આ સમાચારો કાં તો છાપ્યા જ નહીં અથવા અંદર ક્યાંક સિંગલ કૉલમમાં છાપ્યા.
(2) મિડિયા તો એનું કામ કરે પણ ભાજપના નેતાઓ શું કરે છે? મિડિયાને ગણકારતા નથી.પોતાનું મિડિયા બનાવવું નથી. જે મિડિયા ને પત્રકારો પોતાના છે એમને સાચવવા નથી ને સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી તેમજ એમ. જે. અકબર ને માથે ચડાવવા છે. ભાજપના નેતાઓ વિપક્ષમાં હતા ત્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીર અંગે જે રાજકુમાર શૈલીમાં ડાયલૉગબાજી કરતા હતા તે હવે કેસ્ટો મુખર્જી શૈલીમાં બોલી રહ્યા છે. બધે રણનીતિ ઉલટી પડી રહી છે. દિલ્લી અને બિહારમાં ઊંધેકાંધ પડ્યા. ઉત્તરપ્રદેશ, પંજાબમાં હાર પાકી છે. ગુજરાતમાં છે એટલી બેઠકો જાળવવી મુશ્કેલ છે પણ અહીં ‘ટિના’ ફેક્ટર છે અને પ્રજા શાણી છે. ઓછા ખરાબને પસંદ કરી જાણે છે. ઉત્તરાખંડ હોય કે અરુણાચલ, કૉંગ્રેસની જેમ મોટા ઉપાડે સરકાર ઉથલાવવા ગયા પણ ભૂલી ગયા કે ન્યાયતંત્રમાં કૉંગ્રેસ પ્રેરિત ન્યાયાધીશો બેઠા છે. ગુજરાતમાં સુરેશ મહેતાના નેતૃત્વવાળી ભાજપ સરકાર હતી ત્યારે કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોએ વિધાનસભામાં માઇક ફેંક્યા તેના પરથી રાજ્યપાલના રિપોર્ટ પરથી વિધાનસભાને સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવી હતી.
મૂળ વાત સિદ્ધુની હતી. પહેલાં શત્રુઘ્ન હવે સિદ્ધુ દુઃખી થઈ ગયા. આમ ને આમ પક્ષના નેતાઓ દુ:ખી થઈ નિષ્ક્રિય બની જાય કે પક્ષ છોડે એ સારું નથી. ભાજપ નેતાઓ પહેલેથી અહંકારી રહ્યા છે. પોતાનાને સાચવે નહીં. એની અવગણના કરે. શંકરસિંહ વાઘેલા જેવા સક્ષમ નેતા જાય ત્યારે એની ખૂબ બદનામી કરાય. એવા હાલ કરાય કે પેલી વ્યક્તિ ક્યારેય પાછા ફરવાનું ન વિચારે. આની સામે કૉંગ્રેસના આયાતીઓને માથે બેસાડે. પરિણામ એ આવે કે ન ઘરના ન ઘાટના એવી સ્થિતિ થાય. એટલે મિડિયાવિરોધ અને ભાજપના નેતાઓના અહં બ્રહ્માસ્મિના મિજાજને જોતાં આજના હાલે 2019માં મોદી ફરી વડાપ્રધાન બને તો ચમત્કાર ગણવો. જોકે હજુ ત્રણ વર્ષ છે સુધરવા માટે.

આત્મા સંમેલન-૨

આત્મા સંમેલન-૨

વિશાળ સમિયાણો બંધાયો છે. ગરમ હવા અને ઠંડી હવાના બે વિભાગ પડેલા છે. અલગ અલગ ઝોનના આત્માઓ વારા ફરતી આવે છે. અડધું મેદાન ભરાઈ ગયું છે, અને હવે તો આવનાર આત્માઓની હાજરી બમણા વેગે આવવા લાગી છે. સંમેલન અતિથી વિશેષ વિધાતાજી આવી ગયા છે. સંમેલનના હોસ્ટ દેવી સરસ્વતીને બોલવા જેવું લાગ્યું કે; માઈકને ટેસ્ટ કરીને બોલવાનું ચાલુ કર્યું.

“ આજના સંમેલનની આમંત્રણ પત્રિકાના લખાણ મુજબ, જે કોઈ ભારત સિવાયના દેશના વિદેશી આત્મા આવ્યા છે તેમને નમ્ર અપીલ કે અહીંથી પ્રસ્થાન કરે. અખિલ બ્રહ્માંડ નારી આત્મા સંમેલનનું વિશાળ આયોજન બહુ ટૂંક સમયમાં થશે. જેમાં આપને સૌને પણ આમંત્રણ અપાશે. બીજી નમ્ર અપીલ એ છે કે અમુક પુરુષ આત્મા પણ આવેલ છે તો મહેરબાની કરીને પ્રસ્થાન કરે. હાજર અત્રે પધારેલ નારી આત્માગણ સંમેલન સરસ રીતે પૂરું થાય તે માટે સહયોગ આપે. ખાસ કરીને હમણા વાતો બંધ કરીને ! ”

એ એનાઉન્સ બાદ તો પુરુષ આત્મા તો ભાગી ગયા પણ અમુક વિદેશી નારી આત્મા જવા તૈયાર નહોતા. આથી ટેરેસાને એમની પાસે મોકલ્યા. તો જાણવા મળ્યું કે એ લોકો ટેરેસાને કેમ ? એવું કારણ આપીને હટતા નથી. ટેરેસા એ તો ભારતમાં આવીને એવા લોકોની સેવા કરી છે કે, લોકોના દિલની સાથોસાથ ભારત માતાના દિલમાં પણ એમને કાયમી વસવાટ મળેલો છે. છતાં હજી એક બે આત્મા મચક આપતાં નહોતા. એકાદ આત્માનું એવું કહેવું હતું કે તેઓ બ્લડથી હિન્દુસ્તાની છે. એક ખૂણામાં બેઠેલ હીડીમ્બાથી રહેવાયું નહિ. વિકરાળ રૂપ ધારણ કર્યું કે બે ત્રણ તો એવી ભાગી કે એમને જોઇને બે-ત્રણ ભાગી ગઈ. “ ભાગ ઓયે, અહિયાં ખાલી નારી આત્મા છે: પણ એના પતિ ભીમને ખબર પડી તો આવી બન્યું ”

દુરથી દેવી સરસ્વતીએ હિડિમ્બાને ધન્યવાદ કહ્યા.

ગાંધારી બોલી “ કોઈ મને એ કહેશો કે હવે સંમેલન ક્યારે ચાલુ થશે ? ”

“ ચુપ રે, તારે આંખ પર પટ્ટી છે કાન પર નહિ ! ” કોઈ એકે ગર્જના કરી કે ગાંધારી ચુપ થઇ ગઈ.

“ તેં મર્યા પછી પણ આંખે પટ્ટી બાંધવાની પ્રતિજ્ઞા કરેલી ? ” કોઈ એકે પૂછ્યું.

“ મને એવું કંઈ યાદ નથી….એટલાં વર્ષો પટ્ટી રાખી છે તો હવે પટ્ટી વગર નથી ફાવતું ”

હવે તો આત્મા મેદની ખીચોખીચ ભરાઈ ગઈ છે. આયોજક શતરૂપા ખુશખુશાલ દેખાય છે.

“ અત્રે પધારેલ સર્વે નારી આત્માનું હાર્દિક સ્વાગત કરું છું. આજના સંમેલનનો મુખ્ય એજેન્ડા એ છે કે, પહેલો આત્મા સંમેલન યોજાયો હતો. નારીઓના આગ્રહને ધ્યાનમાં રાખીને સંમેલન યોજાયું છે. મારી વ્હાલી બેનોને અને દીકરીઓને બે હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું કે શાંતિ રાખે. અંદરો અંદર બોલીને કે પૂછીને ઘોંઘાટ ના કરવો…… ”

“ તમને શતરૂપા ના બે હાથે કરેલી વિંનતી ઓછી પડતી હોય તો હું બાર હાથ જોડીને વિંનતી કરું છું. ” જગદંબા વચ્ચેથી બોલ્યા કે મેદનીમાં હાસ્યનું ઝરણું વહી ગયું.

“ સોરી, હું હાંડવાનું કુકર મુકીને આવી છું…..તરત આવી… ” કહીને એક બાઈ ભાગી. આજુબાજુમાં હસીનું મોજું ફરી વળ્યું.

એક ખૂણામાંથી અવાજ આવ્યો ” કોઈ કહેશો કે અમને શું કામ બોલાવ્યા છે ? ”

“ શાંતિ શાંતિ….બસ હવે રઝીયાજી આવી જાય એટલે ચાલુ કરીએ. ”

“ કેમ એની રાહ જોવાની ? ”

“ એ નારીએ, નારી જગતનું માથું ગર્વથી ઊંચું કરેલું. દિલ્હીની ગાદી પર કાવાદાવા વચ્ચે પણ એટલી નાની વયે રાજભાર સંભાળવો એ કોઈ નાની સુની વાત નથી. ”  અહલ્યાબાઈ બોલી.

“ તો શું ? ”

“ શાંતિ શાંતિ….રઝીયાજી આવી ગયા છે, હવે ચુપ પ્લીઝ ”

અમુક બાઈઓ આવીને રઝીયાને પંખો નાખવા લાગી.

“ અહિયાં તો બધી નારીઓને સરખું સન્માન છે, તમે ભલે ઘરે ધણી પાસે પગ દબવારાવ્યા હોય ”

“ એ બધું છોડો, શતરુપાજી, તમે સૌથી વડીલ છો. એ કહો કે ચા નાસ્તાનું કોણ જુએ છે ? ”

સાંભળીને તે ઓ એ કોઠારીની પત્ની તૃણા સામે જોયું તો એમણે એવી વક્ર આંખો કરીને ઘુરકીયું કર્યું કે  “ અહી તો જપ લેવા દો. ”

“ કંઈ ચા નાસ્તો તો જોઈએ ’લી. ” એક સુરતી નારીએ આક્રોશ કાઢ્યો. કે ગણગણાટ ચાલુ થઇ ગયો.

“ હું નહોતી કહેતી, એકલી નારીઓને બોલાવવી એટલે કોઈ વાંધો નહિ પણ એમને હેન્ડલ કરવી ખુબ અઘરી. ” એક નારીથી બોલાઈ ગયું.

“ તે તું ક્યાં નારી નથી બરી..? ” એક નારી તાડૂકી; કે વળી શાંતી છવાઈ ગઈ.

“ હવે કોઈએ ચા તો શું શ્વાસ પણ માંગ્યો છે તો ય એનું આવી બન્યું. ” તાડકા ઉભી થઈને ચિલ્લાઇ. નારી ગણમાં એક ભયનું વાદળું ઘેરી વળ્યું.

“ તાડકા તું વચ્ચેજ ઉભી રહે. ” શતરૂપાએ કહ્યું. કે તાડકાએ તો ખડગ લઈને વચ્ચે વિકરાળ રૂપ ધારણ કરીને ઉભી રહી ગઈ.

એક નવી આવેલ નારી બોલી ઉઠી “ સાઈડ પ્લીઝ, કશું દેખાતું નથી….. ” તેને તાડકા નડતી હતી.

“ કોને નથી દેખાતું ? આગળ આવી જા બેબલી. ” તાડકાએ નરમ બનીને એને એક હાથ લાંબો કરીને સૌથી આગળ લાવી દીધી. આથી સરસ્વતી હરખાયા અને એને મનોમન સાબાશી આપી.

“ સખીઓ, એક એજેન્ડા એવો છે કે જે પોતે સતી હોય અને રાક્ષસ પતિ હોય; એમને આખી જીંદગી કેમ મૂંગા રહીને ભોગવવાનું ? ”

“ એકદમ પરફેક્ટ મુદ્દો લાયા, મારી સૌથી પહેલી ફરિયાદ છે. ” મંદોદરી બોલી.

“ તો હું અને મારી દેરાણી પણ એવાજ શિકાર છીએ. ” હિરણ્યકશીપુની પત્ની કયાધુ બોલી.

“ ઓયે મારો ધણી શિકારી હતો પણ કોઈ અસ્ત્રીનો શિકાર નહોતો કરતો. ”  કોઈ એક નારીએ બુમ પાડી.

“ અલી તું શાંત રે, તને પણ મોકો મળશે ત્યારે બોલજે. તું પણ ક્યાં શિકાર થયેલી નથી ? ” પોતાને પણ ધણીએ શિકાર કરેલી છે ? એમ વિચારતી તે એકદમ ચુપ.

“ આથી જ એવા નરાધમોનો અમે કે અમારા પતિઓ એ નાશ કરેલ છે. ” જગદંબા બોલ્યા.

“ એ તો એમને એમનાં પાપની સજા મળી. પણ અમે લોકોએ સત રાખીને તપ કર્યું એનું શું ? ”

“ હવે જે થઇ ગયું છે તેનું કાઈ ના થાય પણ; એવા આત્માને કોઈ પુણ્યાત્મા સાથે ફેરો મળે એવું ગોઠવી શકાય. ” વિધાતાજી પહેલી વાર બોલ્યા.

“ પણ અમારા પતિ તો બહુ ડાહ્યા ડમરા હતા…એમ માનો ને કે અમારી આરતી પણ ઉતારતા. એનું શું ? ”

“ એ તો તમે એમને ગુલામ બનાવીને રાખતા એમ કેમ નથી કહેતા ? ” દુર્યોધનની પત્ની ભાનુમતી બોલી; કે એ ખૂણામાં શાંતિની લહેર ફરી વળી.

“ અન્યાય તો સૌ કોઈને થયેલો જ છે. ” સીતાજી એ પણ ભડક કાઢી.

“ બધાએ બોલવાની જરૂર નથી પણ એ કહો કે આનું શું કરવું ? ”

“ કિટીપાર્ટી રાખીએ, કશુંક નિર્ણય લેશું ” એક આધુનિક નારી બોલી ઉઠી.

“ કીટા કરી નાખ્યા હોય તો પછી એમાં પાર્ટી કેવી રીતે થાય ? ” એક ગામડીયણ નારી બોલી.

“ એક કામ કરીએ, એક સંઘ બનાવીએ…જેને મેમ્બર થવું હોય તે થાય. ” ઇન્દિરા ગાંધી બોલ્યા.

“ બેનબા…ઉતાવળા ના થાવ…. મારો પતિ તારા કરતા વધુ બાહોશ હતો. ” મુદ્રાદેવી બોલી કે ઇન્દિરા પણ ચુપ.

“ ઇન્દિરાની વાત મને ગળે ઉતરે છે ”

“ વાતમાં કંઈક દમ તો છે, આપણે સંગઠન બનાવીએ… ” ઘણી બધી નારીએ સાથ પુરાવ્યો.

“ ઠીક છે તો એ સંગઠન બનાવવાની જવાબદારી હું જામ્બવતીને સોંપું છું. ” દુર્ગાજી બોલ્યા.

“ ના ના મને રહેવા દો…ઈન્દિરાજી ને જ આપો…. ”

“ અરે મેં તો સુઝાવ આપેલો…” ઈન્દિરાજી ગભરાઈ ગયા.

સૌ કોઈ એક બીજાની સામે જુએ છે..કે આકાશવાણી થઇ. “ ધરતી પર એક દુરાત્માએ હાહાકાર મચાવ્યો છે…તો હે રણચંડીઓ સૌ સાબદી થઇ જાવ….”

એક પળમાંતો મેદની વિખેરાઈ ગઈ.

ઘમ્મર વલોણું-૨૩

ઘમ્મર વલોણું-૨૩

નક્કી કર્યું કે ઝાડ નીચે બેસીને થોડો વિશ્રામ કરી લેવાથી તનમાં સ્ફૂર્તિ આવશે. ઘાસના તણખલા લઈને દાંત ખોતરવા લાગ્યો. દાંત સાથે એવો કયો તંતુ કે ચેતા જોડાયેલ છે કે જે મનને કાર્યરત કરે છે ? મન ને ફરી એક વાર છંછેડી નાખ્યું. એટલું સારું થયું કે તે હજી અર્ધ જાગ્રત હતું. આથી વધુ કોઈ પ્રતિક્રિયા આપ્યા વગર ઇશારાથી મને પૂછ્યું કે શું છે ? કોઈ મોટા પંડિતને પ્રશ્ન પુછવા માટે પોતાનામાં પણ થોડી પંડિતાઈ હોવી જોઈએ કે નહિ ?

વાત તો સ્ફૂર્તિ લાવવાની હતી પણ મનને છંછેડવાથી એ શકાય નહિ બને; એમ માનીને દાંત ને વધુ ખોતર્યા. ઉંચે જોયું કે એક પક્ષીનું વૃંદ ઉડતું દેખાયું; અનાયાસે ઉભું થઇ જવાયું. ફર ફર કરતા બધા ઉડે છે ને હવામાં અંગડાઈઓ લે છે. વળી કોઈ એક જગ્યાએ નીચે ઉતરીને પાણીમાં ચાંચ બોળીને તૃષા છીપાવે છે. બે ત્રણ દાણા મળ્યા કે વળી ગગન વિહારે નીકળી પડયા. કોઈ પણ પાછું ફરીને જોતું નથી. કોઈ કોઈના માટે રોકાતું નથી. તો પણ બધાનો તાલમેલ કે લયબદ્ધતા તો જળવાયેલા છે ! થોડો આગળ વધ્યો; સુરજ દાદાનો તાપ માથે જીલ્યો કે વળી પેલા ઝાડની શીતલ છાંય ગુમાયાના અફસોસે વળી ત્યાં બેસી ગયો.

વળી બીજું ઘાસનું તણખલું લઈને દાંત ખોતરવા લાગ્યો. હજી પેલો પ્રશ્ન તો અણ ઉકેલિત અવસ્થમાં લટકતો હતો. દાંત સાથે એવો કયો તંતુ કે ચેતા જોડાયેલ છે કે જે મનને કાર્યરત કરે છે ?  હજી તો એ પ્રશ્ન ને ન્યાય આપવા માટે વિચારું કે વળી અનાયાસે ઉભું થઇ જવાયું. ઝાડની બાજુમાંથી મદમસ્ત વિહરતા પશુઓનું ટોળું પસાર થયું. ગાતા આવડે કે ના આવડે છતાં મસ્તાન બનીને જુમતા જુમતા જાય છે. પોતે તો એ ટોળા સામે જોઈ રહ્યો અને અવલોકી પણ રહ્યો. પણ એ ટોળું તો બસ એમની જ ધૂનમાં ચાલ્યે જાય છે. આવડા મોટા મહામાનવને જોઇને કોઈ કદર નહિ ? નથી કોઈ હરીફાઈ કે નથી કોઈ ઉચ્ચ નિચ્ચનો ભેદ ! સૌ પોત પોતાનો રસ્તો કરી લે છે.

થોડી વાર પહેલા જે પક્ષીનું ટોળું ગયું અને આ પશુઓનું ટોળું જાય છે એમાં બે વાતની સમાનતા દેખાઈ. એક તો કોઈ પાછળ જોતું નથી અને બીજું કે કોઈની રાહ જોતું નથી. ફરી વિશાળ ગગનમાં નજર કરી કે પખીઓનું ટોળું ઉડતું દેખાયું. નજર ને નીચે લાવ્યો ત્યાં તો પેલું પશુ વૃંદ દેખાતું નહોતું ! ઉંચો હાથ કરીને મેં બુમ પાડી….. “ અરે ઓ ઉડનારા….મને પણ સાથે લઇ જાઓ. મારે પણ ઉડવું છે. અને મારે પણ ગગન વિહાર કરવું છે. ” થોડી વારમાં હવામાંથી શબ્દો રૂપી તીર એવું આવ્યું કે મારા હાથ નીચા થઇ ગયા.

“ પછી તારા ઘરનું શું ? ”