શું આ દેશનો યુવાન આટલું કરશે !

શું આ દેશનો યુવાન આટલું કરશે !

ભાગ-૧૨

શ્રી કે.કે.પટેલ

શ્રી સરદાર પટેલ વિદ્યાલય

દાણા તા:-કપડવંજ  જિ:-ખેડા

યુવાનીના ઉંબરે પગ મુકવા થનગની રહેલા મારા વ્હાલા ધોરણ-૧૦ અને ધોરણ-૧૨ ના વિદ્યાર્થીમિત્રોએ વર્ષ દરમિયાન કરેલ કઠોર તપશ્ચર્યાના પરિપાક સ્વરૂપે લેવાયેલ કસોટી પૂર્ણ કરી મુક્તિનો આનંદ માણતા હશે.  જે વ્યક્તિ જીવનને બંધન માને છે તે જ મુક્તિ વિશે વિચારે બાકી જીવનમાં જો સ્વયં વિચારવામાં આવે તો ક્યારેય કોઇ બંધન હોતુ જ નથી. બંધનના વાડા તો આપણે જાતે જ ઊભા કરીએ છીએ અને પછી તેના કાળચક્રમાં ફસાઇ જઇએ છીએ. માનવદેહે જ્યારે આપણે આ પૃથ્વી પર જન્મ લીધો છે ત્યારે પ્રત્યેક ક્ષણ કે પ્રત્યેક પળ વેડફાઇ ન જાય તે રીતે સત્કર્મોના માર્ગે ચાલીશું તો કોઇપણ પ્રકારના બંધનો આપણને બાંધી શકશે નહીં. પરમકૃપાળુ પરમાત્માએ માનવદેહની ખૂબ જ અદભૂત રચના કરી છે. પણ તેમાં મનની ચંચળતાને લીધે ક્યારેક માનવી સાચા કે સત્યના માર્ગથી ભટકી જાય છે. પોતાની નિષ્ઠા કે કર્મને ભૂલી જીવનમાં જેની જરૂર નથી એવા કાર્યો પાછળ પાગલ બની કર્મના સિધ્ધાંતોનો ભોગ બને છે. પોતાને સોપવામાં આવેલ ફરજમાં બેદરકારી, પોતાના કાર્યમાં નિષ્ઠાનો અભાવ,અસત્યના ઐરાવત પર બેસી અનેકાનેક વિટંબણાઓનો પોતે સામનો કરે છે,સાથે સાથે અન્યને પણ તેના થકી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.

        ધોરણ-૧૦ અને ધોરણ-૧૨ ની પરીક્ષા આપી ભવિષ્યની ચિંતામાં આપણે જીવનનૈયાને સફળતાપૂર્વક પાર પાડવા કેવા પ્રકારના અભ્યાસક્રમોમાં એડમીશન લઇ આગળ વધવું તેની પળોજણમાં હોઇશું. મિત્રો, પરીક્ષારૂપી યજ્ઞમાંથી બહાર આવ્યા બાદ સૌ પ્રથમ તો આનંદીત બનવા અને હળવાશ અનુભવવા સારા મિત્રો સાથે એક નાના પ્રવાસનું આયોજન માતા-પિતાની પૂર્વમંજુરી લઇ ગોઠવો. પ્રકૃતિની ગોદમાં શુધ્ધ ઓક્સિજનથી પોતાના તન-મનને બળવાન બનાવો. મન-મસ્તિસ્ક પરના બોજને ખંખેરી નાંખો. ઉપદેશાત્મક સારૂ ચલચિત્ર મિત્રો સાથે બેસી માણો. પરીક્ષામાં સફળતા મળશે કે નિષ્ફળતા મળશે તેની ચિંતામાંથી બહાર આવો. સફળતા મળશે તો આગળ વધવાના જેટલા રસ્તા છે તેટલા જ નિષ્ફળતા મળશે તો પણ આગળ વધવાના રસ્તા છે. નિષ્ફળતામાંથી પણ સફળતાના શિખરો સર કરનારા ઘણાબધા નામાંકિત મહાનુભાવોનો આપણને પરિચય છે. કદાચ નિષ્ફળતાને કારણે જ તેમના જીવનમાં પરિવર્તન આવ્યું હોય તેવું પણ બન્યું હોય.

 શ્રીમદ ભગવત ગીતામાં કહ્યું છે કે ફળની આશા રાખ્યા વગર કર્મ કરતો જા કારણ કે જીવનમાં કરેલા બધા જ કર્મો ફળ આપે જ છે,માટે કોઇપણ કાર્યને નિષ્ફળ થયેલું ન માનો જો તે સત્યનિષ્ઠા અને સાચા માર્ગનું હોય. અમેરિકાના પ્રખ્યાત કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ.એરિક ફ્રાંસિસ એક ફેઇલિયર તરીકે ઓળખાતા હતા પણ એમણે એ નિષ્ફળતામાં થયેલી ભૂલોને સુધારી સફળ કાર્ડિયોલોજિસ્ટની નામના પ્રાપ્ત કરી.

સફળતા પ્રાપ્ત કરવી એ દરેક વ્યક્તિની ખ્વાઇશ હોય છે. પણ સફળતા ન મળવા પાછળ ઘણા બધા કારણો જવાબદાર હોય છે. સફળતાની પારાશીશી આપણે શું માનીએ છીએ,ઊંચા ગુણાંકન પ્રાપ્ત કરવા એ સફળતા છે ? ડૉકટર કે એન્જિનીયર જેવા અભ્યાસક્રમોમાં એડમીશન મળી જવું એ સફળતા છે ? આવા અભ્યાસક્રમોમાં એડમીશન મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓને સફળતા માટે આપણે અભિનંદન આપી શકીએ છીએ,પણ બધાને આવી સફળતા ના મળે તો નાસીપાસ થવું એ બરાબર નથી. ઓછા ગુણાંકન લાવી શિક્ષક કે પ્રાધ્યાપક બનનારા  કેટલાક આપણા ગુરૂજનો પણ ઉચ્ચ પ્રકારની આપણને શિક્ષા આપી સફળતા અપાવે છે તો શું તેઓએ ઓછા ગુણાંકન પ્રાપ્ત કરી કંઇ ગુમાવ્યું છે ? ના પણ સમાજમાં નામ અને ઇજ્જત પ્રાપ્ત કર્યા છે. ઓછા ગુણાંકન પ્રાપ્ત કરનારા કે નિષ્ફળતા પ્રાપ્ત કરનારા કેટલાય યુવાનો લશ્કરમાં જોડાઇ દેશની સરહદો પર સુરક્ષા માટે રાતદિવસ એક કરી રહ્યા છે તે તેમની સફળતા નથી ?

હેલનકેલરના મતે, નિષ્ફળતાને હરાવી લાઇફમાં સકસેસ મેળવવાનો એક માત્ર ઉપાય એ છે કે જ્યાં સુધી આપણે સ્વયં હારતા નથી ત્યાં સુધી આપણને કોઇ હરાવી શકતું નથી,કારણ કે આપણને હરાવનાર નિષ્ફળતાનું પલડુ ક્યારેય કાયમ માટે ભારી હોતું નથી તેથી બંધ દિશા પર નજર રાખવા કરતાં જે દિશાઓ ખુલ્લી છે તેના તરફ એક નજર કરીશું તો જીત ક્યારેય આપણાથી દૂર જશે નહીં.  

આ તબક્કે હરિવંશરાય બચ્ચનની યાદગાર પંક્તિઓને યાદ કરીએ,

“ લહેરો સે ડર કર,નૌકા પાર નહીં હોતી,

કોશિશ કરનેવાલો કી કભી હાર નહીં હોતી.

નન્હી ચીટીં દાના લેકર ચલતી હૈ,

ચઢતી હૈ દિવારો પર,પર સૌ બાર ફિસલતી હૈ,

મનકા વિશ્વાસ રગોમેં સાહસ ભરતા હૈ,

ચઢકર ગીરના,ગીરકર ચઢના,ન અખરતા હૈ,

આખિર ઉનકી મહેનત બેકાર નહીં હોતી,

કોશિશ કરેનેવાલો કી કભી હાર નહીં હોતી.”

ખરેખર કોઇએ સાચે જ કહ્યું છે કે,

 It’s never  too late to start over.If you weren’t happy with yesterday. Try something different today don’t stay stuck do better.  

  

પ્રાર્થના

                                              પ્રાર્થના          

ક્યાંરે શોધુ જઇ રંગ ફુવારો,

                                      કયાં યે ન છાંટ લગાર રે,

તોયે જોઉ હું રંગથી સઘળી,

                                ફુલોની રોજ કતાર રે.

ક્યાંયે ન દીઠુ બુંદ આકાશે,

                               કયાંયે ન વર્ષણ હાર રે,

તોયે સુકા આ આભથી વરસે,

                          અમૃત અનરાધાર રે.

ક્યાંયે ભરેલા કોઇ યે દીઠા,

                       ભોજનના ભંડાર રે,

કણ દે કીડીને હાથીને મણ દે,

                       દુનિયાનો દાતાર રે.

કેવું શીવ્યું આ ખોડિયું જેમાં,

                      ટાંકો નહીં કે તાર રે,

ક્યાં રે શોધું જઇ સોય દોરો કે,

                     ધાગાનો વણનાર રે.

ક્યાં રે શોધુ જઇ રંગ ફુવારો,                                    

                                                      કયાં યે ન છાંટ લગાર રે....   

અમેરિકાના ગુજરાતી પરિવારોની અપેક્ષાઓ ..... લેખક- શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી

અમેરિકાના ગુજરાતી પરિવારોની અપેક્ષાઓ .....

લેખક- શ્રી પ્રવીણ શાસ્ત્રી

આ વાર્તા નથી. આ વાત નથી. વિચારોનું માનસિક મંથન છે.

‘તિરંગા ઈન ન્યુ જર્સી’ના લેખક શ્રી અરુણ મહેતાનો ડિસેમ્બર ૨૦૧૨નો લેખ “શું વૃધ્ધાવસ્થા એક શ્રાપ છે? “ વાંચ્યો. એમાં એમણે એ પણ જણાવ્યું કે ૮૦% એ પ્રશ્નનો જવાબ હકારમાં આપશે. એમનું અનુમાન સાચું હોય તો મારી ગણત્રી બાકીના ૨૦%માં થશે. હું એમના લેખનું પુનરાવર્તન નથી કરતો. એમણે અનેક વાસ્તવિક દાખલાઓ અને હકિકતોનું નિરૂપણ કર્યું છે તેની સામે પણ દલીલ કરતો નથી. અમેરિકાના ખાસ કરીને આપણા ગુજરાતી વડિલોની વિટંબણાઓની વાતો વિશે અનેક ચિંતકોએ અવાર-નવાર લેખો લખ્યા છે. આજ પત્રના સાઈકોથેરાપીસ્ટ શ્રી આર.ડી.પટેલ સાહેબે પણ પોતાના પુસ્તકોમાં ઘણું લખ્યું છે.

વડિલોએ દેશ કાળને અનુસરીને પરિવર્તન માટે તૈયારી રાખવી જ પડશે. તમે સાંઠ-સિત્તેરના દાયકામાં તમારા વડિલો માટે જે ફરજ બજાવી હોય તેવી જ ફરજ તમારા સંતાનો ચાળિસ વર્ષ પછી બજાવી શકે એવા સમય સંજોગો છે ખરા? વાસ્તવિકતાનો સમજ પૂર્વક સ્વીકાર થઈ શકે તો “શ્રાપ” માનતા વડિલોની અડધી મનોવેદના ઓછી થઈ જાય.

આપણે પહેલાં વિચારીએ વૃધ્ધ કોણ?

એક સમયે પચાસની ઉપર પહોંચો એટલે વૃધ્ધ ગણાવા માંડો. સરકાર પણ પંચાવન પર પહોંચો એટલે તમને નિવૃત્ત કરી દેતી. અમેરિકામાં તમે પંચાવને ઓલ્ડ નથી ગણાતા. પંચાવન પછી તમે એડલ્ટ કોમ્યુનિટીમાં રહેવા જવા લાયક બનો છો. વારંવાર ગુજરાતમાંથી પ્રગટ થતા વર્તમાન પત્રોમાં હાસ્યાત્મક સમાચાર વાંચવા મળે છે; અઠ્ઠાવન વર્ષની વૃધ્ધાને ગાયે ગબડાવી પાડી. પત્રકારો અને વાચકોનું આ માનસ? અને તે પણ ૨૦૧૨-૨૦૧૩ના વર્ષોમાં? ચાલો ભારતની વાત જવા દો. તમો અમેરિકાની કોઈ ઑફિસમાં જઈને ઉભા રહો. નજર મારો. હવે તો ફરજીયાત નિવૃત્તિની ઉમ્મર ૬૫ વર્ષની રહી નથી. તમને ૬૫ થી ૭૦ વર્ષના ઘણા સ્ત્રી પુરુષો દરેક ક્ષેત્રમાં યુવાનો સાથે કામ કરતા દેખાશે.

જેમણે ગીતા ન વાંચી હોય એવો માનવી પણ જાણતો જ હોય છે કે હું જનમ્યો છું એટલે વહેલો મોડો મરવાનો જ છું. જાતસ્ય હિ ધ્રુવોર્મૃત્યુ. જીવન લંબાશે તેમ શરીરના જીવંત કોષ નાશ પામવાના જ છે. જેમ જેમ કોષ નાશ પામશે તેમ તેમ ઘડપણ આવતું જ જશે એ નિર્વિવાદ છે. એ શારીરિક પ્રક્રિયામાંથી કોઈ જીવ મુક્ત નથી. પણ માનસિક ઘડપણનું શું? સંતાનને ત્યાં સંતાન થાય એટલે ઘડપણનો બિલ્લો લગાવીને ફરવાનું? આ થઈ વૃધ્ધાવસ્થાની મનોદશા.

જુના સમયમાં અને આજે પણ અમેરિકામાં કેટલાક કુટુંબમાં ત્રણ પેઢી સાથે રહે છે. દાદા-દાદી, પુત્રો, પુત્ર વધૂઓ અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ સાથે રહે છે. અનેક બાંધ-છોડના સંઘર્ષ વચ્ચે પણ જીવી રહ્યા છે અથવા તો જીવવું પડે છે. નામ સ્થળ બદલીને થોડા દાખલાઓ જોઈએ .

મહેસાણાથી ચિમનભાઈ બે નાના બાળકો સાથે અમેરિકામાં આવે છે. પતિ-પત્ની રોજ અઢાર કલાક કામ કરી, કરકસર કરી નાની મૉટેલ ખરીદે છે. છોકરાં મોટા થાય છે. નોકરી ધંધામાં ખાસ સફળતા નથી. આર્થિક કારણોસર સંયુક્ત કુટુંબમાં જીવન ગાળવું પડે છે. સહજીવન એક આર્થિક લાચારી છે. સાસુ-સસરા અને પુત્રવધૂઓ વચ્ચે શીત યુધ્ધ ચાલતું રહે છે. મનની મોકળાશ નથી.

બીજો દાખલો…મનોજભાઈ એક સારી કંપનીમાં એન્જીનીયર હતા. એનો પુત્ર પણ સ્થાનિક યુનિવર્સીટીમાંથી એન્જીનીયર થયો છે. પિતા એને એની કંપનીમાં જ જોબ અપાવે છે. ઘર છોડવાનો કે જૂદા પડવાનો સવાલ જ નથી પુત્રવધુ આવે છે. એને પોતાનાં શમણાં છે. સર્વ સુખ હોવા છતાં સાસુ-સસરાનું વર્ચસ્વ કઠે છે. સાસુ-સસરાને વહુનો સ્વભાવ રીત, રસમ અને વિચારો સાથે મેળ બેસતો નથી. સામાજીક રીતે એન્જીનીયર કુટુંબની એકતા વખણાય છે. બધાને અલગ થવું છે પણ માની લીધેલી પ્રતિષ્ઠા આડે આવે છે.

એક બીજી વાત. શ્રી રણછોડજી દેસાઈ. નાના શહેરમાં વકીલ છે. એના બે પુત્રો પણ સાથે જ છે. પુત્રો પણ એ જ વ્યવસાયમાં છે. બધું કોર્ટનું કામ ગુજરાતીમાં થાય છે. ક્લાયન્ટ્સ ગુજરાતીઓ છે. બન્ને ભાઈઓ સાથે અમેરિકા આવે છે. અંગ્રેજી આવડે છે પણ બોલવાનો મહાવરો નથી. અહીની બારની પરીક્ષા માટે ભણવું પડે તે ભણવાની જોગવાઈ અને અનુકૂળતા નથી. માતાપિતા વકિલાત ઘર બાર સમેટીને અમેરિકા આવે છે. પુત્રવધૂઓ બદલાયલી લાગે છે. પુત્રો વ્યવસાય બહારના કામ કરીને અમેરિકામાં જીવન થાળે પાડવા કોશિષ કરતા હોય છે. માતાપિતાને અનેક જાતનો અસંતોષ જાગે એ શક્ય છે. માબાપ ઈન્ડિયા પાછા જઈને ફરીથી પોતાનો વ્યવસાય શરુ કરે છે.

આપણી ભારતીય સંસ્કૃતી પરસ્પરની ફરજ પર ઘડાયલી છે. માતાપિતા સંતાનોની મોટી ઉમ્મર સુધી આર્થિક, સામાજિક જવાબદારી નિભાવે છે. વયસ્ક થતાં “માં બાપને ભૂલશો નહીં” ના ગાણા ગાવાનું શરૂ કરી દે છે. માતા-પિતાએ ફરજ બજાવી હોય, એ બજાવાએલી ફરજનું વળતર મેળવવાનો પોતાનો હક છે એવું પ્રતિસ્થાપીત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. ના..ભઈ..ના. ફરજ અને હકમાં ઘણો ફેર છે. પેઢી દર પેઢી વચ્ચેનો બદલાવ ખૂબ ઝડપથી મોટો થતો જાય છે. જે માતાપિતાની અપેક્ષાઓ વધારે હોય,અવાસ્તવિક હોય, અવ્યવહારુ હોય કે સમયાકૂળ ન હોય તેઓ માનસિક રિબામણી ભોગવે છે, દુખી થાય છે. બ્લેક મૅઇલીંગ કરીને સંતાનોને પણ દુઃખી કરે છે.

મારા ઘણા વડિલ મિત્રોના સંતાનો અભ્યાસ કે વ્યવસાયને ને કારણે કુટુંબથી દૂર રહ્યા છે. એમની પોતાની અલગ જીવન શૈલી છે. માબાપ પ્રત્યે પ્રેમ છે પણ વસ્તુ અને સમય સંજોગોનું મૂલ્યાંકન કરવાની દૃષ્ટિ જુદી છે. સંતાનોના મૂલ્યાંકન સાથે માબાપ અલગ પડે છે. પણ અલગ રહેતા વૃધ્ધ માબાપ સહેલાઈથી સ્વીકારી લે છે ‘ધે આર બાય ધેર ઓઉન’. જેઓ સાથે રહે છે તેઓને વર્ચસ્વ ગુમાવવાનું દુઃખ છે. તેઓ રિબાય છે.

મારા એક મિત્ર સુરેશભાઈ અમેરિકામાં ત્રીશ પાંત્રીસ વર્ષથી સ્થાયી થયા છે. સુરેશભાઈ અને અમારા સરલા ભાભી એમના પુત્ર નયન અને પુત્રવધૂ માલતી સાથે રહે છે. એને પણ બે બાળકીઓ છે. મારી દૃષ્ટિએ સુખી કુટુંબ છે. હમણાં થોડા દિવસ પર સરલાભાભી મને મળવા આવ્યા. ઔપચારિક વાતો પછી મને કહે કે તમારા ભાઈબંધને સમજાવોને! મેં પૂછ્યુ તો એ રડવા લાગ્યા. કહે કે હવે આટલા વર્ષ પછી એને નયનથી છૂટા થવું છે. ઘરનું ઘર છોડી એપાર્ટમેન્ટમાં જવું છે. નયન અમારો એકનો એક દીકરો છે. કિન્ડર ગાર્ડનમાં જવા જૅટલી થઈ ત્યાં સૂધી બે નાની દીકરીઓને મેં મોટી કરી છે. તમે તો માલતીને ઓળખો છો. એના વાણી, વિચાર, વ્યવહાર અને વર્તનથી એ અકળાય છે. મારી સાથે પણ એનું વર્તન દેરાણી-જેઠાણી હોય એવું રાખે છે. જાણે સસરા અને વહુ વચ્ચે વર્ચસ્વની માનસિક લડાઈ ચાલે છે. તમને તો ખબર છે કે અમને બન્નેને અનેક જાતની બિમારી છે. દેહનો ભરોસો નથી. કદાચ એક બે વર્ષ જૂદા થઈએ પણ એક જતાં બીજાએ તો પાછું નીચા મોંએ દીકરા પાસે જ આવવાનું છે ને! આટલા વર્ષ સાથે રહ્યા પછી છૂટા થઈએ તો દીકરો પણ વગોવાયને. એમની વાત અને દલીલ એવી છે કે હવે પાછલી જીંદગીમાં જે દિવસો જીવવા મળે તે માનસિક ક્લેશ વગર જીવવા છે. કહે છે ને કે જે વેઠે તે જ જાણે.

સરલાબહેન અને સુરેશભાઈ બન્નેની વ્યથા સાચી છે. પિતા સુરેશભાઈ, દીકરાના લગ્ન જીવનને અને પોતાના મનની શાંતી માટે વળગણ છોડવા માટે ઉત્સુક છે. માતાને ભવિષ્યની ચિંતા સતાવે છે. જો બે માંથી એક ન હોય ત્યારની પરિસ્થિતિ માટે સરલાબહેન તૈયાર નથી. તો એમને માટેના કયા વિકલ્પો છે?

ઉપરના લેખના અનુસંધાન રૂપે નીચેના લેખમાં શ્રી શાસ્ત્રી એમની વાતને  પૂરી કરી છે .

અપેક્ષાઓ (૨) :એક વ્યાવહારિક વિકલ્પ – વૃદ્ધાશ્રમ

કેડી બનાવી

 કેડી બનાવી

અમે કદમો ઉપાડયા વાટે જેવા

સીમાડો વટાવી રે નીકળી કેવા

દિલમાં હામ ઘણી રે ત્યાં જવા

જવાશે કેમ લગી કેમ રે કહેવા

તમે પગલા પાડીને રૂડી કેડી બનાવી

દિલમાં હામ ને મનડે ઉપાધી

મન ની વાતું કોઈને ના કીધી

એકલ પંડે કરી જાઉં દેહ ઢીલો

જટ રે કપાશે પથ દોડી અટૂલો

તમે પગલા પાડીને રૂડી કેડી બનાવી

મુખવાસ : કોઈ રસ્તો ના સુઝે તો; કેડીએ કેડીએ જવાથી કોઈક તો મંઝીલ આવશે

સમયની ઘડિયાળ શું કહે છે ?

સમયની ઘડિયાળ શું કહે છે ?… એક અછાંદસ રચના ….વિનોદ પટેલ

સમયની ઘડિયાળ શું કહે છે ?

ટીક .. ટીક ...ટીક ...
સમયની ઘડિયાળ કહી રહી છે ,
જુઓ આ પળ વહી રહી છે ,
પકડી લો એને સવેળા,નહી તો, 
હાથમાંથી હું સરકી રહી છું .
હાથમાં બાંધેલું હું માત્ર ઘરેણું નથી,
પળો જાય છે એની યાદ અપાવું છું.

ગયેલી પળ વાપસ નહી આવે,
જે કરવા જેવા કામો છે એને, 
આજે જ,અરે અત્યારે જ કરી લો ,
કાલ ઉપર ઠેલવાની ટેવ છોડો,
નહી તો કામોનો ઢગલો થઇ જશે.

એક દિવસ જાગીને જોઇશ કે, 
જીવનનો છેડો આવી ગયો છે, 
 કરવાનાં કામો તો ઘણાં રહ્યાં છે!
આ કામ મારે કરવાનાં જ હતાં!, 
પણ એ કરવા માટે આજે હવે, 
સમય ક્યાં બાકી રહી ગયો છે ?

માટે, હે પામર માનવો,
આ જીવનનો નથી ભરોંસો ,
પાણી જેમ હર પળ વહી રહી છે,
પકડી લો એને હાથમાં સમયસર,

કરી સર્વોત્તમ ઉપયોગ એનો સવેળા ,

જીવન તમારું પૂર્ણ થાય એ પહેલાં ,
જગમાં આવ્યાનો ફેરો સફળ બનાવો.

વિનોદ પટેલ

બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગને ફાળવેલ તમામ વિષયોની વહીવટી કામગીરી – પ્રો-એક્ટીવ ડીસ્‍ક્લોઝર

બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગને ફાળવેલ તમામ વિષયોની વહીવટી કામગીરી – પ્રો-એક્ટીવ ડીસ્‍ક્લોઝર – Gujarat port and transport department Proactive Disclosure બંદરો અને વાહનવ્યવહાર વિભાગને ફાળવેલ તમામ વિષયોની વહીવટી કામગીરી – પ્રો-એક્ટીવ ડીસ્‍ક્લોઝર ગુજરાત સરકારના કામકાજના નિયમો ૧૯૯૦ અને તે નિયમો હેઠળ સા.વ.વિ.ના તા. ૩-૯-૦પ ના હુકમ ક્રમાંકઃ ગસ-૨૦૦પ-૨૬-સકન-૨૦૦પ(૪)-સીયુ  હેઠળ વિભાગને ફાળવેલ તમામ વિષયોની વહીવટી કામગીરી માટે ફાળવેલ તમામ મહેકમની સેવા વિષયક કામગીરી. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગ ના વર્ગ-૧ થી ૪ સુધીના તમામ અધિકારીઓ /કર્મચારીઓના પગાર ભથ્થા સંબંધિત બાબતો. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગની વહીવટી કામગીરી માટે આવશ્યક એવી તમામ પ્રકારની ખરીદી અને સ્ટોર કીંપીંગને લગતી બાબત. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગને લગતાં બજેટ (પ્લાન તેમજ નોન પ્લાન) તથા આઇટી પ્લાનની દરખાસ્તને લગતી બાબતો. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગની સરકારી કામગીરીના સંકલનની લગતી બાબતો. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગ હસ્તકના સરકારી વાહનોની ખરીદી, મરામત અને જાળવણીને લગતી બાબતો. બંદરો અને વાહન વ્યવહાર વિભાગને લગતી તમામ અસ્કાયમતો જેવી કે કોમ્પ્યુતરો, લોખંડ તથા લાકડાનું ફર્નિચરની ખરીદી તથા તેના ડેડ સ્ટોકને લગતી બાબત. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ કર્મચારીઓ/અધિકારીઓને લગતી મહેકમ, વહીવટી, નાણાકીય તેમજ તેની બંદરોને લગતી આનુષંગિક બાબતો. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડના ખાતાકીય તપાસના કેસો. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડના ચેરમેન /સભ્યોની નિમણુંક. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડના વાર્ષિક વહીવટી અહેવાલ અને હિસાબો. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડના  બજેટને લગતી બાબત શિડયુલ ઓફ પોર્ટ ચાર્જીસને લગતી બાબત. લેન્ડીંગ એન્ડ વાર્ફેજ લીઝ એકટને લગતી બાબત. ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ અધિનિયમ-૧૯૮૧ હેઠળની બાબતો પોર્ટ પોલીસી નિર્ધારીત કરવી ઇન્ડિયન પોર્ટ એકટને લગતા પ્રશ્નો બંદરોને લગતી તાંત્રિક બાબતો જેવી કે હાઇડ્રોગ્રાફિક સર્વે, કેપીટલ કમાનોની મંજૂરી, લોન મંજૂરી કરવી, કસ્ટમના પ્રશ્નો અલંગ/સચાણા શીપ બ્રેકીંગ યાર્ડ સંબંધિત બાબતો ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડનો એકશન પ્લાન જાહેર હિસાબ સમિતિને લગતી બાબતો,વિનિયોગ હિસાબો, મુલ્કી ઓડીટ રીપોર્ટ, મહેસુલી આવક અને વાણિજય અંગેની ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ સંબંધિત કાર્યવાહી એ.જી.ના ડ્રાફટ પેરા,ફેકચ્યુઅલ નોટ ફેરી સર્વિસના પ્રશ્નો બંદરોની જમીનને લગતા પ્રશ્નો સઢવાળા વહાણોની લોન બાબત ઇન્લેન્ડ વેસલ્સ એકટની બાબત હાઇડ્રોગ્રાફીક સર્વે ખાતરી સમિતિની બાબત કંડલા પોર્ટ ટ્રસ્ટ સાથેની બાબતો ગુજરાત રાજય માર્ગ વાહન વ્યવહાર નિગમને લગતી તે અંગેના અધિનિયમ હેઠળની  વહીવટી બાબત સરકારી વાહન વ્યવહાર સેવાને લગતી તમામ બાબતો મોટર વાહન ખાતાના કર્મચારીઓ / અધિકારીઓને લગતી મહેકમ, વહીવટી નાણાંકીય તેમજ તેની આનુષંગિક બાબતો/ચેકપોસ્ટના સ્ટાફના કવાટર્સની બાબત. પેસેન્જરની ગેરકાયદેસર રીતે રુટો વિ. માં થતી હેરફેર અટકાવવી. મોટર વાહન ખાતાનો વાર્ષિક વહીવટી અહેવાલ છપાવવો. એ.આર.ટી.ઓ./આર.ટી.ઓ. ની કચેરીઓ /સ્ટાફની  આનુષાંગિક બાબતો. મોટર વાહન એકટ તથા તેમાંથી વ્યકિત / સંસ્થાને કરમાંથી મુકિત આપવા અંગે. ઓટોરીક્ષા ભાડુ નકકી કરવું તથા તેને લગતી બાબતો. ટેક્ષીભાડુ નિયત કરવું, એ.એમ.ટી.એસ તથા અન્ય સંસ્થા કંપની વિ.નો સ્ટેજ કેરેજ પરમીટ હેઠળ ભાડુ નિયત કરવુ. વિઘાર્થીઓને કરમુકિતની ભલામણો જીપ / ટેક્ષી પરમીટ મંજૂર કરવાની બાબત સોલેશીયમ ફંડ ઓડીના નિયમો હેઠળ મુકિતની બાબત મુંબઇ મોટર વાહન પેસેન્જર અધિનિયમ-૧૯૮૨ ના અમલીકરણ મુંબઇ મોટર વાહન કર અધિનિયમ-૧૯પ૮ હેઠળ કરવસુલાત નૂર-કર અધિનિયમ-૧૯૬૨ સ્ટેટ ટ્રાન્સપોર્ટ એપેલન્ટ ટ્રીબ્યુનલની રચના મેન્યુઅલ-૨ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની સત્તા અનેફરજોઃ- સેકશન અધિકારીઃ- શાખાના નાયબ સેકશન અધિકારીશ્રીઓ વચ્ચે કામગીરી/વિષયોની સમાન વહેંચણી કરવી. શાખાએ રોજ-બરોજ તથા પ્રસંગોપાત હાથ ધરવાની તાકીદની તેમજ સમય-મર્યાદાવાળી કામગીરીનું વ્યવસ્થિત સંકલન કરવું. પ્રસંગોપાત શાખાના કોઇ એક સભયની આકસ્મિક ગેરહાજરી/રજા દરમ્યાન આવા સભ્યના તાકીદના હાથ ધરવાના કામને ત્વરિત ન્યાય આપવો. શાખાને મળતી તેમજ રવાના કરવાની ટપાલ તેમજ ફાઇલો વિગેરેની કામગીરી નિયત પધ્ધતિ મુજબ નિયમીત ધોરણે કરવામાં આવે તે સુનિﾍતિ કરવું. શાખાના સભ્યોને જરૂરિયાત ઉપસ્થિત થયેલી આવશ્યક માર્ગદર્શક પુરુ પાડવું તેઓને સોંપવામાં આવેલ કામગીરી/ફરજોના પાલનમાં કોઇ અડચણરૂપ બાબત/પ્રશ્ન હોય તો તેનું નિરાકરણ લાવવું સરકારશ્રી ધ્વારા ઠરાવવામાં આવેલ ધોરણ મુજબની કામગીરી તેઓ ધ્વારા રોજ-બરોજ સંતોષકારક રીતે કરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવું. નિર્દિષ્ઠ કરવામાં આવેલ કામના નિકાલનું ધોરણ જાળવવું. મહત્વના વિષયો/કામગીરીને લગતી બાબતો અંગત રસ લઇને પલતાની કક્ષાએ હાથ ધરવી. નાયબ સેકશન અધિકારીશ્રીઃ- સેકશન અધિકારીશ્રી ધ્વારા વખતોવખત સોંપવામાં આવતી કામગીરીને સંતોષકારક ન્યાય આપવો. કચેરી કાર્યપધ્ધતિ હેઠળ નિર્દિષ્ઠ ફરજો બજાવવી. તેમને ફાળવવામાં આવેલ વિષયો તથા કામગીરી સબંધિત કાગળો/ફાઇલો વિગેરેનું વ્યવસ્થિત સંકલન/આયોજન કરવું સરકાર ધ્વારા નકકી કરવામાં આવેલ કામના નિકાલના દૈનિક ધોરણો મુજબની કામગીરી થાય છે કે નહિ તેની તકેદારી રાખવી. સામાન્ય ફરજ કારકુન – શાખાએ રોજ-બરોજ મળતી ટપાલો તેમજ રવાના કરવાના કાગળો સબંધિત કામગીરી રોજ-બરોજ વ્યવસ્થિત રીતે થાય તેની કાળજી રાખવી. શાખાને વિવિધ વિષયો/કામગીરી સબંધિત ફાઇલોની રોજ-બરોજની દૈનિક સ્થિતિ સેકશન અધિકારીશ્રી સોંપે તે અન્ય ફરજો નાયબ સેકશન અધિકારીને સોંપવામાં આવેલ કામગીરી /વિષયો સબંધમાં સરકારશ્રીમાં રજૂ કરવાની થતી ફાઇલો અનુસંધાને,પ્રસંગ પડયે, તેઓને માંગ્યા મુજબ, આવશ્યક મદદ કરવી. રોજ-બરોજ ટાઇપમાં તેમજ અન્યત્ર મોકલવામાં આવતાં કેસોની વ્યવસ્થિત નોંધ રાખવી. કચેરી- કાર્યપધ્ધતિમાં નિર્દિષ્ઠ આવશ્યક એવા તમામ રજીસ્ટરો વ્યવસ્થિત રીતે નિભાવવા ટાઇપીસ્ટ – મહેકમ શાખા તથા વિભાગના અધિકારીઓ ધ્વારા સોંપવામાં આવે તેવી તમામ વિભાગની વહીહટી કામગીરી માટે આવશ્યક એવું નોધ લેખન અને મુસદ્‍ાલેખનની જે કામગીરી કરાવવાની જરુર હોય તે તમામ કામગીરી કરવી. ગુજરાતી ટાઇપીસ્ટે નિયમોનુસાર ઓછામાં ઓછા દૈનિક ૪પ૦૦ શબ્દો અને અંગ્રેજી ટાઇપીસ્ટે નિયમોનુસાર ઓછામાં ઓછા દૈનિક પ૦૦૦ શબ્દો ટાઇપ કરવાના રહેશે. ડ્રાઇવરો ડ્રાઇવરોએ તેમને સોંપવામાં આવેલ વાહન ચલાવવાની તથા તેની જાળવણી અને સફાઇ કરવાની બાબત. સોંપવામાં આવેલ વાહનની મરામત જરુર જણાય અથવા વાહનમાં કોઇ વધારાની સુવિધા ઉભી કરવાની જરુર જણાય તો તે અંગે મહેકમ શાખાનું ધ્યાન દોરવાનું રહેશે. નિયત કરવામાં આવેલ ડ્રેસ પહેરીને ફરજ બજાવવાની રહેશે. પટાવાળા – પટાવાળાઓ માટે કામના કલાક સવારના ૧૦-૦૦ થી સાંજના ૭-૧૦ સુધીનો છે. જે સબબ વિરામનો સમય બાદ કરતાં પટાવાળાઓએ તેમને સોંપવામાં આવેલી ફરજો બજાવવાની રહેશે. નિયમ કરવામાં આવેલ ડ્રેસ પહેરીને ફરજ બજાવવાની રહેશે. મેસેન્જરની કામગીરી જે પટાવાળાને સોંપવામાં આવી હોય તેણે રોકડ શાખાની કામગીરી કરવાની રહેશે. હમાલની કામગીરી જે પટાવાળાને સોંપવામાં આવેલ હોય તેણે સવારે ૮-૦૦ કલાકે કચેરી ખોલવાની રહેશે તથા વિભાગના તમામ કર્મચારીઓ/અધિકારીઓ પોતાની કામગીરી પુરી કરે ત્યારે કચેરી બંધ કરવાની રહેશે. Check out Jeevanshailee

વિના મુલ્યે માનવસેવા અને માર્ગદર્શકઃબી.પી.એલ. કાર્ડ ધારકોને રાહત દરે વિજ જોડાણ મિટર બી.પી.એલ. કાર્ડ ધારકોને રાહત દરે વિજ જોડાણ મિટર યોજનાની રૂપરેખા : આ યોજના રાજયમાં ગરીબી રેખા નીચે જીવતા બી.પી.એલ પરીવારો ને રાહત ભાવે વીજ કનેકશન આપવામા આવે છે. પધ્ધતી :- ૧. મીટર કનેકશન મેળવવા માટે આપણે નગરપાલીકા મા રૂા.૧૦૦ ભરી તેની રસીદ લેવી ત્યાર બાદ રૂા.૧૦૦ વારા સ્ટેમ્પ પેપર ઉપર એગ્રીમેન્ટ કરી તેમા નોટરી વકીલ ના સહી સીકકા લેવા જેની સાથે જરૂરી આધારો જોડી ફોર્મ પી.જી.વી.સી.એલ.માં જમા કરાવવા ૨. એક માસ બાદ પી.જી.વી.સી.એલ. દ્વારા આવેલ કોલના નાણા રૂા. ૫૦૦/- સમયસર ભરપાઇ કરવાથી મિટર કનેકશન મળી શકે છે. સહાય કોને મળી શકે ૧. શહેરી વિસ્તારમાં રહેતા બી.પી.એલ. પરીવાર મળવાપાત્ર સહાય ૧. લાઇટ મીટર આધાર પુરાવા ૧. રાશનકાર્ડ ૨. ચુંટણીકાર્ડ ૩. પાડોશીનુ છેલ્લુ લાઇટ બીલ ૪. ૨ પાસ્પોર્ટ સાઇઝ ફોટા ૫. કરવેરાની પહોચ (જો હોય તો) પી.જી.વી.સી.એલ અરજીપત્ર : નિયત અરજી પત્ર માં અરજી કરવી. અંદાજીત ખર્ચ : અંદાજે રૂ.૧૦૦૦/-

…તો એ ધર્મના ખોળામાંથી તરત ઉભા થઈ જજો .......મારી કેફીયત

« …તો એ ધર્મના ખોળામાંથી તરત ઉભા થઈ જજો

મારી કેફીયત

–પ્રેમ સુમેસરા

દશમાંથી નવ વ્યક્તી પ્રા. રમણભાઈ પાઠકને વાંચીને રૅશનાલીસ્ટ બન્યા હોય એવું ઈતીહાસ કહે છે. હું પણ એ જ ઈતીહાસનો એક ભાગ છું. ત્રીસેક વર્ષ પહેલાના સમયગાળા પર જ્યારે હું દૃષ્ટીપાત કરું છું, ત્યારે‘ગુજરાતમીત્ર’ અને તેમાં આવતી મુરબ્બી રમણભાઈ પાઠકની ‘રમણભ્રમણ’ કૉલમ મારા માનસપટલ પરથી પસાર થઈ રહી છે. ત્યારે તો એવો અંદાજ સુધ્ધાં મને ક્યાંથી હોય કે એ જ પ્રા. રમણભાઈ પાઠક સાથે ગાઢ આત્મીય સમ્બન્ધો બંધાશે ? અને એમની ‘રમણભ્રમણ’ કૉલમ થકી સુરતની ‘સત્યશોધક સભા’ સાથે સંકળાવાનું બનશે ? પાઠક સાહેબની જ કૉલમના નામથી પ્રસ્થાપીત થનાર પારીતોષીક ‘રમણભ્રમણ સુવર્ણચન્દ્રક’નો એક હીસ્સો બનવાનું  સદ્ ભાગ્ય મને પ્રાપ્ત થશે ?

પાઠક સાહેબનાં લખાણથી પ્રભાવીત થઈ જ્યારે પ્રથમ વખત, ત્રીસેક વર્ષ પહેલાં, મારી કીશોરાવસ્થામાં, રીંગરોડ પર આવેલી પત્રકાર કૉલોનીમાં, પાઠક સાહેબને મળવાનું બન્યું; ત્યારે જ પાઠક સાહેબના નીરાડમ્બરી, ની:સ્પૃહી, નીરાભીમાની અને આભીજાત્યપુર્ણ વ્યક્તીત્વનો એક અદ્ભુત અને અનન્ય અનુભવ મને થયો. મારા મનમાં ‘તેઓ તો મોટા લેખક’ તરીકેનો એમના વીશેનો ખ્યાલ લઈને, જ્યારે પ્રથમ વખત હું મળવા ગયો ત્યારે, વર્ષોથી ઓળખતા હોઈએ એવી આત્મીય અનુભુતી કરાવનાર પાઠક સાહેબનું આ અદ્ભુત અને આકર્ષક વ્યક્તીત્વ જેટલું ઉજાગર થવું જોઈએ એટલું થયું નથી. રમણભાઈ પાઠકની વીચારધારાને અનુસરતી એક સંસ્થા સુરતમાં કાર્યરત છે એવી જાણકારી પણ પાઠક સાહેબની કૉલમ ‘રમણભ્રમણ’ થકી જ થઈ. હું તે વખતે સંસ્થાના હાલના પ્રમુખ અને તે વખતના મન્ત્રી શ્રી. બાબુભાઈ દેસાઈસાહેબને મળ્યો. મેં જણાવ્યું કે, ‘મને પણ રૅશનાલીઝમની પ્રવૃત્તીમાં રસ છે. સંસ્થામાં જોડાવા માંગુ છું.’ ત્યારે દેસાઈસાહેબે એમનું સ્વલીખીત પુસ્તક ‘ભગવદ્ગીતાની ભીતરમાં’ મને આપ્યું. સંસ્થાની વાર્ષીક ફી, તે વખતે પાંચ રુપીયા હતી, તે આપી હું વીધીવત્ સંસ્થામાં જોડાયો. ત્યારે તો એવો સ્વપ્ને પણ ખ્યાલ નહોતો કે સત્યશોધક સભા અને શ્રી. બાબુભાઈ દેસાઈ મારા જીવનના એક અભીન્ન અને અકાટ્ય અંગ બની રહેશે.

એ જ અરસામાં અર્થાત્ ત્રીસેક વર્ષ પહેલાં, કૉલેજમાં વીજય ભગત સાથે ઓળખાણ થઈ. આકસ્મીક અને અદ્ભુત વાત તો એ બની કે વીજયે પણ એ જ સમયે પાઠકસાહેબની મુલાકાત લીધેલી. એ પણ સત્યશોધક સભા સાથે જોડાયો. અમારા બન્ને મીત્રોનું રૅશનાલીઝમની પ્રવૃત્તી સાથે સંલગ્ન બનવાનું સમાન્તરે બન્યું. ‘બે વ્યસની વહેલા દોસ્તો બની જાય’ તેમ, મારા અને વીજય ભગતના સમાન વીચાર અને શોખને કારણે, અમારી ઓળખાણ ‘ગાઢ મીત્રતા’માં પરીણમી. એ મીત્રતા આજ પર્યન્ત રહી, એટલું જ નહીં; તે ‘મનની મૈત્રી’માં પરીણમી, તેનું સમગ્ર શ્રેય ‘રૅશનાલીઝમ’ને જ આપી શકાય. પછી તો અમે બન્ને મીત્રો ‘રૅશનાલીઝમની રાહે’ નીકળી પડ્યા.

કોઈ વ્યક્તી જીવનમાં બનતી દુર્ઘટનાને કારણે રાતોરાત નાસ્તીક બની જાય છે. એ નાસ્તીકતા પરીપકવ નથી હોતી; કારણ કે આવા કીસ્સામાં જો જીવનમાં કોઈ સુખદ ઘટનાનું પુનર્નીર્માણ થાય તો રાતોરાત ફરી વખત આસ્તીક બની જવાનું જોખમ પણ ઉભું રહે છે. નાસ્તીકતા એ ઘટના આધારીત નહીં; પરન્તુસમજણપુર્વક (વીવેકબુદ્ધી પુર્વક)ની વીચારધારા પર ટકેલો, જીવન જીવવાનો એક ઉમદા અને ઉત્તમ ‘જીવન માર્ગ’ છે. રૅશનાલીઝમને ‘છીછરાપણા’ સાથે નહીં; પરન્તુ ઉંડાણ સાથે નીસ્બત છે. રૅશનાલીઝમમાં કશું પણ ‘ઉપરછલ્લું’ ન હોઈ શકે. આવી સમજે મને રૅશનાલીઝમ વીશે ગહન અને વીશાળ ચીન્તન–મનન કરવાની ફરજ પાડી. જેના પરીપાક રુપે આજે મન–મગજ પરથી અન્ધશ્રદ્ધા, વહેમ, કુરીવાજો, રુઢ માન્યતાઓથી અલીપ્ત રહી, એક નવા, નાવીન્યપુર્ણ અને સત્યમુલક ‘ચશ્માં’ અર્થાત્ ‘વૈજ્ઞાનીક અભીગમ’ કેળવવાથી દુનીયાને જોવાનો, નીહાળવાનો અને મુલવવાનો એક અલગ જ ‘દૃષ્ટીકોણ’ પ્રાપ્ત થયો. વીચારસૃષ્ટી પર આવતા મોતીયાની સારવાર રૅશનાલીઝમની ‘વીચારધારા’થી શક્ય બને છે. રૅશનાલીઝમ એટલે ફક્ત નાસ્તીકતા કે ધર્મનો વીરોધ જ નહીં; પરન્તુ જીવનને સમગ્ર પરીપ્રેક્ષ્યમાં વીચારવું અને સમગ્ર જીવનના આરોહ–અવરોહને સ્પર્શતી કોઈ પણ બાબતને વૈજ્ઞાનીક અભીગમથી અને વીવેકબુદ્ધીથી જોવી.રૅશનાલીઝમની વીચારધારાની આ જ ફળશ્રુતી છે.

જીવનના આજના આ પડાવ પર જરીક પોરો ખાઈને જ્યારે વીચારવાનો અવકાશ પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે સમજાય છે કે જો જીવનમાં રૅશનલ વીચારધારા સ્થાપીત ન થઈ હોત તો જીવન બેશક, જેમ મધદરીયે શઢ વગરનું વહાણ હાલક–ડોલક થાય તેમ, જીવન પણ દીશાવીહીન અને અસ્થીર હોત. રૅશનાલીઝમરુપી સઢે જીવનરુપી નૌકાને એક ચોક્કસ દીશા આપી અને જીવન જીવવાની ‘કેડી’ સુઝાડી. જીવનની ‘મંઝીલ’ તય કરી આપી. જે વ્યક્તી રૅશનાલીઝમરુપી દીવો હાથમાં ઝાલે છે. એને કદાપી અજ્ઞાનરુપી અન્ધકારમાં ‘ઠોકર’ ખાવી પડતી નથી.

વર્ષો સુધી સંસ્થામાં ડૉ. બી. એ. પરીખસાહેબના પ્રમુખપદે અને માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કર્યા પછી, હાલ સંસ્થાના પ્રમુખશ્રી બાબુભાઈ દેસાઈસાહેબ સાથે સંસ્થાની પ્રવૃત્તીઓમાં ખભેખભા મીલાવી કામ કરવાનો એક અનેરો આનંદ આવી રહ્યો છે. હું જાણું છું ત્યાં સુધી, સંસ્થાની પારદર્શીતા અને તટસ્થતાના ગુણને જો ઉજાગર ના કરવામાં આવે તો હું નગુણો કહેવાઉં.  સંસ્થા સાથે સંકળાયેલા ત્રણ મીત્રો શ્રી સુર્યકાંત શાહસાહેબ, વડીલશ્રી મધુભાઈ કાકડીયા અને મીત્ર શ્રી. ગુણવન્ત ચૌધરી, સંસ્થામાં મારા કરતાં પાછળથી જોડાયા અને ત્રણે મીત્રોને ‘રમણભ્રમણ સુવર્ણચન્દ્રક’ મારા કરતા વહેલો પ્રાપ્ત થયો. તેનું એકમાત્ર કારણ આ ત્રણેય મીત્રોનું સંસ્થાની પ્રવૃત્તીઓમાં ગળાડુબ રહેવું અને સક્રીયતા દાખવવી એ જ છે. સુવર્ણચન્દ્રક આપવાની ટીકા કરનારાઓને, તેમના પ્રશ્નનો આ જવાબ છે કે ચન્દ્રક ‘સીનીયોરીટી’ના આધારે નહીં; પરન્તુ ‘મેરીટ’ને આધારે અપાય છે અને કોઈ પણ સંસ્થાનો આ જ સાચો માપદંડ હોઈ શકે. આવી સંસ્થા સાથે જોડાવાનો મને આનંદ અને ગૌરવ બન્ને છે.

ક્રીસ્ટોફર કોલંબસનો દાખલો ટાંકીને કહું તો એમ કહી શકાય કે, કોલંબસ ભારત શોધવા નીકળેલો અને મળી ગયું અમેરીકા ! એમ મારે કહેવું હોય તો એમ કહી શકું કે, હું ભારતરુપી ‘રૅશનાલીઝમ’ શોધવા નીકળેલો, તો સફરમાં ભારતરુપી રૅશનાલીઝમ તો મળ્યું જ; સાથે સાથે અમેરીકારુપી જીવનની અમીરાત કહી શકાય એવા મીત્રો અને વડીલો પણ મળ્યા. એને હું મારા જીવનની સૌથી મોટી સમ્પ્રાપ્તી સમજુ છું. વડીલશ્રી ડૉ. બી. એ. પરીખ સાહેબ, પરમ મીત્રો એવા શ્રી. વલ્લભભાઈ ઈટાલીયા, વીજય ભગત, સીદ્ધાર્થ દેગામી, છગનભાઈ બરવાળીયા, ગુણવંત ચૌધરી, સંજય ઢીમર અને સુનીલ શાહ જેવા સહૃદયી મીત્રોને કારણે જીવન આનન્દદાયક અને હળવું લાગે છે.

માણસો બે પ્રકારના હોય છે : એક પ્રકાર એવો હોય છે કે જેઓ પારીતોષીકો કે ઍવોર્ડ પાસે ‘જતા’ હોય છે. જ્યારે બીજા પ્રકારના માણસો પાસે પારીતોષીકો કે ઍવોર્ડ સામેથી ‘આવતા’ હોય છે. જીવનમાં આવેલી સમજ અને પરીપક્વતાએ આજે મને એવા પડાવ પર ખડો કર્યો છે કે, સ્થીર જીવનમાં કોઈપણ પ્રકારની ઈચ્છાઓ, મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ, ખેવનાઓ, ઝંખનાઓ હવે રહી નથી. આ દમ્ભ નથી કે દબાવેલી ઈચ્છાઓ પણ નથી; પરન્તુ રૅશનાલીઝમ અને સાહીત્યના સંસર્ગથી કેળવાયેલો કેવળ એક ની:સ્પૃહી ભાવ છે. ભગવદ્ગીતાના સુત્રને ટાંકીને કહી શકાય કે, કર્મ આપણા હાથમાં છે; પરન્તુ ફળ આપણી ઈચ્છા પ્રમાણે ન પણ હોઈ શકે. આવા અનાસક્ત ભાવ સાથે એક ફીલ્મી ગીતની પંક્તી ટાંકીને કહેવું છે કે : ‘જો મીલ ગયા ઉસીકો મુકદ્દર સમજ લીયા.’

કંઈક આવા ભાવ સાથે જ્યારે આજે મને ‘રમણભ્રમણ સુવર્ણચન્દ્રક’ એનાયત થઈ રહ્યો છે, ત્યારે આનન્દ કેવળ એ વાતનો થાય છે કે આ ચન્દ્રક આત્મીય અને હૃદયસ્થ એવા પીતાતુલ્ય પ્રા. રમણભાઈ પાઠકના નામ સાથે જોડાયેલો છે. અને જે સંસ્થાને મારા જીવનનાં ત્રીસ વર્ષ આપ્યાં છે તે સંસ્થા ‘સત્યશોધક સભા’ આ ચન્દ્રક આ વર્ષે મને અર્પણ કરી રહી છે. તેનો આદરપુર્વક અને સન્માનપુર્વક સ્વીકાર કરવો એ જ મારું કર્મ અને કર્તવ્ય બની રહે છે. છેલ્લે આદતવશ એક પંક્તી ટાંકીને સૌનો હૃદયપુર્વક આભાર માનું છું…

‘સીર્ફ ખ્વાહીશોં સે હી નહીં ગીરતે ફુલ ઝોલીમેં, કર્મ કી શાખ કો હીલાના હોગા;

કબ તક કોસતે રહોગે અંધેરોં કો, અપને હીસ્સે કા દીયા જલાના હોગા.’

–પ્રેમ સુમેસરા

સ્ત્રીશિક્ષણ એ જ સમાજ બદલવાની સરળ રીત છે….કથા કોલાજ – કાજલ ઓઝા વૈદ્ય / સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ..

( 863 ) સ્ત્રીશિક્ષણ એ જ સમાજ બદલવાની સરળ રીત છે….કથા કોલાજ – કાજલ ઓઝા વૈદ્ય / સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ..(હાસ્ય લેખ )… પલ્લવી જિતેંદ્ર મિસ્ત્રી વિશ્વ મહિલા દિવસ પર પ્રકાશિત આ અગાઉની પોસ્ટમાં મારા લેખ આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિન અને સ્ત્રી શક્તિનો આવિર્ભાવ…. ચિંતન લેખ…ના અનુસંધાનમાં ૧૯ મી સદીમાં મહિલાઓની અને દલિત કોમની કેવી લાચાર પરિસ્થિતિ હતી એના પર સાવિત્રીબાઈ ફૂલેએ કરેલ બયાન એમના શબ્દોમાં આજની પોસ્ટમાં રજુ કર્યું છે. એના પછી સુ.શ્રી પલ્લવી જિતેંદ્ર મિસ્ત્રી લિખિત હાસ્ય લેખ "સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય "મુક્યો છે એને પણ વિશ્વ મહિલા દિવસના માહોલમાં માણો . સાવિત્રીબાઈ ફૂલે મહારાષ્ટ્રની ખુબ જ જાણીતી પ્રતિભા જ્યોતિબા ફૂલેનાં પત્ની છે. મુંબઈ સમાચારમાં , કથા કોલાજ કોલમમાં સુ.શ્રી કાજલ ઓઝા – વૈદ્યના આ સંપાદિત  લેખમાં સાવિત્રી બાઈ લખે છે ... અમારા સમયમાં સ્ત્રી ઓને પોતાની મરજીથી જીવવાની છૂટ મળે એવું સપનું જોવાનીય છૂટ નહોતી. એક સ્ત્રી તરીકે જનમવું એ ઢોરથીય બદતર જીવન હતું. અમને માણસ ગણવામાં પણ સમાજને તકલીફ પડતી હોય ત્યારે અમારા સપનાં કે અમારા વિચારો જાણવાની કે અમારી ઈચ્છા જેવી કોઈ વાત હોય જ કેવી રીતે ?..... આ રહ્યો એ રસસ્પદ લેખ  સ્ત્રીશિક્ષણ એ જ સમાજ બદલવાની સરળ રીત છે કથા કોલાજ - કાજલ ઓઝા - વૈદ્ય  સૌજન્ય- મુંબાઈ સમાચાર  નામ : સાવિત્રીબાઈ ફુલે સ્થળ : પુણે સમય : ૮ માર્ચ, ૧૮૯૭ ઉંમર : ૬૬ વર્ષ અંતે પ્લેગ મારા પર ચઢી બેઠો...બગલમાં ગાંઠ નીકળી છે. તાવથી શરીર પીડાય છે. પડખું બદલતા પણ આખું શરીર દુ:ખે છે. હું સમજુ છું કે આવરદા પૂરી થઈ છે, જવાનો સમય થઈ ગયો છે. આમ તો દરેક માણસે જવાનું જ હોય છે, પૃથ્વી પર આવેલી દરેક વ્યક્તિ પોતાની મુઠ્ઠીમાં હસ્તરેખા લઈને આવે છે. એ બંધ મુઠ્ઠીની હસ્તરેખામાં એક નિશ્ર્ચિત આવરદા લખેલી હોય છે...મને લાગતું હતું કે, મને કઈ નહીં થાય. મારો ઈશ્ર્વર મારી સાથે છે એમ માનીને હું દર્દી નારાયણની સેવા કરતી હતી. મારા મનમાં હંમેશાં એમ હતું કે આ સમાજને વધુ સારી જિંદગી આપવાનું કામ સોંપીને મારા પ્રભુએ મને આ ધરતી પર મોકલી છે. એવું જ હશે ને કારણ કે જો એમ ન હોય તો બધીય પરિસ્થિતિ અનુકૂળ કેવી રીતે બને ! અમારા સમયમાં સ્ત્રી ઓને પોતાની મરજીથી જીવવાની છૂટ મળે એવું સપનું જોવાનીય છૂટ નહોતી. એક સ્ત્રી તરીકે જનમવું એ ઢોરથીય બદતર જીવન હતું. અમને માણસ ગણવામાં પણ સમાજને તકલીફ પડતી હોય ત્યારે અમારા સપનાં કે અમારા વિચારો જાણવાની કે અમારી ઈચ્છા જેવી કોઈ વાત હોય જ કેવી રીતે ? મારી સગી મામાની દીકરી સાત વર્ષની ઉંમરે વિધવા થઈ. એના કમરથીયે લાંબા વાળ હજામ પાસે ઉતરાવી લેવામાં આવ્યા. બંગડી કે દાગીના તો નહીં જ પહેરવાના, પણ રંગીન કપડાંય નહીં પહેરવાના. વાર-તહેવારે મીઠા વગરનું ખાવાનું, સાત વર્ષની છોકરીએ પૂજાપાઠ અને ધરમ-ધ્યાન કરવાનું...એ અમારી સાથે રમી શકે નહીં, અમારા જેવા કપડાં પહેરી શકે નહીં, રોજ એને રડતી-કકળતી-પછાડો ખાતી જોવી મારે માટે અસહ્ય હતું. મેં ત્યારે જ મારી મા ને પૂછેલું, "એને કેમ આટલી હેરાન કરો છો, મારી માએ રડીને કહેલું, "ગપ્પ બસ. આપણ હેચાત કાહી કરુ શકણાર નાહીં. આપલ્યા કાહીજ મહત્ત્વ નાહીત. એ દિવસે મને સમજાયેલું કે સ્ત્રી હોવું કેટલું દુષ્કર અને કેટલું દયનીય છે. જ્યોતિરાવને ત્યાંથી મને જોવા આવ્યા ત્યારે નાનકડી ઢીંગલીની જેમ મને નવવારી સાડીમાં લપેટીને નથ પહેરાવીને એમની સામે ઊભી રાખી દીધેલી. મેં તો એમનું મોઢુંય નહોતું જોયું, અમારી વચ્ચેનો અંતરપટ ખસ્યો ત્યારે મેં એમની સામે જોયું. માળી પરિવારના લગ્ન હતા આ. એટલે કઈ તામજામ નહોતા. મારા સસરા ગોવિંદરાવ ફુલેે શાકભાજી વેચતાં. ગોરહાય અમારી મૂળ અટક ખટાઉ તાલુકામાં સતારા જિલ્લામાં અમારું નાનકડું ગામ, કાટગુણ. પણ મારા વડસસરા શેટીબા પૂના આવીને ધંધો કરવા લાગ્યા. પેશ્ર્વાને ત્યાં પૂજાના ફૂલ પહોંચાડવાનું કામ મારા વડસસરાએ શરૂ કરેલું, એટલે અમારી અટક અથવા આડનાવ ગોરહાયમાંથી ફુલે થઈ ગયું. મારાં સાસુ પોતાના દીકરાને નવ મહિનાનો મૂકીને ગુજરી ગયેલાં. મારા પતિને પ્રાઈમરી પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષણ પછી ઉઠાડી લેવામાં આવ્યા. એ પિતાની સાથે શાકભાજી અને ફૂલના ધંધામાં જોડાઈ ગયા, પરંતુ એ સમયના મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી પાડોશીઓ પેશ્ર્વાએ આપેલાં મકાનોને કારણે મારા સસરાના સારા મિત્રો હતા. એ સહુએ મારા સસરાને સમજાવીને જ્યોતિરાવને મિશનરી સ્કૂલમાં દાખલ કર્યા. ૧૮૫૭માં જ્યારે એ હાઈ સ્કૂલ ભણીને બહાર નીકળ્યા. અમારો પરિવાર ખાધેપીધે સુખી હતો... પરંતુ અમારી જાત નીચી હતી. અમારા લગ્ન થયા ત્યારે હું નવ વર્ષની અને મારા પતિ તેર વર્ષના હતા, ૧૮૪૦માં મારા પતિ અમારી જાતિમાં સૌથી વધુ ભણેલા અને સુધરેલા કહેવાતા. હું પરણીને આવી ત્યારે મારા પતિએ મને પૂછ્યું, "વાંચતા આવડે છે ? એક હાથના ઘૂંઘટની નીચેથી મેં માથું ધુણાવીને ના પાડી. તેર વર્ષનો એ છોકરો મારી વાત સાંભળીને દુ:ખી થઈ ગયો. એણે મારો હાથ પકડ્યો અને કહ્યું, "આપણે આખી જિંદગી સાથે ગાળવાની છે, ગાડાના બે પૈડા સરખા ન હોય તો કેમ ચાલે ? સમજે છે ને? મેં ઘૂંઘટની નીચેથી માથું ધુણાવીને હા પાડી. એણે પૂછ્યું, "હું તને ભણાવીશ, તું ભણીશ ? મારું રોમ રોમ આનંદિત થઈ ગયું...અમારા સમયમાં છોકરીને ભણાવવી તો દૂરની વાત એને પુસ્તક પણ હાથમાં લઈને પાના ઉથલાવવાની છૂટ નહોતી... એ પછી શરૂ થયું મારું શિક્ષણ અને પછી મારા પતિનું શિક્ષણ આગળને આગળ ચાલતું ગયું. એ જેમ ભણતાં ગયા એમ વધુને વધુ સમજદાર અને સહિષ્ણુ થતા ગયા. એ ક્યારેક મને કહેતા, "શિક્ષણનો અભાવ એટલે સમજણનો અભાવ, સમજણનો અભાવ એટલે નૈતિક્તાનો અભાવ, નૈતિક્તાની ગેરહાજરીમાં પ્રગતિ ક્યારેય ન થાય, ને પ્રગતિ ન થાય તો ગરીબી ક્યારેય દૂર ન થાય, ગરીબી દૂર ન થાય તો નીચી જાતિના લોકો હંમેશાં દબાયેલાને કચડાયેલા જ રહેવાના એ હસીને કહેતા, "બોલ, એક શિક્ષણ આવે તો બધું જ બદલાઈ જાય... મને એમની વાતો મોહ પમાડતી, એમને જ્યારે જોતી ત્યારે મને એમનામાં એક ગુરુ, એક મિત્ર, એક પતિની સાથે સાથે ક્યારેક જેણે મારું નસીબ બદલી નાખ્યું એવો ઈશ્ર્વર પણ દેખાતો. અમારી જિંદગી સામાન્ય રીતે ચાલી રહી હતી, હવે એ પેશ્ર્વાના દરબારમાં નોકરી કરવા લાગ્યા હતા. ઘરમાં સારા પૈસા આવતા, કોઈ તકલીફ નહોતી પણ ૧૮૪૮ની એક સવારે અમારી જિંદગી બદલી નાખી. જ્યોતિબા એમના એક બ્રાહ્મણ મિત્રના લગ્નમાં ગયા હતા, એમની સાથે શાળામાં ભણેલો એમનો મિત્ર છેક ઘર સુધી નિમંત્રણ આપવા આવેલો, પરંતુ જ્યોતિબા જ્યારે લગ્નમાં પહોંચ્યા ત્યારે એમને બ્રાહ્મણની પંગતમાંથી ઊભા કરીને વસવાયાંની, નીચી જાતિની પંગતમાં બેસાડવામાં આવ્યા. એટલું જ નહીં, એમને પીરસવા માટે પણ ઘરના નોકરો આવ્યા. જ્યોતિબા જમ્યા વગર આ અપમાન સાથે ઘેર આવ્યા ત્યારે એમની આંખોમાં આંસુ હતાં અને હૃદયમાં વલોપાત. એ રાત્રે એમણે મોટા અવાજે મારી સામે એક પુસ્તક વાંચ્યું. "થોમસ પેઈનનું લખેલું આ પુસ્તક "રાઈટ્સ ઓફ અ મેન વાંચતા વાંચતા એ આખી રાત રડતા રહ્યા. બીજે દિવસે સવારે એમણે મને પૂછ્યું, "હું પેશ્ર્વાની નોકરી છોડીને આપણાં લોકોની સેવા કરવાનું નક્કી કરું તો તું મારો સાથ આપીશ ? મેં મારા સસરાના દેખતા એમનો હાથ પકડી લીધો, "હા. જરૂર. "સમાજ આપણો બહિષ્કાર કરશે, સંઘર્ષ કરવો પડશે, પળેપળે પરીક્ષામાંથી પસાર થવું પડશે, તૈયારી છે? મેં હા પાડી, "ક્યાં સુધી સાથ આપી શકીશ એમણે પૂછ્યું. "શ્ર્વાસ ટકશે ત્યાં સુધી મેં કહ્યું. તે દિવસથી આ જ સુધી અમે ખભેખભા મિલાવીને એકબીજાનો હાથ પકડીને ફક્ત અમારા સમાજ માટે કાર્ય કર્યું. વિધવા વિવાહ, સ્ત્રી ઓનું શિક્ષણ, બીમારોની સેવા અને અમારા સમાજના લોકોની માનસિક્તાને પલટવા માટે અમે રોજે રોજ મથતા રહ્યાં...સમાજે અમને છૂટા પાડવાનોય ઘણો પ્રયાસ કર્યો કારણ કે સૌ સમજતા હતા કે અમે સાથે છીએ ત્યાં સુધી અમારી તાકાત કોઈ તોડી શકે એમ નથી. એક દિવસ એ એક ગર્ભવતી વિધવા સ્ત્રી ને લઈને અમારે ઘેર આવ્યા. એમણે કહ્યું, "આ અહીં જ રહેશે. એના બાળકને હું મારું નામ આપીશ હું એમની સામે જોઈ રહી, "તને મારા ચારિત્ર્યમાં વિશ્ર્વાસ છે ને ? હું દોડીને એમને ભેટી પડી. એમનો એ સ્પર્શ મને અત્યારે યાદ આવે છે ! આપઘાત કરવા જતી એક વિધવા સ્ત્રીને આપઘાત કરતી અટકાવીને એ અમારે ઘરે લઈ આવ્યા હતા. બબ્બે જીવની હત્યા થાય એના કરતાં એક બાળક આ દુનિયામાં જન્મ લે તો ઈશ્ર્વરની પૂજા જ ગણાય એવું એમણે મને એ દિવસે સમજાવ્યું હતું. પૂરા દિવસે એ વિધવા સ્ત્રીએ બાળકને જન્મ આપ્યો. અમે એ દીકરાને દત્તક લીધો અને એનું નામ ‘યશવંતરાવ’ આપ્યું. આજે મારો યશવંત દાક્તર છે અને અમે આવી ગર્ભવતી મહિલાઓને આશરો આપવા માટે એક હોસ્પિટલ પૂનામાં ઊભી કરી છે, એનું નામ બાળ હત્યા પ્રતિબંધક ગૃહ છે. વિધવા સ્ત્રીઓની માનસિક હાલત એટલી ખરાબ હોય છે કે પરિવારના જ સભ્યો એમના પર બળાત્કાર કરે છે, બીજે ક્યાંય જવાની જગ્યા ન હોય એટલે આવા બળાત્કારો કે અત્યાચારો સહી લીધા સિવાય વિધવાને કોઈ ચારોય નથી હોતો. અમે મળીને આવી મહિલાઓ માટે એક હોસ્પિટલ ઊભી કરી, એમનાં બાળકોને ભણવા માટે શાળાઓ ઊભી કરી, ખાસ કરીને દીકરીઓ માટે શિક્ષણની હિમાયત કરી અને અમારા સમાજમાં થતા ફેરફારો જોઈને બીજા કેટલાય લોકો અમારી સાથે જોડાયા. અમારા સમયમાં પ્લેગ એક ભયાનક રોગ ગણાતો. દર્દીને પ્લેગ થાય એટલે લોકો એને ઉપાડીને ગામ બહાર મૂકી આવતા, તાવમાં તરફડતો ગાંઠની પીડા સાથે દર્દી રિબાઈ રિબાઈને મૃત્યુ પામતો. પ્લેગની સારવાર થઈ શકે છે એવી પણ અમારા સમયમાં કોઈને જાણ નહોતી. યશવંતરાવ દાક્તર થયો પછી એણે લોકોને સમજાવ્યું કે, પ્લેગ એ ઈશ્ર્વરનો ગુસ્સો નથી પણ ઉંદરને કારણે જન્મ લેતો એક શારીરિક રોગ છે. અમે પ્લેગ માટે એક નાનકડી હોસ્પિટલ ઊભી કરી. એ હોસ્પિટલને કારણે ઘણાં બધા લોકો પ્લેગથી બચી શક્યા. શિક્ષણના અભાવને કારણે અમારા સમાજમાં રહેલી અસ્વચ્છતા અને અંધશ્રદ્ધાને પણ શિક્ષણના પ્રસારથી દૂર કરવાનું કામ અમે કરતા રહ્યા... આજે આવા જ એક પ્લેગના દર્દીની સારવાર કરતા કરતા હું પોતે એ પ્લેગમાં સપડાઈ છું. યશવંત રાત-દહાડો એક કરીને મારી ચાકરી કરે છે. ‘એ’ મારી પથારી પાસેથી ખસતા નથી. અમે ત્રણે જણા જાણીએ છીએ કે હવે એક-બે દિવસમાં મારે આ જગત છોડીને જવાનું છે. આનંદ એક જ વાતનો છે, લગ્ન સમયે એમને આપેલું વચન હું પૂરી નિષ્ઠાથી નિભાવી શકી છું. મેં એમને કહેલું, "હું છેલ્લા શ્ર્વાસ સુધી તમારો સાથ આપીશ... મેં છેલ્લા શ્ર્વાસ સુધી એમના દરેક કામમાં, એમના દરેક સપનાંમાં, એમના દરેક પ્રયત્નમાં એમનો સાથ આપ્યો છે. સૌજન્ય- મુંબઈ સમાચાર , સાભાર- સુશ્રી.કાજલ ઓઝા -વૈદ્ય  ઉપરનો ગંભીર લેખ વાંચ્યા પછી સુ.શ્રી પલ્લવી જિતેંદ્ર મિસ્ત્રી લિખિત હાસ્ય લેખ "સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય" પણ માણો. સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ..(હાસ્ય લેખ )... પલ્લવી જિતેંદ્ર મિસ્ત્રી. લીલી: અલી ચંપા, તેં સાંભળ્યું, લોકો ચંદ્ર પર જઈ આવ્યા? ચંપા: હા બહેન, સાંભળ્યું તો ખરું, પણ શું કરીએ, આપણને ઘરકામમાંથી ફુરસદ મળે તો ક્યાંક જઈએ ને? સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ના આજના યુગમાં સ્ત્રીઓ દ્વારા થતી આવી વાતચીત સાંભળીને મને ઊંડો આઘાત લાગ્યો. એક લેખિકા તરીકે મારે ‘કલમ’ નામનું શસ્ત્ર ઉઠાવીને ઘરકામની ગુલામીમાં સબડતી આવી અનેક સ્ત્રીઓને મુક્તિ અપાવીને, સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય નો મહિમા સમજાવવો જોઈએ. પણ એ માટે મારે શું કરવું? ઇંગ્લેન્ડના વડાપ્રધાન ચર્ચિલને હિટલરના હુમલાથી પણ નહોતી થઈ એવી ચિંતા મને આ ગુલામીમાં સબડતી સ્ત્રીઓને માટે થઈ.